જગાદ મમ તન્નાસ્તિ યત્તુભ્યં દીયતે મયા । દાસોઽસ્મિ જન્મપર્યંતં રામસંદેશહારકઃ
તેણે કહ્યું: 'મારું એવું કંઈ નથી જે તારો ન હોય; હું જન્મભર તારો દાસ છું, રામનો સંદેશ લાવનાર છું.'
વસિષ્ઠોઽપિ ગૃહીત્વાર્ઘ્યં મંત્રિવૃદ્ધાઃ સુહર્ષિતાઃ । જગ્મુસ્તે રામચંદ્રં ચ હનુમદ્દર્શિતાધ્વના
વશિષ્ઠજી અને આનંદિત વડીલ મંત્રીઓએ અર્જ્ય લઈ, હનુમાન બતાવેલા માર્ગે રામચંદ્રજી પાસે ગયા.
દૃષ્ટ્વા દૂરાત્સમાયાંતં રામચંદ્રં મનોરમમ્ । પુષ્પકાસનમધ્યસ્થં સસીતં સહલક્ષ્મણમ્
દૂરથી રામચંદ્રજીને, સુંદર રૂપે, પુષ્પક વિમાનમાં સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે આવતાં જોઈને,
રામોઽપિ દૃષ્ટ્વા ભરતં પાદચારેણ સંગતમ્ । જટાવલ્કલકૌપીન પરિધાનસમન્વિતમ્
રામે ભરતને પગપાળા, જટાઓ, વાલકળ અને કૌપીન પહેરેલા આવતાં જોઈ, તેને હર્ષથી ભેટ્યા.
અમાત્યાન્ભ્રાતૃવેષેણ સમવેષાઞ્જટાધરાન્ । નિત્યં તપઃ ક્લિષ્ટતયા કૃશરૂપાન્દદર્શ હ
ત્યાં ભાઈના વેશમાં, જટાવાળા અને વાલકળા પહેરેલા, સતત તપસ્યાથી દુર્બળ થયેલા મંત્રીઓ એકઠા થયેલા જોયા.
રામોઽપિ ચિંતયામાસ દૃષ્ટ્વા વૈ તાદૃશં નૃપમ્ । અહો દશરથસ્યાયં રાજરાજસ્ય ધીમતઃ
રામે એવો રાજા જોઈને વિચાર કર્યો: 'અરે, આ તો દશરથ જેવા વિદ્વાન રાજાઓના રાજાનો પુત્ર છે.'
પુત્રઃ પદાતિરાયાતિ જટાવલ્કલવેષભૃત્ । ન દુઃખં તાદૃશં મેઽન્યદ્વનમધ્યગતસ્ય હિ
પગપાળા, જટાવાળું અને વાલકળા પહેરેલું તેનો પુત્ર આવે છે—જંગલમાં મને આવું દુઃખ બીજું ક્યારેય થયું નથી.
યાદૃશં મદ્વિયોગેન ચૈતસ્ય પરિવર્ત્તતે । અહો પશ્યત મે ભ્રાતા પ્રાણાત્પ્રિયતમઃ સખા
મારા વિયોગથી એમાં જેવો ફેર આવી ગયો છે—અરે, જુઓ તો સાચો, મારા જીવથી પણ પ્રિય ભાઈ, મારો સખા!
શ્રુત્વા માં નિકટે પ્રાપ્તં મંત્રિવૃદ્ધૈઃ સુહર્ષિતૈઃ । દ્રષ્ટું માં ભરતોઽભ્યેતિ વસિષ્ઠેન સમન્વિતઃ
જ્યારે જાણ્યું કે હું નજીક આવી ગયો છું, ત્યારે આનંદિત વૃદ્ધ મંત્રીઓ સાથે ભરત વશિષ્ઠજીને લઈને મને મળવા આવે છે.
ઇતિ બ્રુવન્નરપતિઃ પુષ્પકાન્નભસોંઽગણાત્ । બિભીષણહનૂમદ્ભ્યાં લક્ષ્મણેન કૃતાદરઃ
આ રીતે બોલીને રાજાએ વિભીષણ, હનુમાન અને લક્ષ્મણ પ્રત્યે માનપૂર્વક, પુષ્પક રથમાંથી ઝડપથી નીચે ઉતર્યા.
યાનાદવતતારાશુ વિરહાત્ક્લિન્નમાનસઃ । ભ્રાતર્ભ્રાતઃ પુનર્ભ્રાતર્ભ્રાતર્ભ્રાતર્વદન્મુહુઃ
વિયોગથી મન ભીંજાયેલું, એ ઝડપથી રથમાંથી નીચે ઉતર્યો અને વારંવાર 'ભાઈ, ભાઈ, ભાઈ, ભાઈ' એમ બોલતો રહ્યો.
દૃષ્ટ્વા સમુત્તીર્ણમિમં રામચંદ્રં સુરૈર્યુતમ્ । ભરતો ભ્રાતૃવિરહક્લિન્નં ધીમાન્દદર્શ હ । હર્ષાશ્રૂણિ પ્રમુંચંશ્ચ દંડવત્પ્રણનામ હ
દેવતાઓથી ઘેરાયેલા રામચંદ્રને પાર ઉતરેલો જોઈ, વિયોગથી વ્યથિત બુદ્ધિશાળી ભરતે તેને જોયો અને આનંદના આંસુ વહાવી, દંડવત્ નમસ્કાર કર્યો.
રઘુનાથોઽપિ તં દૃષ્ટ્વા દંડવત્પતિતં ભુવિ । ઉત્થાપ્ય જગૃહે દોર્ભ્યાં હર્ષાલોકસમન્વિતઃ
રઘુનાથએ તેને જમીન પર દંડવત્ પડેલો જોઈ, ખુશીથી ઝળહળતા ચહેરે, બંને હાથથી ઊભો કર્યો.
ઉત્થાપિતોઽપિ હિ ભૃશં નોદતિષ્ઠદ્રુદન્મુહુઃ । રામચંદ્રપદાંભોજગ્રહણાસક્તબાહુભૃત્
ઉઠાડ્યા પછી પણ એ ઊભો રહ્યો નહીં, વારંવાર રડતો રહ્યો અને હાથ રામચંદ્રના પાદપદ્મોને જકડી રાખ્યા.
ભરત ઉવાચ। દુરાચારસ્ય દુષ્ટસ્ય પાપિનો મે કૃપાં કુરુ । રામચંદ્ર મહાબાહો કારુણ્યાત્કરુણાનિધે
ભરતે કહ્યું: 'રામચંદ્ર, મહાબલી, દયાના સાગર, હું દુષ્ટ, પાપી અને દુર્વ્યવહારી છું, કૃપા કરીને મને માફ કરો.'
યસ્તે વિદેહજા પાણિસ્પર્શં ક્રૂરમમન્યત । સ એવ ચરણો રામ વને બભ્રામ મત્કૃતે
'જેનું હાથનું સ્પર્શ તું કઠોર માનતો હતો, એ જ પગ મારા માટે જંગલમાં ફર્યા, હે રામ.'
ઇત્યુક્ત્વાશ્રુમુખો દીનઃ પરિરભ્ય પુનઃ પુનઃ । પ્રાંજલિઃ પુરતસ્તસ્થૌ હર્ષવિહ્વલિતાનનઃ
આ રીતે બોલીને, આંસુથી ભીંજાયેલો, દુઃખી, એ વારંવાર ભેટી ગયો અને હાથ જોડીને આનંદથી ભરી આંખે સામે ઊભો રહ્યો.
રઘુનાથસ્તમનુજં પરિષ્વજ્ય કૃપાનિધિઃ । પ્રણમ્ય ચ મહામંત્રિમુખ્યાનાપૃચ્છ્ય સાદરમ્
કૃપાના ખજાના રઘુનાથે પોતાના નાના ભાઈને ભેટી લીધો, પછી મુખ્ય મંત્રીઓને આદરપૂર્વક નમસ્કાર કરીને તેમની ખેરખબર પૂછવી.
ભરતેન સમં ભ્રાત્રા પુષ્પકાસનમાસ્થિતઃ । સીતાં દદર્શ ભરતો ભ્રાતૃપત્નીમનિંદિતામ્
ભાઈ ભરત સાથે પુષ્પક રથમાં બેઠા, ભરતે પોતાના ભાઈની નિર્દોષ પત્ની સીતાજીને જોયા.
અનસૂયામિવાત્રેઃ કિં લોપામુદ્રાં ઘટોદ્ભુવઃ । પતિવ્રતાં જનકજામમન્યતનનામ ચ
એણે જનકનંદિની પતિવ્રતા સીતાને અત્રિપત્ની અનસૂયા કે અગસ્ત્યપત્ની લોપામુદ્રા જેવી ગણાવી અને તેમ જ નામ લીધું.
માતઃ ક્ષમસ્વ યદઘં મયા કૃતમબુદ્ધિના । ત્વત્સદૃશ્યઃ પતિપરાઃ સર્વેષાં સાધુકારિકાઃ
'માતા, મેં અજ્ઞાનતાથી જે પાપ કર્યું છે, એ માફ કરો; તમારા જેવા પતિપરાયણ સ્ત્રીઓ બધાંના વખાણવા લાયક છે.'
જાનક્યાપિ મહાભાગા દેવરં વીક્ષ્ય સાદરમ્ । આશીર્ભિરભિયુજ્યાથ સમપૃચ્છદનામયમ્
મહાભાગ્યવતી જાનકીએ ભાઈને આદરપૂર્વક જોઈ, આશીર્વાદ આપ્યા અને તેની સુખ-શાંતિ પૂછવી.
વિમાનવરમારૂઢાસ્તે સર્વે નભસોંઽગણે । ક્ષણાદાલોકયાંચક્રે નિકટે સ્વપિતુઃ પુરીમ્
બધા જ મનોહર વિમાનમાં બેઠા, પળભરમાં આકાશમાં જતાં પોતાના પિતાની નગર પાસે આવી પહોંચ્યા અને તેને જોઈ લીધું.
શેષ ઉવાચ। દૃષ્ટ્વા રામો રાજધાનીં નિજલોકનિવાસિનીમ્ । જહર્ષ મતિમાન્વીરશ્ચિરદર્શનલાલસઃ
શેષએ કહ્યું: પોતાના લોકોની વસાહત એવી રાજધાનીને જોઈને, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રામ, જે લાંબા સમયથી આ દર્શન માટે આતુર હતા, આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ભરતોઽપિ સ્વકં મિત્રં સુમુખં નગરં પ્રતિ । પ્રેષયામાસ સચિવં નગરોત્સવસિદ્ધયે
ભરતે પણ પોતાના પ્રિય મિત્ર સમાન મંત્રીને નગરમાં ઉત્સવની તૈયારી માટે આગળ મોકલ્યો.
ભરત ઉવાચ। કુર્વંતુ લોકાસ્ત્વરિતં રઘુનાથાગમોત્સવમ્ । મંદિરે મંદિરે રમ્યં કૃતકૌતુકચિત્રકમ્
ભરતે કહ્યું: લોકો ઝડપથી રઘુનાથના આગમનનું ઉત્સવ તૈયાર કરે અને દરેક ઘરમાં આનંદભરી શોભા અને શણગારથી સજાવટ કરે.
વિપાંસુકા રાજમાર્ગાશ્ચંદનદ્રવસિંચિતાઃ । પ્રસૂનભરસંકૢપ્તા હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતાઃ
રાજમાર્ગો પર ચંદનનું પાણી છાંટવામાં આવે, સુગંધિત ધૂળથી ઢંકાય, ફૂલોના ઢગલાંથી શોભાય અને ખુશહાલ, સમૃદ્ધ લોકોથી ભરપૂર રહે.
વિચિત્રવર્ણધ્વજભા ચિત્રિતાખિલસ્વાંગણાઃ । મેઘાગમે ધનુરિવ પશ્યંત્વેવ વલીમુખાઃ
દરેક ઓટલા પર રંગબેરંગી ધ્વજ અને ઝંડા લગાડવામાં આવે, જે મેઘ આવે ત્યારે ધનુષ્ય જેવી શોભા આપે, અને લોકોના ચહેરા આનંદથી ઝગમગે.
પ્રતિગેહં તુ લોકાનાં કારયંત્વગરૂક્ષણમ્ । યદ્ધૂમં વીક્ષ્ય શિખિનો નૃત્યં કુર્વંતુ લીલયા
દરેક ઘરમાં શુભ અગ્નિ પ્રગટાવવામાં આવે; ધૂમ્રાવટ જોઈને અગ્નિપૂજક લોકો આનંદથી નૃત્ય કરે.
હસ્તિનો મમ શૈલાભાનાધોરણસુયંત્રિતાન્ । વિચિત્રયંતુ બહુશો ગૈરિકાદ્યુપધાતુભિઃ
મારા પહાડ જેવાં મોટા હાથીઓને સુંદર તોરણોથી શણગારવામાં આવે અને વિવિધ ગેરુ વગેરે ખનિજોથી અનેક રીતે રંગવામાં આવે.