દુર્ભગસ્ય મમ પ્રસ્વાઃ પાપમાર્જનમાદરાત્ । કરોમિ રામચંદ્રાંઘ્રિં સ્મારં સ્મારં સુમંત્રિણઃ
મારા જેવું દુર્ભાગીનું ઊંઘવું પણ પાપ ધોવા જેવું છે. હે સુમંત, હું વારંવાર રામચંદ્રના ચરણોનું સ્મરણ કરીને જ ઊંઘું છું.
ધન્યા સુમિત્રા સુતરાં વીરસૂઃ સ્વપતિપ્રિયા । યસ્યાસ્તનૂજો રામસ્ય ચરણૌ સેવતેઽન્વહમ્
સાચે સુમિત્રા ધન્ય છે, જે પતિપ્રેમી અને વીરપુત્રની માતા છે, જેમનો પુત્ર દરરોજ રામના ચરણોમાં સેવા કરે છે.
યત્ર ગ્રામે સ્થિતો નૂનં ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ । વિલાપં પ્રકરોત્યુચ્ચૈસ્તં ગ્રામં સ દદર્શ હ
એ ગામમાં ચોક્કસ ભરત, ભાઈપ્રેમી, ઉંચા અવાજે વિલાપ કરતા રહે છે; એ ગામને રામે જોયું.
શેષ ઉવાચ। અથ તદ્દર્શનોત્કણ્ઠા વિહ્વલીકૃતચેતસા । પુનઃ પુનઃ સ્મૃતો ભ્રાતા ભરતો ધાર્મિકાગ્રણીઃ
શેષજી બોલ્યા: પછી એ મુલાકાતની તીવ્ર ઈચ્છાથી વ્યાકુળ મનથી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ ભરતે વારંવાર પોતાના ભાઈનું સ્મરણ કર્યું.
ઉવાચ ચ હનૂમંતં બલવંતં સમીરજમ્ । પ્રસ્ફુરદ્દશનવ્યાજ ચન્દ્રકાંતિહતાંધકઃ
અને તેણે પવનપુત્ર, શક્તિશાળી હનુમાનને કહ્યું, જેમના દાંત ચમકતાં અને ચાંદનીમાં ચમકતા ચંદ્રકાંતી જેવું અંધકાર દૂર કરતા હતા.
શૃણુ વીર હનૂમંસ્ત્વં મદ્ગિરં ભ્રાતૃનોદિતામ્ । ચિરંતનવિયોગેન ગદ્ગદીકૃતવિહ્વલામ્
હે વીર હનુમાન, મારા ભાઈએ જે શબ્દો કહ્યા છે, એ હું તને કહું છું. લાંબા વિયોગથી ગદગદ અને વ્યાકુળ થયેલા એ વચન સાંભળ.
ગચ્છ તં ભ્રાતરં વીર સમીરણતનૂદ્ભવ । મદ્વિયોગકૃશાં યષ્ટિં વપુષો બિભ્રતં હઠાત્
પવનપુત્ર, તું મારા ભાઈ પાસે જા, જે મારા વિયોગમાં દુર્બળ થઈ ગયો છે, તેની દેહ એક પાતળી લાકડાની જેમ થઈ ગઈ છે.
યો વલ્કલં પરીધત્તે જટાં ધત્તે શિરોરુહે । ફલાનાં ભક્ષણમપિ ન કુર્યાદ્વિરહાતુરઃ
તે વાલકળ પહેરે છે, માથે જટાઓ છે અને મારા વિયોગના દુઃખથી ફળ પણ ખાતો નથી.
પરસ્ત્રી યસ્ય માતેવ લોષ્ટવત્કાંચનં પુનઃ । પ્રજાઃ પુત્રાનિવોદ્રક્ષેદ્બાંધવો મમ ધર્મવિત્
જેને પરસ્ત્રી માતા સમાન લાગે છે, સોનુ માટી જેવું છે અને જે પ્રજાને પોતાના સંતાન સમાન રક્ષે છે—એ ધર્મનિષ્ઠો મારા બાંધવો છે.
મદ્વિયોગજદુઃખાગ્નિજ્વાલાદગ્ધકલેવરમ્ । મદાગમનસંદેશ પયોવૃષ્ટ્યાશુ સિંચતમ્
મારા વિયોગના દુઃખથી દાઝાયેલી તેની દેહને મારા આવવાના સંદેશના આનંદના વરસાદથી તરત શાંત કરજે.
સીતયા સહિતં રામં લક્ષ્મણેન સમન્વિતમ્ । સુગ્રીવાદિકપીંદ્રૈશ્ચ રક્ષોભિઃ સબિભીષણૈઃ
તેને કહેજે કે, સીતાજી સાથે રામ, લક્ષ્મણ, સુગ્રીવ અને બીજા વાનરમુખ્યો તથા વિભીષણ સહિત રાક્ષસો સાથે આવ્યા છે.
પ્રાપ્તં નિવેદય સુખાત્પુષ્પકાસનસંસ્થિતમ્ । યેન મે સોઽનુજઃ શીઘ્રં સુખમેતિ મદાગમાત્
રામ સુખપૂર્વક પુષ્પક વિમાનમાં બેઠા આવ્યા છે—આ વાત કહેજે, જેથી મારા આગમનથી તારો નાનો ભાઈ પણ જલ્દી સુખી થઈ જશે.
ઇતિ શ્રુત્વા તતો વાક્યં રઘુવીરસ્ય ધીમતઃ । જગામ ભરતાવાસં નંદિગ્રામં નિદેશકૃત્
રઘુકુળના વિદ્વાન વીરના આ વચન સાંભળી, તેણે આજ્ઞા અનુસાર નંદિગ્રામમાં ભરતના નિવાસસ્થાને ગયો.
ગત્વા સ નંદિગ્રામં તુ મંત્રિવૃદ્ધૈઃ સુસંયતમ્ । ભરતં ભ્રાતૃવિરહક્લિન્નં ધીમાન્દદર્શ હ
નંદિગ્રામ પહોંચીને, જ્યાં વડીલ મંત્રીઓથી સંચાલિત રાજ્ય હતું, તેણે ભાઈના વિયોગથી દુઃખી પણ બુદ્ધિશાળી ભરતને જોયા.
કથયંતં મંત્રિવૃદ્ધાન્રામચંદ્રકથાનકમ્ । તદીય પદાપાથોજ મકરંદસુનિર્ભરઃ
તેણે ભરતને વડીલ મંત્રીઓ સાથે બેઠા, રામચંદ્રજીની કથા કહેતા જોયા, જેના વચનો રામના ચરણકમળની ભક્તિથી ભરપૂર હતા.
નમશ્ચકાર ભરતં ધર્મં મૂર્તિયુતં કિલ । વિધાત્રા સકલાંશેન સત્ત્વેનૈવ વિનિર્મિતમ્
તેણે ધર્મમૂર્તિ ભરતને વંદન કર્યા, જે સર્જનહાર દ્વારા સર્વ ગુણોથી અને શુદ્ધતાથી રચાયા છે.
તં દૃષ્ટ્વા ભરતઃ શીઘ્રં પ્રત્યુત્થાય કૃતાંજલિ । સ્વાગતં ચેતિ હોવાચ રામસ્ય કુશલં વદ
ભરતે તેને જોઈ તરત ઊભા રહી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'આપનું સ્વાગત છે! રામજી સુખી છે ને?'
ઇત્યેવં વદતસ્તસ્ય ભુજો દક્ષિણતોઽસ્ફુરત્ । હૃદયાચ્ચ ગતઃ શોકો હર્ષાસ્રૈઃ પૂરિતાનનઃ
જ્યારે તે આમ બોલતો હતો, ત્યારે તેની જમણી ભુજા કંપી ઉઠી, હૃદયમાંથી શોક દૂર થઈ ગયો અને આનંદના આંસુઓથી તેનો ચહેરો ભરી ગયો.
વિલોક્ય તાદૃશં ભૂપં પ્રત્યુવાચ કપીશ્વરઃ । નિકટે હિ પુરઃ પ્રાપ્તં વિદ્ધિ રામં સલક્ષ્મણમ્
રાજાને આવું જોઈ વાનરરાજાએ કહ્યું: 'રામ અને લક્ષ્મણ નજીક આવી ગયા છે, એ જાણો.'
રામાગમનસંદેશામૃતસિક્તકલેવરઃ । પ્રાપયદ્ધર્ષપૂરં હિ સહસ્રાસ્યો ન વેદ્મ્યહમ્
રામના આગમનના સંદેશના અમૃતથી ભીંજાયેલી તેની દેહ આનંદથી ભરાઈ ગઈ; રાવણ વિશે તો મને કશું ખબર નથી.
જગાદ મમ તન્નાસ્તિ યત્તુભ્યં દીયતે મયા । દાસોઽસ્મિ જન્મપર્યંતં રામસંદેશહારકઃ
તેણે કહ્યું: 'મારું એવું કંઈ નથી જે તારો ન હોય; હું જન્મભર તારો દાસ છું, રામનો સંદેશ લાવનાર છું.'
વસિષ્ઠોઽપિ ગૃહીત્વાર્ઘ્યં મંત્રિવૃદ્ધાઃ સુહર્ષિતાઃ । જગ્મુસ્તે રામચંદ્રં ચ હનુમદ્દર્શિતાધ્વના
વશિષ્ઠજી અને આનંદિત વડીલ મંત્રીઓએ અર્જ્ય લઈ, હનુમાન બતાવેલા માર્ગે રામચંદ્રજી પાસે ગયા.
દૃષ્ટ્વા દૂરાત્સમાયાંતં રામચંદ્રં મનોરમમ્ । પુષ્પકાસનમધ્યસ્થં સસીતં સહલક્ષ્મણમ્
દૂરથી રામચંદ્રજીને, સુંદર રૂપે, પુષ્પક વિમાનમાં સીતાજી અને લક્ષ્મણ સાથે આવતાં જોઈને,
રામોઽપિ દૃષ્ટ્વા ભરતં પાદચારેણ સંગતમ્ । જટાવલ્કલકૌપીન પરિધાનસમન્વિતમ્
રામે ભરતને પગપાળા, જટાઓ, વાલકળ અને કૌપીન પહેરેલા આવતાં જોઈ, તેને હર્ષથી ભેટ્યા.
અમાત્યાન્ભ્રાતૃવેષેણ સમવેષાઞ્જટાધરાન્ । નિત્યં તપઃ ક્લિષ્ટતયા કૃશરૂપાન્દદર્શ હ
ત્યાં ભાઈના વેશમાં, જટાવાળા અને વાલકળા પહેરેલા, સતત તપસ્યાથી દુર્બળ થયેલા મંત્રીઓ એકઠા થયેલા જોયા.
રામોઽપિ ચિંતયામાસ દૃષ્ટ્વા વૈ તાદૃશં નૃપમ્ । અહો દશરથસ્યાયં રાજરાજસ્ય ધીમતઃ
રામે એવો રાજા જોઈને વિચાર કર્યો: 'અરે, આ તો દશરથ જેવા વિદ્વાન રાજાઓના રાજાનો પુત્ર છે.'
પુત્રઃ પદાતિરાયાતિ જટાવલ્કલવેષભૃત્ । ન દુઃખં તાદૃશં મેઽન્યદ્વનમધ્યગતસ્ય હિ
પગપાળા, જટાવાળું અને વાલકળા પહેરેલું તેનો પુત્ર આવે છે—જંગલમાં મને આવું દુઃખ બીજું ક્યારેય થયું નથી.
યાદૃશં મદ્વિયોગેન ચૈતસ્ય પરિવર્ત્તતે । અહો પશ્યત મે ભ્રાતા પ્રાણાત્પ્રિયતમઃ સખા
મારા વિયોગથી એમાં જેવો ફેર આવી ગયો છે—અરે, જુઓ તો સાચો, મારા જીવથી પણ પ્રિય ભાઈ, મારો સખા!
શ્રુત્વા માં નિકટે પ્રાપ્તં મંત્રિવૃદ્ધૈઃ સુહર્ષિતૈઃ । દ્રષ્ટું માં ભરતોઽભ્યેતિ વસિષ્ઠેન સમન્વિતઃ
જ્યારે જાણ્યું કે હું નજીક આવી ગયો છું, ત્યારે આનંદિત વૃદ્ધ મંત્રીઓ સાથે ભરત વશિષ્ઠજીને લઈને મને મળવા આવે છે.
ઇતિ બ્રુવન્નરપતિઃ પુષ્પકાન્નભસોંઽગણાત્ । બિભીષણહનૂમદ્ભ્યાં લક્ષ્મણેન કૃતાદરઃ
આ રીતે બોલીને રાજાએ વિભીષણ, હનુમાન અને લક્ષ્મણ પ્રત્યે માનપૂર્વક, પુષ્પક રથમાંથી ઝડપથી નીચે ઉતર્યા.