અથ જાંબવાનાહ । હનૂમાનેકો ગચ્છતુ બુધ્યતુ લંકામ્
પછી જાંબવંતે કહ્યું: 'હનુમાન એકલો જ જાય, લંકાની જાણકારી મેળવે.'
અથ હનૂમાનગમલ્લંકાપુરં વિચિત્ય સીતામશોકવનિકાયામાસીનાં તથા ચ સંભાષ્ય વિશ્વાસં કૃત્વા વનં બભંજ વનરક્ષકાંશ્ચ
પછી હનુમાન લંકાપુરમાં ગયા, સીતાની શોધ કરી, અશોકવાટિકામાં બેઠેલી સીતાને મળ્યા, વાત કરી, વિશ્વાસ આપ્યો, વાટિકા તોડી, વનરક્ષકોને માર્યા.
બદ્ધો રક્ષસા લંકાં દગ્ધ્વા ઉત્તરકૂલં ગત્વા રામં દૃષ્ટ્વા વૃત્તાંતં કથયિત્વા તૂષ્ણીમતિષ્ઠત્
રાક્ષસે બાંધ્યા પછી, લંકાને બળી, ઉત્તર કાંઠે જઈ, રામને મળ્યા, ઘટનાઓ કહી, પછી ચુપચાપ ઊભા રહ્યા.
અથ રામઃ સર્વૈર્વિચારયામાસ જાંબવાનુવાચ રામેણ લંકા કપિભિર્વિનશ્યતીતિ નારદેન મમોક્તમ્
પછી રામે સૌ સાથે વિચાર કર્યો; જાંબવંતે કહ્યું: 'રામ દ્વારા, વાનરો લંકાને નાશ કરશે—આ મને નારદે કહ્યું હતું.'
અથ સાગરોત્તરણે યત્નતયા સ્થેયમ્
પછી દરિયો પાર કરવા માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
અથ રામઃ શંકરમારાધ્ય સર્વં નિવેદયિત્વા ત્વદુક્તં કરોમીતિ વચનમુક્ત્વા શિવમભ્યર્ચ્ય પ્રણતો ભૂત્વા વ્યજિજ્ઞપત્
પછી રામે શંકરજીની પૂજા કરી, બધું અર્પણ કરીને કહ્યું, 'તમે જે કહ્યું તે કરું છું,' અને શિવજીની પૂજા કરી, નમન કરીને વિનંતી કરી.
એવં સ્તુવતો રામસ્ય પુરતો લિંગમધ્યકોપેતસ્તેજોમયમૂર્તિરાવિર્બભૂવ
રામે આવી રીતે સ્તુતિ કરતા, તેમના સામે લિંગ સાથે તેજસ્વી મૂર્તિ પ્રગટ થઈ.
અભયવાનથ પુનઃ પદ્માસનાસીનમુમાધિષ્ઠિતાંકમીશમામુક્તસર્વાભરણં સુકાંતિકિરીટિનં હૈમવતીકટિસ્પર્શં કરદ્વયેનાભયવરપ્રદં તરંગિતાનેકદિશાભિઃ । પૂર્ણતેજસ્વિનં હાસમુખં પ્રસન્નવદનં દદર્શ રામઃ
પછી નિર્ભય થઈ, રામે ફરી ભગવાનને કમળ પર બેઠેલા, ઉમા ગોદમાં, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, સુંદર મુકુટવાળા, હિમાલયની દેવી દ્વારા કમર પર સ્પર્શ, બંને હાથે અભય અને વર આપતા, અનેક દિશામાં તેજસ્વી, પૂર્ણ તેજવાળા, હસતા અને પ્રસન્ન ચહેરાવાળા ભગવાનને જોયા.
પરમેશિતારં નનામ બદ્ધાંજલિપુનશ્ચ દંડવત્પપાત
રામે પરમેશ્વરને જોડેલા હાથથી નમન કર્યું અને ફરી દંડવત પ્રણામ કર્યો.
અથ રામં પરમેશ્વરોઽપિ વરં વૃણુ ત્વં વરદોઽહમિત્યુક્તવાન્
પછી પરમેશ્વરે રામને કહ્યું: 'તુ કોઈ વર માંગ, હું વર આપનાર છું.'
રામ ઉવાચ- લંકાં ગમિષ્યામિ સમુદ્રતરણે ઉપાયમેકં મમ દેહિ શંભો
રામે કહ્યું: 'હું લંકા જવું છે, સમુદ્ર પાર કરવા માટે મને કોઈ ઉપાય આપો, શંભુ.'
શંભુરુવાચ- મમાજગવં ધનુરસ્તિ તત્કાલરૂપમવિકલ્પં વા ભવતિ । તદારુહ્ય સમુદ્રં તીર્ત્વા લંકામાપ્નુહિ
શંભુએ કહ્યું: 'મારા શિંગડાંમાંથી બનેલું ધનુષ્ય છે, તે સમય પ્રમાણે કોઈ પણ રૂપ ધારણ કરી શકે છે. એ પર ચડીને તું સમુદ્ર પાર કરી લંકા પહોંચી જઈશ.'
રામસ્તથેતિ નિશ્ચિત્ય સસ્મારાજગવમ્
રામે આવું નક્કી કરીને એ શિંગડાવાળું ધનુષ્ય યાદ કર્યું.
આગતં ધનુસ્તતશ્ચ રામોઽપૂજયત્
પછી એ ધનુષ્ય આવી ગયું અને રામે તેની પૂજા કરી.
અથ હરો ધનુરાદાય રામાય દત્તવાન્
પછી હરએ એ ધનુષ્ય લઈને રામને આપ્યું.
રામોઽપિ જલધાવપાતયત્
રામે એ ધનુષ્યને સમુદ્રમાં નાખ્યું.
આરુરુહુઃ સર્વે વાનરા રામલક્ષ્મણૌ ચ ષષ્ટિપરાર્દ્ધં તેષામસંખ્યેષુ વાનરેષુ ધનુરારૂઢેષુ નિકામં યયૌ
બધા વાનરો, રામ અને લક્ષ્મણ સાથે, એ ધનુષ્ય પર ચઢ્યા; અનગણિત વાનરો એ ધનુષ્ય પર ચઢીને, ખૂબ જ ઉત્સાહથી આગળ વધ્યા.
ધનુસ્તટં વાનરાશ્ચ તતસ્તતો ગત્વા નિરીક્ષયામાસુઃ
પછી વાનરો એ ધનુષ્યના કાંઠે કાંઠે જઈને બધું જોઈ રહ્યા હતા.
અથાતિકાયો નામ રક્ષઃ કપિબલમાલોક્ય રાવણાયોક્તવાન્
પછી અતિકાય નામના રાક્ષસે વાનરોની તાકાત જોઈને રાવણને કહ્યું.
રાવણોઽપિ કિં કપિભિઃ શાખામૃગૈઃ કિં વા માનુષાભ્યાં રામલક્ષ્મણાભ્યાં કિમાયાતં। દૈવાગતમસકં ભોજનમિત્યુવાચ
રાવણે કહ્યું: 'આ વાનરો, આ ઝાડ પર રહેતા પ્રાણીઓ કે રામ-લક્ષ્મણ જેવા મનુષ્યોનું શું? જે આવ્યું છે એ તો ભાગ્યે મળેલું ભોજન છે.'
અથ સુગ્રીવઃ પશ્ચિમાવલંબિનિ ભાસ્વતિ હનૂમજ્જાંબવદાદિમહાબલૈશ્ચાતિકાયૈરસંખ્યાતૈર્લંકાપાર્શ્વં ગત્વા ઉપવનં પ્રવશ્યિ નાનાફલાનિ ખાદિત્વા પયઃ પીત્વોપવનરક્ષિરાક્ષસાન્વિદ્રાવ્ય સર્વવિપિનમેકૈકશો ગૃહીત્વા પ્રાદ્રવન્લંકાં ગોપુરં ચ ગત્વા સમારુહ્ય પ્રાસાદં ચ વિશીર્યૈકૈકશઃ કેચિત્સ્તંભમાદાય રક્ષોભિર્યુયુધુઃ
એકે ચ શાલાં બભંજુર્ગૃહાણિ ચૂર્ણયામાસુર્બાલવૃદ્ધસ્ત્રીજનાદિકં સર્વમેવ નિજઘ્નુઃ
કેટલાંક વાનરોએ મંડપો તોડી નાખ્યા, ઘરો પીસી નાખ્યા અને બાળકો, વૃદ્ધો, સ્ત્રીઓ સહિત બધાને મારી નાખ્યા.
અથૈકં પ્રાકારં નિર્જિતમાજ્ઞાય રાવણ ઇંદ્રજિતં સંદિદેશ
પછી એક પ્રાકાર જીતાઈ ગયો છે એ જાણીને રાવણે ઇન્દ્રજિતને આદેશ આપ્યો.
ઇંદ્રજિતા ચ યુદ્ધં વાનરાઃ કૃત્વા ભીતાઃ પલાયિતાશ્ચ
ઇન્દ્રજિતે વાનરો સાથે યુદ્ધ કર્યું અને વાનરો ડરીને ભાગી ગયા.
અથ હનૂમાનખિલં નિર્ગતમાજ્ઞાય રાવણં જ્ઞાત્વા વાનરાનાહૂય નિર્ભર્ત્સ્ય સેનાં મહતીં કારયિત્વા દશમુખં કલ્પયિત્વા મોદયામાસ
પછી હનુમાને બધું ખાલી થઈ ગયું જાણીને, રાવણ છે એ સમજ્યું, વાનરોને બોલાવ્યા, તેમને ડાંટ્યા, મોટી સેના ભેગી કરી, દશમુખ તૈયાર કર્યો અને આનંદ કર્યો.
અથ ખસ્થ એવેંદ્રજિદ્યુયુધે ન ચ વાનરાસ્તં દૃષ્ટવંતઃ
પછી ઇન્દ્રજિત આકાશમાં રહીને યુદ્ધ કરવા લાગ્યો, પણ વાનરો તેને જોઈ શક્યા નહીં.
અથ હનૂમજ્જાંબવંતૌ ખમુત્પત્ય પર્વતશિખરાભ્યામિન્દ્રજિતં નિજઘ્નતુઃ
પછી હનુમાન અને જાંબવંતે આકાશમાં ઉડીને, પર્વતના શિખરો લઈને ઇન્દ્રજિતને માર્યા.
અથ ભુવિપપાત તં લક્ષ્મણશ્ચ યમલોકગામિનં ચકાર
પછી લક્ષ્મણે તેને જમીન પર પાડી દીધો અને યમલોક તરફ મોકલી દીધો.
અથાતિકાયમહાકાયૌ વાનરસૈન્યં બહુશો હત્વા લક્ષ્મણં પીડયિત્વા રામેણ સંયુધ્ય સુગ્રીવં કૃત્વા હનૂમજ્જાંબવદ્ભ્યાં યુયુધાતે પરાજિતૌ ગૃહીત્વા તૌ ચ યોદ્ધારાવાદાય રામસમીપં ગત્વા રામાય ન્યવેદયતામ્
પછી અતિકાય અને મહાકાયે અનેક વાનર સૈનિકોને મારી નાખ્યા, લક્ષ્મણને દુઃખ આપ્યું, રામ સાથે યુદ્ધ કર્યું, સુગ્રીવને વશમાં કર્યો, હનુમાન અને જાંબવાન સાથે લડ્યા, પણ બંને પરાજિત થઈ પકડાઈ ગયા. પછી એ બંને યુદ્ધવીરોને રામ પાસે લઈ જઈ રજૂ કર્યા.
હે મહાદેવ મહાભૂતગ્રાસ મહાપ્રલયકારણ મહાહિભૂષણ મહારુદ્ર શંકર પરમેશ્વર વિરૂપાક્ષ નાગયજ્ઞોપવીતકરિ કૃત્તિવસન બ્રહ્મશિરઃ કપાલમાલાભરભૂષણ –નરકાસ્થિભૂષણભસિત પરનારાયણપ્રિય શુભચરિત પંચબ્રહ્માદિદેવ પંચાનન ચતુર્વદન વેદવેદ્ય ભક્તસુલભા ભક્તદુર્લભ પરમાનંદવિજ્ઞાન પર પૂષદંતપાતન દક્ષશિરશ્છેદન બ્રહ્મપંચમશિરોહરણ પાર્વતીવલ્લભ નારદોપગીયમાન શુભચરિત શર્વ ત્રિનેત્ર ત્રિશૂલધર પિનાકપાણે કપર્દિન્નનેકરૂપધર વૃષભવાહન શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશ ચતુર્ભુજ નાનાયુધ દક્ષિણામૂર્તે ઈશ્વર દેવપતે ગંગાધર ત્રિપુરહર શ્રીશૈલનિવાસ કાશીનાથ કેદારેશ્વર ભૂષણસિદ્ધેશ્વર ગોકર્ણેશ્વર કનખલેશ્વર પર્વતેશ્વર ચક્રપ્રદ બાણચિંતાપાદક મુરહર પૂજિતચરણકમલ સોમસોમભૂષણ સર્વજ્ઞ જ્યોતિર્મય જગન્મય નમસ્તે નમસ્તે
હે મહાદેવ, મહાભૂત ભક્ષક, મહાપ્રલયનું કારણ, મહાસર્પોનું આભૂષણ, મહારુદ્ર, શંકર, પરમેશ્વર, વિરૂપાક્ષ, નાગયજ્ઞોપવીત કરનાર, ચામડી પહેરનાર, બ્રહ્માના કપાળની માળા ધારણ કરનાર, નરકના હાડકાં અને ભસ્મથી શોભિત, પરનારાયણના પ્રિય, શુભ વર્તનવાળા, પંચબ્રહ્મમાં પ્રથમ દેવ, પંચમુખી, ચતુરમુખી, વેદથી ઓળખાતા, ભક્તોને સહજ, ભક્તો માટે દુર્લભ, પરમ આનંદ અને વિજ્ઞાન, સૂર્યના દાંત તોડનાર, દક્ષનું માથું કાપનાર, બ્રહ્માનું પાંચમું માથું દૂર કરનાર, પાર્વતીના પ્રિય, નારદે ગાયેલી શુભ કથા, શર્વ, ત્રિનેત્ર, ત્રિશૂલધારી, પિનાકધારી, જટાધારી, અનેક રૂપ ધારણ કરનાર, વૃષભ પર સવાર, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી, ચતુરભુજ, અનેક શસ્ત્રો ધારણ કરનાર, દક્ષિણામૂર્તિ, ઈશ્વર, દેવપતિ, ગંગાધર, ત્રિપુરવિનાશક, શ્રીશૈલ નિવાસી, કાશીના નાથ, કેદારેશ્વર, ભૂષણસિદ્ધેશ્વર, ગોકર્ણેશ્વર, કનખલેશ્વર, પર્વતેશ્વર, ચક્ર આપનાર, બાણની ચિંતાનો નિવારક, મુરવિનાશક, પૂજિત કમલપાદ, સોમ અને સોમભૂતિથી શોભિત, સર્વજ્ઞ, પ્રકાશમય, જગતમાં વ્યાપક, હું તમને નમન કરું છું, નમન કરું છું.
પછી સુગ્રીવે પશ્ચિમ તરફ આધાર રાખીને, હનુમાન, જાંબવંત અને અનગણિત બલવાન વાનરો સાથે લંકાની બાજુએ ગયા, ઉપવનમાં પ્રવેશ્યા,色色 ફળો ખાધા, પાણી પીધું, ઉપવનના રાક્ષસોને હાંકી કાઢ્યા, જંગલમાં દરેકને પકડીને ભાગ્યા, લંકાના દ્વાર સુધી પહોંચ્યા, ઉપર ચઢ્યા, મહેલ તોડી નાખ્યો અને કેટલાકે થાંભલા લઈને રાક્ષસો સાથે યુદ્ધ કર્યું.