અથવા સ્વતંત્રૌ મૃગૌ મૃગયોર્હતશ્ચ વાલી મૃગાણામન્યોન્યં દારણાદ્ય જગુપ્સા ચ
અથવા, વાલી તો સ્વતંત્ર પ્રાણી તરીકે બીજાં પ્રાણીઓમાં મારાયો, કારણ કે પ્રાણીઓ એકબીજાને ફાડે છે તો તેને નिंदનીય ગણાય છે.
યતો મમ મૃગયાવદાથવા મૃગાણામ્ । ચલિતસ્થિતબદ્ધાનાં ચલદ્ભ્રાંતપલાયિનામ્ । અથાવસૃજતાસંગમુજ્ઝિતા મૃગયા તથા
મારા શિકારથી કે પ્રાણીઓની પોતાની હરકતમાં—સ્થિર, અસ્થિર, બંધાયેલા, ભટકતા, ગભરાયેલા કે ભાગતા—એ રીતે, શિકારથી જોડાણ છોડનારને મુક્તિ મળે છે.
મૃગયાશાસ્ત્રવિધિતો મૃગયેયં મયા કૃતા । દર્શનાદર્શનાભ્યાં ચ ધાવતાધાવતા તથા
શિકારના નિયમ પ્રમાણે મેં આ શિકાર કર્યો; જોવામાં આવે કે ન જોવામાં આવે, દોડે કે ન દોડે, એ રીતે.
અવરોહાત્પરં સ્થાનં સાત્વિકાનાં પ્રભિદ્યતે । રાજ્ઞશ્ચ મૃગયાધર્મો વિના આમિષભોજનમ્
ઉતર્યા પછી સાત્વિકોનું સ્થાન અલગ પડે છે; અને રાજાની શિકારની રીત ખોટી છે, સિવાય કે માંસ ખાવા માટે.
અથ રામવચનમાકર્ણ્ય સર્વ એવ પ્રાકંપયઞ્છિરાંસિ
પછી રામના વચન સાંભળીને, બધા જ લોકોના માથા કાંપતા bowed.
વાલી બભાષે રામમંજલિમસ્તકે નિધાય નમસ્તે રામ શૃણુ વચનં મમ
વાલીએ માથા પર હાથ જોડીને કહ્યું: રામ, તમારું વંદન છે; મારા વચન સાંભળો.
શંખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જગદ્ગુરુઃ । નારાયણઃ સ્વયં સાક્ષાદ્ભવાનિતિ મયા શ્રુતમ્
શંખ, ચક્ર અને ગદા હાથમાં, પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, જગતના ગુરુ—નારાયણ સ્વયં પ્રગટ—તમે જ છો, એમ મેં સાંભળ્યું છે.
ત્વાં યોગિનશ્ચિંતયંતિ ત્વાં યજંતિ ચ યજ્વિનઃ । હવ્યકવ્યભુગે કસ્ત્વં પિતૃદેવસ્વરૂપધૃક્
યોગીઓ તમારો ચિંતન કરે છે, યજ્ઞ કરનાર તમારું પૂજન કરે છે; દેવો અને પિતૃઓના અર્પણ ગ્રહણ કરનાર, તમે કોણ છો, પિતૃ અને દેવોનું સ્વરૂપ ધારણ કરનાર?
મરણે ચિંતયાનસ્ય ત્વાં વિમુક્તિરદૂરતઃ । સત્વં મે દર્શનં પ્રાપ્તો રામ મે પાપસંક્ષયઃ
મરણ સમયે તમારો ચિંતન કરનારને મુક્તિ નજીક છે; રામ, તમારું દર્શન મળ્યું એટલે મારા પાપો નાશ પામ્યા.
ગૃહાણ બાણં કાકુત્સ્થ વ્યથિતો ભૃશમસ્મ્યહમ્
કકુત્સ્થ, તમારો બાણ લો; હું ખૂબ જ પીડામાં છું.
અથ રામસ્તથેતિ બાણમાદાય વાલિનમુવાચ કિમિષ્ટં દીયતાં વદ
પછી રામે કહ્યું, 'જેમ તમે કહો તેમ', અને બાણ લઈ વાલીથી પૂછ્યું: શું ઇચ્છો છો? કહો, જે માંગો તે મળશે.
કપિરુવાચ- યદિ પ્રસન્નો ભગવાન્મમ સદ્ગતિં દેહિ
કપીએ કહ્યું: જો ભગવાન પ્રસન્ન હોય, તો મને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપો.
અયં સુગ્રીવસ્તથા રક્ષણીયોંઽગદોઽથ તારા ચ મયા પાપિનાપરાધઃ કૃતસ્તત્ફલમનુભૂતમ્
આ સુગ્રીવને રક્ષવું જોઈએ; હું નિરોગ છું. તારા પણ—મારે, પાપી દ્વારા, ગુનાહો થયો છે અને તેનું પરિણામ ભોગવ્યું છે.
અથ રામં પશ્યન્નેવ વાલી મમાર સ્વર્ગં ચ ગતઃ
પછી વાલી, રામને જોઈને, મૃત્યુ પામ્યો અને સ્વર્ગમાં ગયો.
અથ સુગ્રીવં રાજ્યેઽભિષિચ્ય સ્વયં વનં વિવેશ
પછી સુગ્રીવને રાજા બનાવી, રામ પોતે જંગલમાં પ્રવેશ્યા.
અથ તેન સહાયેન જલધિસમીપં ગત્વા ક્વ લંકા ક્વ સીતા ક્વ ચારાતિરિતિ સુગ્રીવમાહ રામઃ
પછી એ સાથી સાથે દરિયાની નજીક જઈને, રામે સુગ્રીવને પૂછ્યું: 'લંકા ક્યાં છે? સીતાં ક્યાં છે? દુશ્મન ક્યાં છે?'
અથ હનુમાનાહ પ્રવિશ્ય લંકાં વિચિત્ય સીતાં સર્વતત્ત્વમવગત્ય યુદ્ધં સંધિર્વા કર્તવ્યઃ તદુદધિલંઘનાય કિંચિત્સમાદિશતુ ભગવાન્
પછી હનુમાન બોલ્યા: 'લંકામાં જઈ, સીતાની શોધ કરી, બધું જાણીને, યુદ્ધ કે શાંતિ કરવી જોઈએ. દરિયો પાર કરવા માટે ભગવાન કંઈક સૂચન કરે.'
અથ સુગ્રીવમાહ રામઃ । કથમેતદ્ઘટત ઇતિ
પછી રામે સુગ્રીવને પૂછ્યું: 'આ કેવી રીતે શક્ય છે?'
કપિરુવાચ- મમ વાનરા ભલ્લૂપ્રમુખાઃ કોટિશઃ સંતિ
કપીએ કહ્યું: 'મારા વાનર, ભલ્લૂ સહિત, કરોડો છે.'
એકં નિયુજ્ય સર્વમાકલય્ય યથાયુક્તં તથા કરણીયમ્
એકને નિમણૂક કરો, બધાને ભેગા કરો, અને યોગ્ય રીતે કામ કરો.
અથ જાંબવાનાહ । હનૂમાનેકો ગચ્છતુ બુધ્યતુ લંકામ્
પછી જાંબવંતે કહ્યું: 'હનુમાન એકલો જ જાય, લંકાની જાણકારી મેળવે.'
અથ હનૂમાનગમલ્લંકાપુરં વિચિત્ય સીતામશોકવનિકાયામાસીનાં તથા ચ સંભાષ્ય વિશ્વાસં કૃત્વા વનં બભંજ વનરક્ષકાંશ્ચ
પછી હનુમાન લંકાપુરમાં ગયા, સીતાની શોધ કરી, અશોકવાટિકામાં બેઠેલી સીતાને મળ્યા, વાત કરી, વિશ્વાસ આપ્યો, વાટિકા તોડી, વનરક્ષકોને માર્યા.
બદ્ધો રક્ષસા લંકાં દગ્ધ્વા ઉત્તરકૂલં ગત્વા રામં દૃષ્ટ્વા વૃત્તાંતં કથયિત્વા તૂષ્ણીમતિષ્ઠત્
રાક્ષસે બાંધ્યા પછી, લંકાને બળી, ઉત્તર કાંઠે જઈ, રામને મળ્યા, ઘટનાઓ કહી, પછી ચુપચાપ ઊભા રહ્યા.
અથ રામઃ સર્વૈર્વિચારયામાસ જાંબવાનુવાચ રામેણ લંકા કપિભિર્વિનશ્યતીતિ નારદેન મમોક્તમ્
પછી રામે સૌ સાથે વિચાર કર્યો; જાંબવંતે કહ્યું: 'રામ દ્વારા, વાનરો લંકાને નાશ કરશે—આ મને નારદે કહ્યું હતું.'
અથ સાગરોત્તરણે યત્નતયા સ્થેયમ્
પછી દરિયો પાર કરવા માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
અથ રામઃ શંકરમારાધ્ય સર્વં નિવેદયિત્વા ત્વદુક્તં કરોમીતિ વચનમુક્ત્વા શિવમભ્યર્ચ્ય પ્રણતો ભૂત્વા વ્યજિજ્ઞપત્
પછી રામે શંકરજીની પૂજા કરી, બધું અર્પણ કરીને કહ્યું, 'તમે જે કહ્યું તે કરું છું,' અને શિવજીની પૂજા કરી, નમન કરીને વિનંતી કરી.
એવં સ્તુવતો રામસ્ય પુરતો લિંગમધ્યકોપેતસ્તેજોમયમૂર્તિરાવિર્બભૂવ
રામે આવી રીતે સ્તુતિ કરતા, તેમના સામે લિંગ સાથે તેજસ્વી મૂર્તિ પ્રગટ થઈ.
અભયવાનથ પુનઃ પદ્માસનાસીનમુમાધિષ્ઠિતાંકમીશમામુક્તસર્વાભરણં સુકાંતિકિરીટિનં હૈમવતીકટિસ્પર્શં કરદ્વયેનાભયવરપ્રદં તરંગિતાનેકદિશાભિઃ । પૂર્ણતેજસ્વિનં હાસમુખં પ્રસન્નવદનં દદર્શ રામઃ
પછી નિર્ભય થઈ, રામે ફરી ભગવાનને કમળ પર બેઠેલા, ઉમા ગોદમાં, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, સુંદર મુકુટવાળા, હિમાલયની દેવી દ્વારા કમર પર સ્પર્શ, બંને હાથે અભય અને વર આપતા, અનેક દિશામાં તેજસ્વી, પૂર્ણ તેજવાળા, હસતા અને પ્રસન્ન ચહેરાવાળા ભગવાનને જોયા.
પરમેશિતારં નનામ બદ્ધાંજલિપુનશ્ચ દંડવત્પપાત
રામે પરમેશ્વરને જોડેલા હાથથી નમન કર્યું અને ફરી દંડવત પ્રણામ કર્યો.
હે મહાદેવ મહાભૂતગ્રાસ મહાપ્રલયકારણ મહાહિભૂષણ મહારુદ્ર શંકર પરમેશ્વર વિરૂપાક્ષ નાગયજ્ઞોપવીતકરિ કૃત્તિવસન બ્રહ્મશિરઃ કપાલમાલાભરભૂષણ –નરકાસ્થિભૂષણભસિત પરનારાયણપ્રિય શુભચરિત પંચબ્રહ્માદિદેવ પંચાનન ચતુર્વદન વેદવેદ્ય ભક્તસુલભા ભક્તદુર્લભ પરમાનંદવિજ્ઞાન પર પૂષદંતપાતન દક્ષશિરશ્છેદન બ્રહ્મપંચમશિરોહરણ પાર્વતીવલ્લભ નારદોપગીયમાન શુભચરિત શર્વ ત્રિનેત્ર ત્રિશૂલધર પિનાકપાણે કપર્દિન્નનેકરૂપધર વૃષભવાહન શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશ ચતુર્ભુજ નાનાયુધ દક્ષિણામૂર્તે ઈશ્વર દેવપતે ગંગાધર ત્રિપુરહર શ્રીશૈલનિવાસ કાશીનાથ કેદારેશ્વર ભૂષણસિદ્ધેશ્વર ગોકર્ણેશ્વર કનખલેશ્વર પર્વતેશ્વર ચક્રપ્રદ બાણચિંતાપાદક મુરહર પૂજિતચરણકમલ સોમસોમભૂષણ સર્વજ્ઞ જ્યોતિર્મય જગન્મય નમસ્તે નમસ્તે
હે મહાદેવ, મહાભૂત ભક્ષક, મહાપ્રલયનું કારણ, મહાસર્પોનું આભૂષણ, મહારુદ્ર, શંકર, પરમેશ્વર, વિરૂપાક્ષ, નાગયજ્ઞોપવીત કરનાર, ચામડી પહેરનાર, બ્રહ્માના કપાળની માળા ધારણ કરનાર, નરકના હાડકાં અને ભસ્મથી શોભિત, પરનારાયણના પ્રિય, શુભ વર્તનવાળા, પંચબ્રહ્મમાં પ્રથમ દેવ, પંચમુખી, ચતુરમુખી, વેદથી ઓળખાતા, ભક્તોને સહજ, ભક્તો માટે દુર્લભ, પરમ આનંદ અને વિજ્ઞાન, સૂર્યના દાંત તોડનાર, દક્ષનું માથું કાપનાર, બ્રહ્માનું પાંચમું માથું દૂર કરનાર, પાર્વતીના પ્રિય, નારદે ગાયેલી શુભ કથા, શર્વ, ત્રિનેત્ર, ત્રિશૂલધારી, પિનાકધારી, જટાધારી, અનેક રૂપ ધારણ કરનાર, વૃષભ પર સવાર, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી, ચતુરભુજ, અનેક શસ્ત્રો ધારણ કરનાર, દક્ષિણામૂર્તિ, ઈશ્વર, દેવપતિ, ગંગાધર, ત્રિપુરવિનાશક, શ્રીશૈલ નિવાસી, કાશીના નાથ, કેદારેશ્વર, ભૂષણસિદ્ધેશ્વર, ગોકર્ણેશ્વર, કનખલેશ્વર, પર્વતેશ્વર, ચક્ર આપનાર, બાણની ચિંતાનો નિવારક, મુરવિનાશક, પૂજિત કમલપાદ, સોમ અને સોમભૂતિથી શોભિત, સર્વજ્ઞ, પ્રકાશમય, જગતમાં વ્યાપક, હું તમને નમન કરું છું, નમન કરું છું.