પ્રહ્લાદોબલિશ્ચૈવધાવાતેઽથવિરેમતુઃ
પછી પ્રહલાદ અને બલિ દોડી આવ્યા અને બારી-બારી પ્રયત્ન કર્યો.
અથ રાક્ષસેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજાનોઽતિબલિનઃ સમાગતા જ્યાબંધાશક્તા અપસૃત્ય તસ્થુઃ
પછી રાક્ષસો શાંત થયા, ત્યારે શક્તિશાળી રાજાઓ ભેગા થયા, પણ ધનુષ્ય ચડાવી શક્યા નહીં અને દૂર ઊભા રહ્યા.
અથ બ્રાહ્મણાઃ સમાગતાઃ
પછી બ્રાહ્મણો ભેગા થયા.
અથ વિશ્વામિત્રો ધનુરાદાય એકાંગુલપર્યંતં સજ્યં કૃત્વા વિરરામ નિવૃત્તાશ્ચાપરે
પછી વિશ્વામિત્રે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, એક આંગળી જેટલું જ વાળ્યું અને રોકાઈ ગયો, બાકીના બધા પાછા હટી ગયા.
અથ દિનમાત્રે ધનુષિ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાઘવઃ સહાનુજૈરાગત્ય ધનુર્નિરીક્ષ્યાસ્પૃશત્
પછી આખો દિવસ ધનુષ્ય અસ્પર્શિત રહ્યું, ત્યારે રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આવ્યો, ધનુષ્યને જોયું અને સ્પર્શ્યું.
અથ રાજકુમારાઃ શતશઃ સમાગતાઃ સર્વાભરણભૂષિતા ધનુર્દૃષ્ટ્વાપસ્પૃશુર્ન ચાલનક્ષમાઃ
પછી સોંથી વધુ રાજકુમારો, સર્વાંગી આભૂષણોથી શોભાયમાન, ભેગા થયા, ધનુષ્ય જોયું, સ્પર્શ્યું, પણ હલાવી શક્યા નહીં.
અથ દાશરથિપ્રમુખાઃકુમારાઃ સમાગતાઃ
પછી દશરથપુત્ર સહિતના રાજકુમારો ભેગા થયા.
અથ વેત્રઝર્ઝરપાણયઃ સમાગમન્સર્વાનેવાપસારયામાસુઃ
પછી વેતર અને ચામર પકડીને બેઠેલા લોકો ભેગા થયા અને બધાને દૂર કરી દીધા.
અથ રામો લક્ષ્મરણહસ્તં ગૃહીત્વા સર્વાભરણભૂષિતો ધનુરાસાદ્ય સ્પૃષ્ટ્વા નત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ધનુરાદાયોદ્દધાર
પછી રામ, સર્વાંગી આભૂષણોથી શોભાયમાન, લક્ષ્મણનો હાથ પકડી, ધનુષ્ય પાસે ગયો, તેને સ્પર્શ્યું, નમસ્કાર કરી, પ્રદક્ષિણ કરી, ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને ધારે રાખ્યું.
તદાદાનસમયે સર્વ એવૈત્ય સહાસમૂચુઃ અત્ર ભગ્ના મહારથા ઇતિ
તેણે ધનુષ્ય ઉઠાવતાં જ બધા હાજર લોકો હસી પડ્યા અને બોલ્યા: 'અહીં તો મહાન રથીઓ પણ હારી ગયા છે.'
અથ સ રામો ધનુર્જ્યાસ્થાનમવનમય્ય ધનુષિ જાનું કૃત્વા સજ્યમેકકરેણોત્પાદયન્કોટ્યામનામયત્
પછી રામે ધનુષની ડોરી ચડાવવા માટે ધનુષને વાળ્યું, ઘૂંટણ રાખ્યું અને એક હાથથી પકડીને ધનુષની ડોરી ખેંચી, તેની નોક સુધી વાળ્યું.
અથસજ્જીકૃતં દૃષ્ટ્વા સર્વ એવ નાસાગ્રન્યસ્તાંગુલયોઽભવન્
પછી જ્યારે બધાએ જોયું કે ધનુષ પર ડોરી ચડાવી દેવામાં આવી છે, ત્યારે સૌ આશ્ચર્યથી પોતાની આંગળીઓ નાકના ટોચ પર રાખી ઊભા રહ્યા.
રામોઽપિ જ્યામન્વનાદયત્ । તેન નાદેન સર્વેષાં મનાંસિ ક્ષુભિતાન્યાસન્
રામે પણ ધનુષની ડોરીને ઝણકાવી, અને એ અવાજથી બધાના મનમાં કંપન છવાઈ ગયું.
રામેણસજ્યિતં ધનુરિતિ સર્વત્ર વાદઃ સંજાતઃ
હવે સર્વત્ર લોકો કહેવા લાગ્યા કે 'રામે ધનુષ પર ડોરી ચડાવી છે.'
જનકોઽપિ સીતાં રામાય દદૌ રાજભિશ્ચ યુદ્ધં કૃત્વા તાન્નિર્જ્જિત્ય સ્વપુરીમાગાત્
પછી જનકે સીતાને રામને આપી, અને બીજા રાજાઓને યુદ્ધમાં હરાવી પોતાના શહેરે પાછા ફર્યા.
અથૈકદા દશરથો રામં યૌવરાજ્યેભિષિચ્ય સુખી બભૂવ સર્વપ્રજારંજનાચ્ચ રામો રાજાનુમત ઇતિ સર્વપ્રજાવાદોઽભૂત્
પછી ક્યારેક દશરથએ રામને યુવરાજ બનાવી આનંદ અનુભવો, અને રામને રાજાની મંજૂરી હોવાથી સૌ પ્રજામાં વાત ફેલાઈ કે હવે રામ રાજા બનશે.
અથ કૈકયદેશાધિપતિતનયા સુવેષા રામં રાજાનમસહમાના રાજાનમુવાચ મમ વરદાનાવસર ઇતિ રાજાચિંતયત્કિં દેયમિતિ
પછી કૈકય દેશના રાજાની સુંદર વેશભૂષામાં સજ્જ પુત્રી, રામને રાજા તરીકે સહન ન કરી શકી, અને રાજાને કહ્યું, 'હવે મારી માંગેલી બે માંગણીઓનો સમય આવ્યો છે.' રાજાએ વિચાર્યું, 'હવે શું આપવું?'
દેવ્યુવાચ-। ચતુર્દશવર્ષાણિ રામો વનં વિશતુ પાલયતુ રાજ્યં ભરતઃ
મહારાણી બોલી: 'રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં જાય અને ભરત રાજકાજ સંભાળે.'
રાજાનૃતવચનદોષભયાત્કથંકથમપિ સ્વીચકાર
રાજાએ પોતાના વચન તોડવાનો દોષ ન આવે એ ભયથી, કાંઈક રીતે એ વાત માની લીધી.
અથ વસિષ્ઠં ભાવિતયાવોચત રામો વનાય નિર્ગચ્છતિ અસ્ય કિંવા ભવેદિતિ વિચાર્ય શુભાશુભં બ્રૂહિ
પછી ચિંતિત મનથી રાજાએ વસિષ્ઠને કહ્યું: 'રામ વનમાં જઈ રહ્યો છે, હવે શું થશે? સારું કે ખરાબ, વિચારીને મને કહો.'
વસિષ્ઠો વિચાર્ય સહર્ષં રાજાનમુવાચ
વસિષ્ઠએ વિચાર કરીને આનંદપૂર્વક રાજાને કહ્યું.
ગત્વા વનં નિખિલદાનવવીરહંતા શંભોરનેકવિધપૂજનમાતનોતિ । સીતાવિયોગરુષિતઃ કપિસેનયા ચ તીર્ત્વોદધિં દશમુખં ચ નિહંતિ રામઃ
રામ વનમાં જઈને બધા રાક્ષસોનો નાશ કરશે, અનેક રીતે શિવજીની પૂજા કરશે, અને સીતાના વિયોગથી દુઃખી થઈ વાનર સેના સાથે દરિયો પાર કરી, દશમુખ રાવણને મારે છે.
આગમ્ય રાજ્યં રઘુનંદનોઽપિ બહૂનિ વર્ષાણિ સમાતનોતિ । પ્રશસ્તકીર્તિર્નિખિલેપિ લોકે શર્વેણ દેવેન ચિરં ન્યવાત્સીત્
પછી રઘુકુલના વંશજ રામ રાજ્યમાં પાછા આવી અનેક વર્ષો સુધી રાજ કરે છે; તેની કીર્તિ આખા જગતમાં ફેલાય છે અને શિવજી પણ લાંબા સમય સુધી તેની પાસે રહે છે.
સુપુત્રયુક્તો બહુયજ્ઞયાજી પરિવૃઢઃ સર્વગુણાધિકશ્ચ
તેને સારા સંતાન મળે છે, અનેક યજ્ઞો કરે છે, મહાન બને છે અને સર્વ ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ બને છે.
ઇતિ વસિષ્ઠવચનં શ્રુત્વા દશરથો રામગુણાનનુસ્મરન્નિત્યુવાચ શ્રેયો મે મરણં રામસ્ય નિર્ગમને ઇતિ
વસિષ્ઠના વચન સાંભળી, દશરથ રામના ગુણો યાદ કરીને વારંવાર કહેતો, 'મારે તો રામના વિયોગ કરતાં મરી જવું સારું.'
અથ રામો માતરં પિતરં ગુરું ચ વસિષ્ઠં પિતૃપત્નીર્નમસ્કૃત્ય વનાય જગામ
પછી રામે પોતાની માતા, પિતા, ગુરુ વસિષ્ઠ અને પિતાની અન્ય પત્નીઓને વંદન કરીને વનમાં જવા નીકળ્યો.
અથોપવને દિનમેકં સ્થિત્વા જટાઃ કારયિત્વા વલ્કલં વાસો ધૃત્વૈકોપવીતી કૃતદંતશુદ્ધિરેકેનોપવીતેન જટાં બદ્ધ્વા ભસ્મોદ્ધૂલિતસર્વાંગો ભસિત નિષ્ઠુરકાયો મુક્તાફલદામમણિવ્યત્યસ્ત રુદ્રાક્ષમાલામુરસિ દધાનોઽલ્પભૂષણાધિભૂષિત સીતાસહાયો લક્ષ્મણાનુચરો વિવેશ વનાંતરમ્
પછી એક દિવસ વનમાં રહી, રામે જટાઓ બાંધી, વાલકળ વસ્ત્ર પહેર્યા, એક જ ઉપવીત ધારણ કર્યું, દાંત સાફ કર્યા, એક જ ઉપવીતથી જટા બાંધી, આખું શરીર ભસ્મથી ઢાંકી, ભસ્મથી કઠણ બનેલાં શરીરે, ગળામાં મુક્તામાળ, મણિ અને રુદ્રાક્ષની માળા પહેરી, ઓછી શોભા ધરાવતો, સીતાની સાથે અને લક્ષ્મણના સાથીએ વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
લક્ષ્મણ કોઽયં કપિરિતિ
લક્ષ્મણ, આ વાનર કોણ છે?
લક્ષ્મણોઽપિ ન જાન ઇત્યુવાચ અથ રામઃ સમાહૂય કસ્ય ત્વં કિં નામત્યેપૃચ્છત્
લક્ષ્મણે પણ કહ્યું કે, હું તેને ઓળખતો નથી. પછી રામે તેને નજીક બોલાવીને પૂછ્યું, 'તું કોનો છે? અને તું નામ શું છે?'
અથાનેક રાક્ષસાંસ્તસ્મિન્નિજઘાન ભવાનિવ નિખિલં ચકાર સીતાપહરણાદિનિખિલમપિ ભવતા યથાતથા સ્યાથ સુગ્રીવાશ્રમમૃષ્યમૂકપર્વતં રામો જગામ નિબિડચ્છાયાચૂતવૃક્ષમાસાદ્ય લક્ષ્મણસહાયઃ પરિશ્રયમકલ્પયત્ । વૃક્ષે તુ ધનુષી આરોપ્યાસીનલક્ષ્મણાંકે શિરઃ કૃત્વા હરિચર્મશય્યાશયનોલક્ષિતાંગીતિં શૃણ્વન્વૃક્ષફલં નિરીક્ષમાણો વાનરમેકં મણિકુંડલં હેમપિંગલં સદૃઢબદ્ધમૌંજીકૌપીનમચ્છોપવીતિનમતિચંચલં ફલમાદાયાત્મનિવિક્ષિપંતં પુષ્પમંજરીશ્ચ કિરંતં ગાનમનુકુર્વંતં વ્યજનેન રામં વીજયંતમારુહ્ય શાખામપિ તથા વીજયંતમાબદ્ધચૂતફલમાત્રં રામો વીક્ષ્ય લક્ષ્મણમભાષત
પછી ત્યાં તેણે અનેક રાક્ષસોનો નાશ કર્યો, જેમ શિવજીએ કર્યો હતો. સીતાનું અપહરણ અને જે જે બન્યું, તે બધું પણ શિવજીને જેવું થયું તેમ બન્યું. પછી રામ સુગ્રીવના આશ્રમ, ઋષ્યમૂક પર્વત પર ગયો. ઘનછાંયાવાળા આમ્રવૃક્ષ પાસે લક્ષ્મણ સાથે આરામ કર્યો. વૃક્ષ પર ધનુષ મૂકી, લક્ષ્મણનું માથું પોતાના ખોળામાં રાખી, મૃગચર્મની શૈયા પર સૂઈ, પક્ષીઓના ગીત સાંભળ્યા, ફળો જોયા. ત્યારે તેણે એક વાનર જોયો, જેના કાનમાં મણિ કુંડળ, સુવર્ણ રંગ, મૌંજની કટિબંધી, શુદ્ધ ઉપવીત, ખૂબ ચંચળ, ફળ લઈને મોઢામાં મૂકે, પુષ્પમંજરીઓ છાંટે, ગીતની નકલ કરે, પંખો લઈને રામને પંખો કરે, શાખા પર ચડી ફરી પંખો કરે, અને ફક્ત આમ્રફળ બાંધેલું હોય. આ જોઈ રામે લક્ષ્મણને કહ્યું.