સ ચાતિથિસ્તથેત્યુક્ત્વા નિષસાદ
એ અતિથીએ 'એવું જ' કહીને ત્યાં બેસી ગયો.
અથ રાજા જલમાદાય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ગંધપુષ્પાક્ષતૈરભ્યર્ચ્ય મહાજં તસ્મૈ નિવેદ્ય ભોજનાય પ્રાર્થયામાસ
પછી રાજાએ પાણી લઈને, એના પગ ધોઈ, સુગંધ, પુષ્પ અને અક્ષતથી પૂજા કરી, વિશેષ આદર આપ્યો અને ભોજન માટે આમંત્રિત કર્યા.
સ ચાપિ તદન્નં ષડ્રસોપેતં સૌવર્ણભાજનગતમીક્ષમાણઇવેતસ્તતો વિલોકયામાસ
તે સમયે તેણે છ સ્વાદવાળું, સોનાના વાસણમાં પીરસાયેલું તે ભોજન જોયું અને તેને એકટક નિહાળ્યું.
વીક્ષ્યાસાવચિંતયદેનાં કથમપહરામિ કથમાલિંગામિ કથમન્યત્કિંચિત્કરોમીત્યેવમવસરમલભમાનસ્તૂષ્ણીમેવ વિનિર્ગતઃ
તેણે તેને જોઈને મનમાં વિચાર્યું: 'કેવી રીતે તેને અપહરણ કરું? કેવી રીતે તેને ભેટી લઉં? કે બીજું કંઈ કરી શકું?' પણ યોગ્ય અવસર ન મળતાં, ચુપચાપ ત્યાંથી નીકળી ગયો.
અથ દેવા ધનુઃસજ્જીકરણાય યતમાના અહંપૂર્વિકયા વિદ્યમાના અન્યોન્યતિરસ્કારેણ મહેંદ્રઃ પ્રાપ ધનુરુત્તમં પ્રાંતદ્વયાત્પરં નાવનમયિતું શશાક
પછી દેવતાઓ ધનુષ્ય ચડાવવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા. દરેકે એકબીજાને પાછળ પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ મહેન્દ્રે સૌપ્રથમ ઉત્તમ ધનુષ્ય મેળવ્યું છતાં એના છેડા સુધી પણ વાળી શક્યો નહીં.
અથ સૂર્યો ધનુરાદાય નમયન્નેવ નિપપાત
પછી સૂર્યે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને વાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ પોતે પડી ગયો.
વાયુર્બલવતાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહાજગવમથ સ્વેનૈવ કરેણોત્કર્ષયન્નધઃ પપાત ધનુશ્ચ વાયોરુપરિ પપાત અહસંસ્તદા સર્વે
પછી પવનદેવ, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુષ્ય પકડીને પોતાની જ બળથી ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ નીચે પડી ગયો અને ધનુષ્ય પણ પવનદેવ પર જ પડી ગયું. આ જોઈને બધા હસી પડ્યા.
એતસ્મિન્નંતરે તુરગવરમારુહ્ય બાણાસુરઃ સહસ્રબાહુરનેકાનેકશિરોભિર્દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ પ્રહ્લાદસમેતો વિદેહપુરીમાજગામ
આ દરમિયાન, શ્રેષ્ઠ ઘોડા પર બેસી, હજારો હાથવાળો બાણાસુર, અનેક મથાવાળા દૈત્યો સાથે અને પ્રહલાદ સાથે વિદેહપુરીમાં પહોંચ્યો.
અથ સ્વવિભૂષણોદ્ભાસિતાં દિશં કુર્વન્સ્વતેજસાપયશસો દેવતાઃ કુર્વન્નાનાવિધગીતં શૃણ્વન્દ્વ્યંગુલમાત્રેણ શક્તો વિરરામ
પછી પોતાનાં આભૂષણ અને તેજથી દિશાઓ ચમકાવતો, દેવતાઓના વિવિધ ગીતો સાંભળતો, માત્ર બે આંગળીના બળથી જ ધનુષ્ય રોકી શક્યો.
પ્રહ્લાદોબલિશ્ચૈવધાવાતેઽથવિરેમતુઃ
પછી પ્રહલાદ અને બલિ દોડી આવ્યા અને બારી-બારી પ્રયત્ન કર્યો.
અથ રાક્ષસેષુ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાજાનોઽતિબલિનઃ સમાગતા જ્યાબંધાશક્તા અપસૃત્ય તસ્થુઃ
પછી રાક્ષસો શાંત થયા, ત્યારે શક્તિશાળી રાજાઓ ભેગા થયા, પણ ધનુષ્ય ચડાવી શક્યા નહીં અને દૂર ઊભા રહ્યા.
અથ બ્રાહ્મણાઃ સમાગતાઃ
પછી બ્રાહ્મણો ભેગા થયા.
અથ વિશ્વામિત્રો ધનુરાદાય એકાંગુલપર્યંતં સજ્યં કૃત્વા વિરરામ નિવૃત્તાશ્ચાપરે
પછી વિશ્વામિત્રે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, એક આંગળી જેટલું જ વાળ્યું અને રોકાઈ ગયો, બાકીના બધા પાછા હટી ગયા.
અથ દિનમાત્રે ધનુષિ તૂષ્ણીંભૂતેષુ રાઘવઃ સહાનુજૈરાગત્ય ધનુર્નિરીક્ષ્યાસ્પૃશત્
પછી આખો દિવસ ધનુષ્ય અસ્પર્શિત રહ્યું, ત્યારે રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આવ્યો, ધનુષ્યને જોયું અને સ્પર્શ્યું.
અથ રાજકુમારાઃ શતશઃ સમાગતાઃ સર્વાભરણભૂષિતા ધનુર્દૃષ્ટ્વાપસ્પૃશુર્ન ચાલનક્ષમાઃ
પછી સોંથી વધુ રાજકુમારો, સર્વાંગી આભૂષણોથી શોભાયમાન, ભેગા થયા, ધનુષ્ય જોયું, સ્પર્શ્યું, પણ હલાવી શક્યા નહીં.
અથ દાશરથિપ્રમુખાઃકુમારાઃ સમાગતાઃ
પછી દશરથપુત્ર સહિતના રાજકુમારો ભેગા થયા.
અથ વેત્રઝર્ઝરપાણયઃ સમાગમન્સર્વાનેવાપસારયામાસુઃ
પછી વેતર અને ચામર પકડીને બેઠેલા લોકો ભેગા થયા અને બધાને દૂર કરી દીધા.
અથ રામો લક્ષ્મરણહસ્તં ગૃહીત્વા સર્વાભરણભૂષિતો ધનુરાસાદ્ય સ્પૃષ્ટ્વા નત્વા પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ધનુરાદાયોદ્દધાર
પછી રામ, સર્વાંગી આભૂષણોથી શોભાયમાન, લક્ષ્મણનો હાથ પકડી, ધનુષ્ય પાસે ગયો, તેને સ્પર્શ્યું, નમસ્કાર કરી, પ્રદક્ષિણ કરી, ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને ધારે રાખ્યું.
તદાદાનસમયે સર્વ એવૈત્ય સહાસમૂચુઃ અત્ર ભગ્ના મહારથા ઇતિ
તેણે ધનુષ્ય ઉઠાવતાં જ બધા હાજર લોકો હસી પડ્યા અને બોલ્યા: 'અહીં તો મહાન રથીઓ પણ હારી ગયા છે.'
અથ સ રામો ધનુર્જ્યાસ્થાનમવનમય્ય ધનુષિ જાનું કૃત્વા સજ્યમેકકરેણોત્પાદયન્કોટ્યામનામયત્
પછી રામે ધનુષની ડોરી ચડાવવા માટે ધનુષને વાળ્યું, ઘૂંટણ રાખ્યું અને એક હાથથી પકડીને ધનુષની ડોરી ખેંચી, તેની નોક સુધી વાળ્યું.
અથસજ્જીકૃતં દૃષ્ટ્વા સર્વ એવ નાસાગ્રન્યસ્તાંગુલયોઽભવન્
પછી જ્યારે બધાએ જોયું કે ધનુષ પર ડોરી ચડાવી દેવામાં આવી છે, ત્યારે સૌ આશ્ચર્યથી પોતાની આંગળીઓ નાકના ટોચ પર રાખી ઊભા રહ્યા.
રામોઽપિ જ્યામન્વનાદયત્ । તેન નાદેન સર્વેષાં મનાંસિ ક્ષુભિતાન્યાસન્
રામે પણ ધનુષની ડોરીને ઝણકાવી, અને એ અવાજથી બધાના મનમાં કંપન છવાઈ ગયું.
રામેણસજ્યિતં ધનુરિતિ સર્વત્ર વાદઃ સંજાતઃ
હવે સર્વત્ર લોકો કહેવા લાગ્યા કે 'રામે ધનુષ પર ડોરી ચડાવી છે.'
જનકોઽપિ સીતાં રામાય દદૌ રાજભિશ્ચ યુદ્ધં કૃત્વા તાન્નિર્જ્જિત્ય સ્વપુરીમાગાત્
પછી જનકે સીતાને રામને આપી, અને બીજા રાજાઓને યુદ્ધમાં હરાવી પોતાના શહેરે પાછા ફર્યા.
અથૈકદા દશરથો રામં યૌવરાજ્યેભિષિચ્ય સુખી બભૂવ સર્વપ્રજારંજનાચ્ચ રામો રાજાનુમત ઇતિ સર્વપ્રજાવાદોઽભૂત્
પછી ક્યારેક દશરથએ રામને યુવરાજ બનાવી આનંદ અનુભવો, અને રામને રાજાની મંજૂરી હોવાથી સૌ પ્રજામાં વાત ફેલાઈ કે હવે રામ રાજા બનશે.
અથ કૈકયદેશાધિપતિતનયા સુવેષા રામં રાજાનમસહમાના રાજાનમુવાચ મમ વરદાનાવસર ઇતિ રાજાચિંતયત્કિં દેયમિતિ
પછી કૈકય દેશના રાજાની સુંદર વેશભૂષામાં સજ્જ પુત્રી, રામને રાજા તરીકે સહન ન કરી શકી, અને રાજાને કહ્યું, 'હવે મારી માંગેલી બે માંગણીઓનો સમય આવ્યો છે.' રાજાએ વિચાર્યું, 'હવે શું આપવું?'
દેવ્યુવાચ-। ચતુર્દશવર્ષાણિ રામો વનં વિશતુ પાલયતુ રાજ્યં ભરતઃ
મહારાણી બોલી: 'રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં જાય અને ભરત રાજકાજ સંભાળે.'
રાજાનૃતવચનદોષભયાત્કથંકથમપિ સ્વીચકાર
રાજાએ પોતાના વચન તોડવાનો દોષ ન આવે એ ભયથી, કાંઈક રીતે એ વાત માની લીધી.
અથ વસિષ્ઠં ભાવિતયાવોચત રામો વનાય નિર્ગચ્છતિ અસ્ય કિંવા ભવેદિતિ વિચાર્ય શુભાશુભં બ્રૂહિ
પછી ચિંતિત મનથી રાજાએ વસિષ્ઠને કહ્યું: 'રામ વનમાં જઈ રહ્યો છે, હવે શું થશે? સારું કે ખરાબ, વિચારીને મને કહો.'
તસ્મિન્નેવાવસરે સીતા પદ્મકિંજલ્કપ્રભેષદરુણવસનં બિભ્રતી નીલકુટિલકુંતલૈશ્ચલદ્ભિર્યૂનાં મનાંસ્યાકર્ષયદ્ભિઃ પ્રેક્ષમાણદૃષ્ટિભગ્નકલૈરિવ સ્ત્રીણાં ચિત્તમીદૃશમિતિ દર્શયદ્ભિરિવોપશોભિત-લલાટાનંગચાપસુભ્રૂપદ્મપત્રારુણવિલોચના તિલપ્રસૂનનાસામૃદુસ્નિગ્ધરો મશકપોલાનંતરા રક્તોષ્ઠરાક્તાસનમાણિક્યનિભદાડિમીદશના જપાકુસુમારુણાધરાતિશોભિતચિબુકાશુક્તિ-કર્ણાસમદીર્ઘકંઠાતિમાંસલવક્ષાઃ પીનોદ્ભિન્નકુચકુડ્મલાનેકહારોપશોભિતા સુભગાકા-। રાનતિમાંસલબાહુલતા મુગ્ધાયતસમાનાંગુલિશિખાપદ્મારુણપલ્લવાવિવિધબહુરત્નાંગુલિભૂષણામુષ્ટિગ્રાહ્યમધ્યાસુ રોમરાજિગંભીરનાભિઃ પૃથુજઘનાકરિકરોરુસ્તૂણીરજંઘાસુપાદકમલા-નૂપુરાદિ પાદવિભૂષણા પાદાંગુલીભૂષિતા વિકસિતસૌગંધિકં વિદધતી ભુંજાનમારીચસ્ય પુરતશ્ચાગતા
એ જ સમયે, સીતા કમળના કેસર જેવી લાલ ચોળી પહેરી, વાળ ઘેરા અને વળાંકદાર, યુવાન મનને આકર્ષે એવી, નજરથી સ્ત્રીઓના મનની સ્થિતિ બતાવતી, તેજસ્વી કપાળ, કામદેવના ધનુષ્ય જેવી ભ્રૂ, કમળની પાંખડી જેવી લાલ આંખો, તલના ફૂલ જેવી નાક, કોમળ ગાલ, લાલ બિંબા જેવી ઓઠ, દાડમના દાણા જેવી દાંત, શંખ જેવી ચિબુક, લંબુ ગળું, ભરાવદાર છાતી, સુંદર ગળાના હારોથી શોભાયમાન, ગોળગોળ હાથ, કમળની કળી જેવી લાલ આંગળીઓ, અનેક રત્નોની વેધેલી, પાતળી કમર, ઊંડી નાભિ, પહોળા કટિ, હાથીની સુંડ જેવી જાંઘ, સુંદર પગ, પગમાં નુપુર અને પાદરત્નો, પગની આંગળીઓ શોભાયમાન, ખીલેલા સુગંધિત કમળ જેવી સુવાસ ફેલાવતી, મરી ખાતી ખાતી આગળ આવી.