નારદોપ્યનુમેને
નારદજીએ પણ એ વાત માની લીધી.
ઉવાચ શ્વઃ પરાહ્ણે ચ ક્ષત્ત્રવિવાહશ્ચ ભવેદતઃ સ્વયં વરાર્થં નૃપા આગચ્છંતુ તન્નૃપદૂતાન્પ્રેષય
તેમણે કહ્યું: 'કાલે કે પરમદિવસે ક્ષત્રિય લગ્ન થવો જોઈએ; તેથી બધા રાજાઓ પોતે જ વર માટે આવે, એ માટે રાજદૂત મોકલો.'
અથ રાજા દશરથાનુમતેન સર્વાનેવ નૃપાનાગમય્યાચિંતયત્ કથં સર્વાનેવ તિરસ્કૃત્ય વૈદેહી રામાય દેયેતિ
પછી રાજાએ દશરથજીની મંજૂરીથી બધા રાજાઓને બોલાવ્યા અને વિચાર્યું કે કેવી રીતે બધા રાજાઓને પછાડીને વૈદેહી રામને આપી શકાય.
અથ રાત્રૌ મુહુર્મુહુર્નિઃશ્વસ્ય નિદ્રાલુરપિ ન નિદ્રામાપ
પછી રાતે, વારંવાર ઊંઘમાં પણ ઉંઘ ન આવી, અને સતત ઉશ્કેરા કાઢતા રહ્યા.
જજાપ શતરુદ્રિયં જુહાવ ચ તેનૈવ કામાહુતીઃ પ્રાસ્તુવચ્ચ પુરુષસૂક્તેન
ત્યારે રાજાએ શતરુદ્રિયનો જાપ કર્યો, એ જ મંત્રથી કામના હવન કરી, અને પુરુષસૂક્તથી સ્તુતિ કરી.
અથ તાદૃશ એવ મહેશ્વરસ્તત્ર પ્રાદુરભૂત્
પછી એવો જ મહેશ્વર ત્યાં પ્રગટ થયા.
અથ રાજા નમસ્કૃત્યાસ્તુવીત
પછી રાજાએ નમસ્કાર કરીને ભગવાનની સ્તુતિ શરૂ કરી.
ઇતિ સ્તોત્રમાકર્ણ્ય ભગવાન્ભવો રાજાનમુવાચ વરદોઽહં વરં વૃણુ
આવી સ્તુતિ સાંભળી ભગવાન ભવાએ રાજાને કહ્યું: હું વરદાતા છું—તું વર માંગ.
રાજોવાચ શ્રીમન્મમ કન્યા વૈદેહી રામાય દિત્સિતા સ્વયંવરે કુલરૂપબલોત્સાહ સંપન્નાનેકભૂપરાક્ષસવિપ્રાદિસર્વપ્રાણિસમાગમે રામાધિકબલો યદિ તામગ્રહીષ્યત્ તદા વચનમનૃતં મમ પાપં ચ ભવિષ્યતિ
રાજાએ કહ્યું: પ્રભુ, મારી પુત્રી વૈદેહીનું સ્વયંવરમાં રામને આપવાનું નક્કી કર્યું છે. એ કુળ, રૂપ, બળ અને ઉત્સાહથી યુક્ત છે. અનેક રાજા, રાક્ષસ, બ્રાહ્મણ અને અન્ય બધા પ્રાણીઓની સભામાં જો રામથી વધારે બળવાન કોઈ એને લઈ જાય તો મારું વચન ખોટું થશે અને મને પાપ લાગશે.
પ્રત્યુત દશરથોઽપિ સર્વાનેવાગતાન્વિજેતુમલં ક્ષત્રકદનશ્ચ રામો યદ્યાયાસ્યતિ તર્હિ મમ સુતાં કિં કરિષ્યતિ વા કિંકિં વા પ્રેષયિષ્યતિ કીદૃશં કારયિષ્યતિ મમ કિંવા કરિષ્યતિ સર્વથા હિ પ્રભૂતબલવાહનો નરપતિરશેષમપિ ત્રિભુવનં હન્યાત્ કિમુત મામલ્પસત્વં કિમુત બહુના ભવાનેવ શરણં મમોપાયં વદ યથા વિવાહે શ્રેયો ભવિષ્યતિ રામશ્ચ જામાતા ભવિષ્યતિ
શંભુરપિ તથા કરોમીત્યુવાચ
શંભુએ કહ્યું: એવું જ કરીશ.
રામ એવ નાથઃ સીતાયા ભવિષ્યતિ રામં ચ કૃત્વા સ્વસ્ત્યદ્યૈવ કરિષ્યામિ ગૃહાણાજગવં ધનુરિદમ્
સીતાના સ્વામી માત્ર રામ જ થશે. આજે જ હું રામને આશીર્વાદ આપી, આ મારું ધનુષ્ય તને આપું છું.
રાજોવાચ- કિમેતેનાજગવેન ધનુષા સ્વયંવરે સીતાં રામં પ્રાપય
રાજાએ કહ્યું: તમારા આ ધનુષ્યથી સ્વયંવરમાં સીતાને રામ સાથે જોડો.
શંકર ઉવાચ- ઇદં ધનુરસજ્યં મે યસ્તુ સજ્યં કરિષ્યતિ તસ્મૈ દેયા મયા સીતા પ્રતિજ્ઞામેવમાચર
શંકરે કહ્યું: આ મારું ધનુષ્ય અણસજ્જ છે; જે તેને સજ્જ કરશે, તેને હું સીતાને આપીશ. આ પ્રતિજ્ઞા રાખજો.
ઇત્યેવમુક્ત્વા ભગવાન્ગણૈરંતર્દધે હરઃ । અથાદાતું ધનૂ રાજા ન શશાકાતિયત્નતઃ
આ રીતે કહીને ભગવાન હર પોતાના ગણો સાથે અદૃશ્ય થયા. પછી રાજાએ ખૂબ પ્રયત્ન કર્યો, પણ ધનુષ્ય ઉઠાવી શક્યા નહીં.
અથોજ્જ્વલં શતસહસ્રગજબલં સમાહૂય ગૃહાણેત્યુવાચ
પછી રાજાએ લાખ હાથી જેટલી તાકાત બોલાવીને કહ્યું: 'ઉઠાવો!'
સ ચાપિ માતુલં નત્વાટ્ટહાસં કૃત્વોત્પ્લુત્ય ધનુર્દ્વાભ્યાં કરાભ્યામુદ્દધાર જાનુપર્યંતં માતુલો મારીચઃ શ્રુત્વા એકાકી વિપ્રવેષં કૃત્વા વિદેહમયાચત વૈશ્વદેવાંતે પ્રાપ્તમતિથિં મામવૈહિ
એણે પોતાના મામાને વંદન કરીને જોરથી હસ્યા, ઉછળી અને બંને હાથથી ધનુષ્યને ઘૂંટણ સુધી ઉઠાવ્યું. મામા મારીચએ આ સાંભળી, બ્રાહ્મણનું વેશ ધારણ કરી, વિદેહમાં વૈશ્વદેવ વિધિ પછી, 'મને તાજા પધારેલા અતિથિ તરીકે માનો' એમ વિનંતી કરી.
રાજોવાચ- સ્વાગતં ભો ઇદં બ્રહ્મન્નાસનં તત્ર નિષીદેતિ
રાજાએ કહ્યું: સ્વાગત છે, બ્રાહ્મણ! આ આસન છે—અહીં બેસો.
સ ચાતિથિસ્તથેત્યુક્ત્વા નિષસાદ
એ અતિથીએ 'એવું જ' કહીને ત્યાં બેસી ગયો.
અથ રાજા જલમાદાય પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ગંધપુષ્પાક્ષતૈરભ્યર્ચ્ય મહાજં તસ્મૈ નિવેદ્ય ભોજનાય પ્રાર્થયામાસ
પછી રાજાએ પાણી લઈને, એના પગ ધોઈ, સુગંધ, પુષ્પ અને અક્ષતથી પૂજા કરી, વિશેષ આદર આપ્યો અને ભોજન માટે આમંત્રિત કર્યા.
સ ચાપિ તદન્નં ષડ્રસોપેતં સૌવર્ણભાજનગતમીક્ષમાણઇવેતસ્તતો વિલોકયામાસ
તે સમયે તેણે છ સ્વાદવાળું, સોનાના વાસણમાં પીરસાયેલું તે ભોજન જોયું અને તેને એકટક નિહાળ્યું.
વીક્ષ્યાસાવચિંતયદેનાં કથમપહરામિ કથમાલિંગામિ કથમન્યત્કિંચિત્કરોમીત્યેવમવસરમલભમાનસ્તૂષ્ણીમેવ વિનિર્ગતઃ
તેણે તેને જોઈને મનમાં વિચાર્યું: 'કેવી રીતે તેને અપહરણ કરું? કેવી રીતે તેને ભેટી લઉં? કે બીજું કંઈ કરી શકું?' પણ યોગ્ય અવસર ન મળતાં, ચુપચાપ ત્યાંથી નીકળી ગયો.
અથ દેવા ધનુઃસજ્જીકરણાય યતમાના અહંપૂર્વિકયા વિદ્યમાના અન્યોન્યતિરસ્કારેણ મહેંદ્રઃ પ્રાપ ધનુરુત્તમં પ્રાંતદ્વયાત્પરં નાવનમયિતું શશાક
પછી દેવતાઓ ધનુષ્ય ચડાવવાનો પ્રયાસ કરવા લાગ્યા. દરેકે એકબીજાને પાછળ પાડવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ મહેન્દ્રે સૌપ્રથમ ઉત્તમ ધનુષ્ય મેળવ્યું છતાં એના છેડા સુધી પણ વાળી શક્યો નહીં.
અથ સૂર્યો ધનુરાદાય નમયન્નેવ નિપપાત
પછી સૂર્યે ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું અને વાળવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ પોતે પડી ગયો.
વાયુર્બલવતાં શ્રેષ્ઠો જગ્રાહાજગવમથ સ્વેનૈવ કરેણોત્કર્ષયન્નધઃ પપાત ધનુશ્ચ વાયોરુપરિ પપાત અહસંસ્તદા સર્વે
પછી પવનદેવ, બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, ધનુષ્ય પકડીને પોતાની જ બળથી ખેંચવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ નીચે પડી ગયો અને ધનુષ્ય પણ પવનદેવ પર જ પડી ગયું. આ જોઈને બધા હસી પડ્યા.
એતસ્મિન્નંતરે તુરગવરમારુહ્ય બાણાસુરઃ સહસ્રબાહુરનેકાનેકશિરોભિર્દૈત્યૈઃ પરિવૃતઃ પ્રહ્લાદસમેતો વિદેહપુરીમાજગામ
આ દરમિયાન, શ્રેષ્ઠ ઘોડા પર બેસી, હજારો હાથવાળો બાણાસુર, અનેક મથાવાળા દૈત્યો સાથે અને પ્રહલાદ સાથે વિદેહપુરીમાં પહોંચ્યો.
અથ સ્વવિભૂષણોદ્ભાસિતાં દિશં કુર્વન્સ્વતેજસાપયશસો દેવતાઃ કુર્વન્નાનાવિધગીતં શૃણ્વન્દ્વ્યંગુલમાત્રેણ શક્તો વિરરામ
પછી પોતાનાં આભૂષણ અને તેજથી દિશાઓ ચમકાવતો, દેવતાઓના વિવિધ ગીતો સાંભળતો, માત્ર બે આંગળીના બળથી જ ધનુષ્ય રોકી શક્યો.
અથ મધ્યે નિશં રાજા શુચિર્ભૂત્વા ત્ર્યંબકં સાંબિકં મંગલદુકૂલધારિણં કમલભવપુરુષોત્તમશક્ર-પ્રમુખનિખિલદેવૈર્ભૃગુપ્રમુખમુનિવરૈર્હાહાપ્રમુખગંધર્વૈસ્તુંબુરુપ્રમુખૈશ્ચ શ્રુતિસ્મૃતીતિહાસપુરાણૈર્મૂર્તિમદ્ભિશ્ચ સિદ્ધવિદ્યાધરાદિમાતૃકાગણૈશ્ચ નંદીપ્રમુખગણૈશ્ચ સેવ્યમાન પાદકમલં સર્વામંગલપરિમોચકમતિપુણ્યસલિલયા ગંગયા નિષ્કલં કેન ચંદ્રમસા સેવ્યમાન શિરોભાગં વામાંકારૂઢયા ગિરિજયા પ્રદીયમાનવીટિં સહાસં સકામં સહાવેક્ષણમાદદાનં ગોક્ષીરસદૃશં પ્રતિકૂલકસ્તૂરિકાસદૃશકંઠં મૃદુસૂક્ષ્મસ્નિગ્ધજટાભિર્વિરચિતકપર્દં વિશુદ્ધકાર્તસ્વરકુંડલોપશોભિતગંડભાગં દ્વિરષ્ટવર્ષવયસં ગોક્ષીરસદૃશ સ્થૂલમુક્તાફલકૌસુંભવર્ણાંચલેનાવેષ્ટિતશિરોભાગં વિવિધરત્નવિરચિતકાર્તસ્વરભૂષિતવક્ષઃસ્થલમતિધવલોપવીતેનોપશોભિતશરીરમંબિકાનુલગ્નકુંકુમારુણસુગંધિશરીરમીક્ષમાણં તર્જમાનકામમાર્ગણં કોટિકંદર્પસદૃશં મનસાચિંતયત્
પછી, મધ્યરાત્રિએ, રાજાએ શુદ્ધ થઈને ત્ર્યંબક ભગવાન અને અંબિકા માતાને મનમાં ધ્યાને લીધા. તેઓ શુભ વસ્ત્રો પહેરેલા હતા, અને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ, ભૃગુ જેવા મહર્ષિઓ, હાહા અને તુંબુરુ જેવા ગંધર્વો, વેદ, સ્મૃતિ, ઇતિહાસ અને પુરાણ રૂપે પધારેલા, સિદ્ધો, વિદ્યા ધરાવનારા, માતૃગણો અને નંદી સહિતના ગણો એમણે પૂજતા હતા. એમના પાદપદ્મો બધાં દુઃખ દૂર કરનાર છે. એમના શિરો પર પવિત્ર ગંગાજળ અને ચંદ્રે પૂજા કરી હતી. એમના ડાબા ભાગે ગિરિજા બેઠી હતી. એમને વિંટોળ આપવામાં આવતી હતી. તેઓ હસતાં અને પ્રસન્ન નજરે જોઈ રહ્યા હતા. એમનું રંગ ગાયના દૂધ જેવું સફેદ, ગળું કસ્તૂરી જેવું કાળું, અને જટાઓ નરમ, પાતળી અને ચીકણી હતી. એમના કાનમાં શુદ્ધ સોનાની કુંડળ, ગાલ પર તેજ, અને વયે સોળ વર્ષના યુવાન દેખાતા. એમના માથા પર ઘાટા મુક્તા અને કુંસુંભ રંગના કપડાંથી વરાળેલું હતું. છાતી પર વિવિધ રત્નોથી શોભતા સોનાના આભૂષણ, શરીર પર શુદ્ધ સફેદ યજ્ઞોપવીત, અને અંબિકા દ્વારા લગાવેલા કુંકુમના સુગંધથી શરીર સુગંધિત હતું. તેઓ કામદેવના તીક્ષ્ણ બાણોને નજરથી તાડતા હતા અને એમનું મન કરોડો કામદેવ જેટલું ગર્વાળું હતું. રાજાએ એમને આવું મનમાં ચિંતન કર્યું.
રાજોવાચ- ક્ષિતિસલિલગગનપવનદહનરવિશશિયજમાનમૂર્તિભિરષ્ટમૂર્તે વિશ્વમૂર્તે લોકમૂર્ત્તે ત્રિભુવનમૂર્તે વેદપુરાણમૂર્ત્તે યજ્ઞમૂર્તે સ્તોત્રમૂર્ત્તે શાસ્ત્રમૂર્ત્તેસ્વધામૂર્ત્તે નારાયણમૂર્ત્તે સર્વદેવતામૂર્ત્તે ત્રયીમયત્રયીપ્રમાણત્રયીનેત્રસા-મપ્રિયવસુધારાપ્રિયભક્તિપ્રિયભક્તસુલભાભક્તવિદૂરસ્તુતિપ્રિય ધૂપપ્રિય દીપપ્રિય ઘૃતક્ષીરપ્રિય દ્રો ણકરવીરપ્રિય શ્રીપત્રપ્રિય કમલકહ્લારપ્રિય નંદ્યાવર્તપ્રિય બકુલપ્રિય યૂથિકાપ્રિય કોકનદપ્રિય ગ્રીષ્મજલાવાસપ્રિય યમનિયમપ્રિય નિયતેંદ્રિયપ્રિય જપપ્રિય શ્રાદ્ધપ્રિય ગાયનપ્રિય ગાયત્રીપ્રિય પંચબ્રહ્મપ્રિય સદાચારપ્રિય ગોત્રોત્સાદિકમલભવહરિહરનયનસમર્ચિત પાદકમલજયપ્રદ હરિપ્રાર્થિતજલોત્પાદિતચક્રપ્રદર્શકૃત્સ્મૃતિયુક્તિપ્રદ સ્મૃતમંગલપ્રદ મૃત્યુઞ્જય નમસ્તે નમસ્તે
રાજાએ કહ્યું: પૃથ્વી, પાણી, આકાશ, પવન, અગ્નિ, સૂર્ય, ચંદ્ર અને યજમાન રૂપે અષ્ટમૂર્તિવાળા, સર્વજગતના સ્વરૂપ, ત્રણેય લોકના સ્વરૂપ, વેદ અને પુરાણના સ્વરૂપ, યજ્ઞના સ્વરૂપ, સ્તુતિના સ્વરૂપ, શાસ્ત્રના સ્વરૂપ, સ્વધાના સ્વરૂપ, નારાયણના સ્વરૂપ, સર્વદેવતાઓના સ્વરૂપ, ત્રણેય વેદના સ્વરૂપ, ત્રણેય વેદના માપ, ત્રણ આંખવાળા, ધરતીને પ્રિય, ભક્તિપ્રિય, ભક્તોને સહેલાઈથી મળતા, અભક્તોથી દૂર, સ્તુતિપ્રિય, ધૂપપ્રિય, દીપપ્રિય, ઘી-દૂધપ્રિય, દ્રોણમાપના પ્રિય, શ્રીપત્રપ્રિય, કમળપ્રિય, કેહલારપ્રિય, નંદ્યાવર્તપ્રિય, બકુલપ્રિય, જૂઈપ્રિય, કોકનદપ્રિય, ઉનાળાના પાણીપ્રિય, યમ-નિયમપ્રિય, ઇન્દ્રિયનિગ્રહપ્રિય, જપપ્રિય, શ્રાદ્ધપ્રિય, ગાનપ્રિય, ગાયત્રીપ્રિય, પંચબ્રહ્મપ્રિય, સદાચારપ્રિય, જેમના પાદપદ્મો બ્રહ્મા, હરિ અને હર દ્વારા પૂજાય છે, વિજય આપનાર, હરિએ માગેલા જળમાંથી ચક્ર દર્શાવનાર, સ્મૃતિ અને યુક્તિ આપનાર, શુભ સ્મૃતિ આપનાર, મૃત્યુને જીતનારા, તમને વંદન છે, તમને વંદન છે!
ઉપરાંત, જો દશરથ પણ પોતાની સેનાઓ સાથે આવે અને રામ ક્ષત્રિય તરીકે બધાને મારી નાખે, તો મારી પુત્રીનું શું થશે? એ શું મોકલશે, શું કરશે, કે શું કરાવશે? શક્તિશાળી રાજા તો ત્રણેય લોકને પણ નષ્ટ કરી શકે, તો પછી અમને જે ઓછા બળવાળા છીએ, એમનું શું? એટલે, હે પ્રભુ, તમે જ મારા આશ્રય છો—મને એવો ઉપાય કહો કે લગ્ન શુભ થાય અને રામ જ મારા જમાઈ બને.
તસ્મિન્નેવાવસરે સીતા પદ્મકિંજલ્કપ્રભેષદરુણવસનં બિભ્રતી નીલકુટિલકુંતલૈશ્ચલદ્ભિર્યૂનાં મનાંસ્યાકર્ષયદ્ભિઃ પ્રેક્ષમાણદૃષ્ટિભગ્નકલૈરિવ સ્ત્રીણાં ચિત્તમીદૃશમિતિ દર્શયદ્ભિરિવોપશોભિત-લલાટાનંગચાપસુભ્રૂપદ્મપત્રારુણવિલોચના તિલપ્રસૂનનાસામૃદુસ્નિગ્ધરો મશકપોલાનંતરા રક્તોષ્ઠરાક્તાસનમાણિક્યનિભદાડિમીદશના જપાકુસુમારુણાધરાતિશોભિતચિબુકાશુક્તિ-કર્ણાસમદીર્ઘકંઠાતિમાંસલવક્ષાઃ પીનોદ્ભિન્નકુચકુડ્મલાનેકહારોપશોભિતા સુભગાકા-। રાનતિમાંસલબાહુલતા મુગ્ધાયતસમાનાંગુલિશિખાપદ્મારુણપલ્લવાવિવિધબહુરત્નાંગુલિભૂષણામુષ્ટિગ્રાહ્યમધ્યાસુ રોમરાજિગંભીરનાભિઃ પૃથુજઘનાકરિકરોરુસ્તૂણીરજંઘાસુપાદકમલા-નૂપુરાદિ પાદવિભૂષણા પાદાંગુલીભૂષિતા વિકસિતસૌગંધિકં વિદધતી ભુંજાનમારીચસ્ય પુરતશ્ચાગતા
એ જ સમયે, સીતા કમળના કેસર જેવી લાલ ચોળી પહેરી, વાળ ઘેરા અને વળાંકદાર, યુવાન મનને આકર્ષે એવી, નજરથી સ્ત્રીઓના મનની સ્થિતિ બતાવતી, તેજસ્વી કપાળ, કામદેવના ધનુષ્ય જેવી ભ્રૂ, કમળની પાંખડી જેવી લાલ આંખો, તલના ફૂલ જેવી નાક, કોમળ ગાલ, લાલ બિંબા જેવી ઓઠ, દાડમના દાણા જેવી દાંત, શંખ જેવી ચિબુક, લંબુ ગળું, ભરાવદાર છાતી, સુંદર ગળાના હારોથી શોભાયમાન, ગોળગોળ હાથ, કમળની કળી જેવી લાલ આંગળીઓ, અનેક રત્નોની વેધેલી, પાતળી કમર, ઊંડી નાભિ, પહોળા કટિ, હાથીની સુંડ જેવી જાંઘ, સુંદર પગ, પગમાં નુપુર અને પાદરત્નો, પગની આંગળીઓ શોભાયમાન, ખીલેલા સુગંધિત કમળ જેવી સુવાસ ફેલાવતી, મરી ખાતી ખાતી આગળ આવી.