આતનુષ્વેતિવાક્યૈશ્ચ પ્રતિપાદ્યાય તે નમઃ । અષ્ટમૂર્તે નમસ્તુભ્યં પશૂનાંપતયે નમઃ
'આતનુષ્વ વગેરે વાક્યોથી પ્રતિષ્ઠિત એવા, અષ્ટમૂર્તિ, પશુઓના સ્વામી, તમને વંદન છે.'
ત્ર્યંબકાય ત્રિનેત્રાય સોમસૂર્યાગ્નિલોચન । સુભૃંગરાજધત્તૂરદ્રોણપુષ્પપ્રિયાય તે
'ત્ર્યંબક, ત્રણ આંખવાળા, જેમની આંખ ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ છે; સુભૃંગ, રાજધત્તૂર અને દ્રોણાના પુષ્પો પ્રિય છે એવા તમને વંદન છે.'
બૃહતીપૂગપુંનાગ ચંપકાદિપ્રિયાય ચ । નમસ્તેસ્તુ નમસ્તેસ્તુ ભૂય એવ નમોનમઃ
'બૃહતી, પૂગ, પુન્નાગ, ચંપક અને અન્ય પુષ્પો પ્રિય એવા તમને વંદન, ફરીથી ફરીથી વંદન.'
શિવો હરિમથ પ્રાહ મા ભૈષીર્વદ મેઽખિલમ્ । હનુમાનુવાચ- શિવલિગાર્ચનં કાર્યં ભસ્મોદ્ધૂલિતદેહિના
શિવજી એ હરિને કહ્યું: 'ભય ન રાખ, બધું મને કહો.' હનુમાનજી બોલ્યા: 'જેના શરીરે ભસ્મ છે, એ શિવલિંગની પૂજા કરવી.'
દિવાસંપાદિતૈસ્તોયૈઃ પુષ્પાદ્યૈરપિ તાદૃશૈઃ । દેવ વિજ્ઞાપયિષ્યામિ શિવપૂજાવિધિં શુભમ્
'દિવસે મેળવેલા પાણી અને પુષ્પો વગેરે વડે, હે દેવ, હું તમને શુભ શિવપૂજાની વિધિ સમજાવીશ.'
સાયંકાલે તુ સંપ્રાપ્તે અશિરઃ સ્નાનમાચરેત્ । ક્ષાલિતં વસનં શુષ્કં ધૃત્વાચમ્ય દ્વિરગ્રધીઃ
'સાંજના સમયે, જેનું માથું નથી, એ સ્નાન કરે; ધોઈને સુકવેલા કપડા પહેરે, શૌચ કરીને પૂર્વ દિશા તરફ બેસે.'
અથ ભસ્મ સમાદાય આગ્નેયં સ્નાનમાચરેત્ । પ્રણવેન સમામંત્ર્યાપ્યષ્ટવારમથાપિ વા
'પછી ભસ્મ લઈને અગ્નિસ્નાન કરે; પ્રણવમંત્રથી સંકલ્પ કરીને, આઠ વખત સુધી પણ કરી શકે.'
પંચાક્ષરેણ મંત્રેણ નામ્ના વા યેનકેનચિત્ । સપ્તાભિમંત્રિતં ભસ્મ દર્ભપાણિઃ સમાહરેત્
'પાંચ અક્ષરનાં મંત્રથી કે કોઈ પણ નામથી, સાત વખત અભિમંત્રિત કરેલું ભસ્મ, દર્ભા હાથમાં લઈને ગ્રહણ કરે.'
ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામુક્ત્વા શિરસિ પાતયેત્ । તત્પુરુષાય વિદ્મહે મુખે ભસ્મ પ્રસેચયેત્
‘ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનાં’ એમ બોલીને ભસ્મ માથા પર લગાવવું, અને ‘તત્પુરુષાય વિદમહે’ એમ બોલીને મોઢા પર ભસ્મ છાંટવું.
અઘોરેભ્યોઽથ ઘોરેભ્યો ભસ્મ વક્ષસિ નિક્ષિપેત્ । વામદેવાય નમ ઇતિ ગુહ્યસ્થાને વિનિક્ષિપેત્
‘અઘોરેભ્યોઽથ ઘોરેભ્યઃ’ એમ બોલીને ભસ્મ છાતી પર લગાવવું, અને ‘વામદેવાય નમઃ’ એમ બોલીને ગુપ્ત અંગ પર ભસ્મ લગાવવું.
સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ નિક્ષિપેદથ પાદયોઃ । ઉદ્ધૂલયેત્સમસ્તાંગે પ્રણવેન વિચક્ષણઃ
‘સદ્યોજાતં પ્રપદ્યામિ’ એમ બોલીને પગે ભસ્મ લગાવવું, પછી ‘ૐ’ બોલીને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ આખા શરીરે ભસ્મ છાંટવું.
ત્રૈવર્ણિકાનામુદિતઃ સ્નાનાદિવિધિરુત્તમઃ । શૂદ્રાદીનાં પ્રવક્ષ્યામિ યદુક્તં ગુરુણા તથા
ત્રણ વર્ણના લોકો માટે આ શ્રેષ્ઠ સ્નાન અને અન્ય વિધિ કહી છે; હવે ગુરુએ જે શિખવ્યું તે પ્રમાણે હું શૂદ્રો અને બીજા માટે કહું છું.
શિવેતિ પદમુચ્ચાર્ય ભસ્મસંમંત્રયેત્સુધીઃ । સપ્તવારમથાદાય શિવાયેતિ શિરઃ ક્ષિપેત્
‘શિવ’ શબ્દ ઉચ્ચારીને બુદ્ધિમાન ભસ્મને પવિત્ર કરે, પછી સાત વાર ભસ્મ લઈને ‘શિવાય’ બોલીને માથા પર લગાવવું.
શંકરાય મુખે પ્રોક્તં સર્વજ્ઞાય હૃદિ ક્ષિપેત્ । સ્થાણવે નમ ઇત્યુક્ત્વા ગુહ્યે ચાપિ સ્વયંભુવે
‘શંકરાય’ બોલીને મોઢા પર ભસ્મ લગાવવું, ‘સર્વજ્ઞાય’ બોલીને હૃદય પર, ‘સ્થાણવે નમઃ’ બોલીને ગુપ્ત અંગ પર અને એ જ રીતે ‘સ્વયંભુ’ પર પણ.
ઉચ્ચાર્ય પાદયોઃ ક્ષિપ્ત્વા ભસ્મશુદ્ધમતઃ પરમ્ । નમઃ શિવાયેત્યુચ્ચાર્ય સર્વાંગોદ્ધૂલનં સ્મૃતમ્
મંત્ર બોલીને શુદ્ધ ભસ્મ પગે લગાવવું, પછી ‘નમઃ શિવાય’ બોલીને આખા શરીરે ભસ્મ છાંટવું જોઈએ.
તદભાવે તુ દૂર્વાઃ સ્યુસ્તદભાવે તુ રાજતમ્ । સંધ્યોપાસ્તિં જપં દેવ્યાઃ કૃત્વા દેવગૃહં વ્રજેત્
ભસ્મ ન હોય તો દુર્વા ઘાસ વાપરવી, એ પણ ન મળે તો ચાંદી વાપરવી; સંધ્યાવંદન અને દેવીની જપ પૂરી કરીને દેવમંદિરે જવું.
દેવવેદિમથો વાપિ કલ્પિતં સ્થંડિલં તુ વા । મૃણ્મયં કલ્પિતં શુદ્ધં પદ્માદિરચનાયુતમ્
દેવની વેદી પર, અથવા તૈયાર કરેલી પાટલી પર, કે સ્વચ્છ માટીની સપાટી પર, જેમાં કમળ વગેરે આલેખન કરેલું હોય—
ચાતુર્વર્ણક રંગૈશ્ચ શ્વેતેનૈકેન વા પુનઃ । વિચિત્રાણિ ચ પદ્માનિ સ્વસ્તિકાદિ તથૈવ ચ
ચાર વર્ણના રંગો વડે, અથવા માત્ર સફેદ રંગથી, વિવિધ કમળ, સ્વસ્તિક વગેરે આકારો પણ બનાવવામાં આવે—
ઉત્પલાદિ ગદા શંખ ત્રિશૂલં ડમરું તથા । સરોક્તપંચપ્રાસાદં શિવલિંગમથૈવ ચ
નિલકમળ, ગદા, શંખ, ત્રિશૂલ, ડમરુ, પાંચ શિખરવાળું મંદિર અને શિવલિંગના આકારો પણ બનાવવામાં આવે—
સર્વકામફલં વૃક્ષં કુલકં કોલકં તથા । ષટ્કોણંચત્રિકોણંચનવકોણમથાપિવા
કામના ફળ આપતું વૃક્ષ, ગૂંચ, નાનાં ઢગલા, છ-કોણિયા, ત્રણ-કોણિયા કે નવ-કોણિયા આકારો પણ—
કોણદ્વાદશકાંદોલાં પાદુકાવ્યજનાનિ ચ । ચામરચ્છત્રયુગલં વિષ્ણુબ્રહ્માદિકં તથા
બાર-કોણિયાં ઝૂલાં, પાદુકા, પંખા, ચામર અને છત્રીના જોડી, તથા વિષ્ણુ, બ્રહ્મા વગેરેના ચિત્રો—
ચૂર્ણૈર્વિરચયેદ્વેદ્યાં ધીમાન્દેવાલયેઽપિ વા । યત્રાપિ દેવપૂજા સ્યાત્તત્રૈવં કલ્પયેદ્બુધઃ
ધાર્મિક વ્યક્તિએ આ બધાં આકારો ચूर्ण વડે વેદી પર કે મંદિરમાં પણ બનાવાં, જ્યાં દેવની પૂજા થાય ત્યાં આવું જ કરવું.
સ્વહસ્તરચિતં મુખ્યં ક્રીતં ચૈવ તુ મધ્યમમ્ । યાચિતં તુ કનિષ્ઠં સ્યાદ્બલાત્કારમથાધમમ્
પોતાના હાથથી બનાવેલું શ્રેષ્ઠ, ખરીદેલું મધ્યમ, માગેલું નીચું અને બળજબરીથી લીધેલું સૌથી નીચું ગણાય.
અર્હેષુ યત્ત્વનર્હેષુ બલાત્કારાત્તુ નિષ્ફલમ્ । રક્તશાલિ જપા સ્થાણ કલમાસિત રક્તકૈઃ
યોગ્યને આપેલું ફળ આપે છે, પણ અયોગ્ય પાસેથી બળજબરીથી લીધેલું નિષ્ફળ જાય છે; લાલ ચોખા, જપા, સ્થિર વસ્તુઓ, કાળા ચણા અને લાલ વસ્તુઓથી—
તંદુલૈર્વ્રીહિમાત્રોત્થૈઃ કર્ણૈશ્ચૈવ યથાક્રમમ્ । ઉત્તમૈર્મધ્યમૈશ્ચૈવ કથિતૈરધમૈસ્તથા
ચોખા, જૌ કે તેમના કાંઠા પ્રમાણે, શ્રેષ્ઠ, મધ્યમ કે નીચા જે વર્ણવ્યા છે, એ પ્રમાણે વાપરવા.
પદ્માદિસ્થાપનૈરેવ તત્સમ્યગ્યાગમાચરેત્ । પ્રાગુત્તરમુખો વાપિ યદિ વા પ્રાઙ્મુખો ભવેત્
કમળ વગેરે વસ્તુઓથી યોગ્ય રીતે સ્થાપન કરવું, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું રાખવું, અથવા માત્ર પૂર્વ તરફ પણ ચાલે.
આસનં ચ પ્રવક્ષ્યામિ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્ । કૌશં ચાર્મ્મં ચૈલતુલ્યં દારવં તાડપત્રકમ્
હવે હું આસન વિશે કહું છું, જે મેં જોયું અને સાંભળ્યું છે. આસન કુશ ઘાસ, ચામડું, કપડું, લાકડું અથવા તાડપત્રમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
કાંબલં કાંચનં ચૈવ રાજતં તામ્રમેવ ચ । ગોકરીષાર્કજૈર્વાપિ આસનં પરિકલ્પયેત્
વૂલ, સોનુ, ચાંદી, તાંબુ અથવા સૂર્યપ્રકાશે સુકવાયેલ ગાયના ગોબરથી પણ આસન તૈયાર કરી શકાય છે.
વૈયાઘ્રં રૌરવં ચૈવ હારિણં માર્ગમેવ ચ । ચાર્મં ચતુર્વિધં જ્ઞેયમથ બંધુકમેવ ચ
ચામડાં ચાર પ્રકારનાં ગણાય છે: વાઘનું, હરણનું, કૃષ્ણમૃગનું અને રસ્તા પર મળેલું. એ ઉપરાંત બંદુકનું ચામડું પણ છે.
યથાસંભવમેતેષુ હ્યાસનં પરિકલ્પયેત્ । કૃતપદ્માસનો વાપિ સ્વાસ્તિકાસન એવ ચ
આમાંથી જે મળે તેમાંથી આસન તૈયાર કરવું. પછી પદ્માસન કે સ્વસ્તિક આસનમાં બેસવું.