પાર્વતીવસને ગૂઢગંધાઢ્યે ચ સમાદધાત્ । અથાંસપૃષ્ઠસંલગ્નમાર્જનં કૃતવાન્વિભુઃ
પાર્વતીના સુગંધિત વસ્ત્રો ગોઠવી અને પછી ખભાના પાછળ ચોંટેલું બધું સાફ કર્યું.
શ્લથનીવેરધો દેવ્યા વસ્ત્રવેષ્ટેરધોગતઃ । દેવઃ કિમિદમિત્યુક્ત્વા નીવીબંધં ચકાર હ
દેવીનું નીચું વસ્ત્ર ઢીલું પડી નીચે જતું જોઈ ભગવાને કહ્યું: 'આ શું છે?' અને પછી તેની નાડી બાંધી.
નાસાભૂષણમેતત્તે પશ્યામિ સ મદાત્તતઃ । ઇત્યુક્ત્વા સ્વયમાદાય વિચ્છાયં મૌક્તિકં સતી
'આ તો તારો નાકનો આભૂષણ નથી,' એમ કહી. પછી સતીએ પોતે મોતી લઈને તપાસ્યું.
હરિદ્રાયાઃ સમાયોગે મુક્તાફલમદીપ્તિમત્ । ઇદં હિ ધ્રિયતાં મુક્તાફલં મમ તવ પ્રિયમ્
હળદર લગાડતાં મોતી તેજથી ચમકતું થયું. 'આ મોતી, પ્રિયે, મારા અને તારા માટે રાખી લે.'
પાર્વત્યુવાચ- અહો ત્વન્મંદિરં શંભો સર્વવસ્તુસમૃદ્ધિમત્ । પૂર્વમેવ મયા સર્વં વસ્તુજ્ઞાતં વિભૂષણૈઃ
પાર્વતીએ કહ્યું: 'હે શંભુ, તારું મંદિર તો બધાં વસ્તુઓથી સમૃદ્ધ છે. હું પહેલેથી જ બધાં આભૂષણો અને વસ્તુઓ જાણી ચૂકી છું.'
અહો દ્રવિણસંપત્તિર્ભૂષણૈરવગમ્યતે । શિરોવિભૂષિતં દેવ બ્રહ્મશીર્ષસ્ય માલયા
'હા, ધન તો આભૂષણોથી ઓળખાય છે. તારો માથું તો બ્રહ્માના શિર્ષની માળાથી શોભે છે, હે દેવ.'
નરકસ્ય તથા માલા વક્ષઃસ્થલવિભૂષણમ્ । શેષશ્ચ વાસુકિશ્ચૈવ સવિષૌ તવ કંકણે
'નારકની માળા તારા છાતીનું શણગાર છે. શેષ અને વાસુકિ, બંને ઝેરવાળા, તારા કંકણ છે.'
દિશોંઽબરે જટા કેશા ભસિતં ચાંગરાગકમ્ । મહોક્ષો વાહનં ગોત્રં કુલં ચાજ્ઞાતમેવ ચ
'દિશાઓ અને આકાશ તારા જટાવાળ છે, ભસ્મ તારા અંગ પર લગાવાનું છે. મહાવૃષભ તારો વાહન છે, અને તારું કુળ અજાણ્યું છે.'
જ્ઞાયેતે પિતરૌ નૈવ વિરૂપાક્ષં તથા વપુઃ । એવં વદંતીં ગિરિજાં વિષ્ણુઃ પ્રાહાતિ કોપનઃ
'તારા માતા-પિતા જાણીતા નથી, અને તારો સ્વરૂપ પણ નહીં, હે ત્રિનેત્રધારી.' એ રીતે ગિરિજાને બોલતી જોઈ, વિષ્ણુ ગુસ્સે થઈ બોલ્યા:
કિમર્થં નિંદસે દેવિ દેવદેવં જગત્પતિમ્ । ત્યક્ષ્યે પ્રાણાન્પ્રિયાન્ભદ્રે તવ નૂનમસંયમમ્
'હે દેવી, તું દેવોના દેવ, જગતના સ્વામીની નિંદા કેમ કરે છે? હે પ્રિયે, તારી અણગમથી હું જીવ ત્યજી દઈશ.'
યત્રેશનિંદનં ભદ્રે તત્ર નો મરણં વ્રતમ્ । ઇત્યુક્ત્વાથ નખાભ્યાં હિ હરિશ્છેત્તું શિરોગતઃ
જ્યાં ભગવાનની નિંદા થાય છે, હે ભદ્રે, ત્યાં હું મરવાનો સંકલ્પ નથી કરતો. આવું કહીને હરિએ પોતાના નખોથી માથું કાપવાની તૈયારી કરી.
મહેશસ્તુ કરં ગૃહ્ય પ્રાહ મા સાહસં કૃથાઃ । પાર્વતીવચનં સર્વં પ્રિયં મમ તવાપ્રિયમ્
મહેશ્વરે તેનો હાથ પકડીને કહ્યું: 'તું આવું ઉતાવળું કામ ના કર. પાર્વતીના બધા શબ્દો મને પ્રિય છે, પણ તને અપ્રિય લાગે છે.'
મમાપ્રિયં હૃષીકેશ કર્તું યત્કિંચિદિષ્યતે । ઓમિત્યુક્ત્વાથ ભગવાંસ્તૂષ્ણીંભૂતોઽભવદ્ધરિઃ
'હૃષીકેશ, તું જે કંઈ કરવું ઇચ્છે છે, એ બધું મને અપ્રિય છે.' એમ કહી ભગવાન હરિએ 'ૐ' ઉચ્ચારીને મૌન ધારણ કર્યું.
હનુમાનથ દેવાય વ્યજ્ઞાપયદિદં વચઃ । અર્થયામિ વિનિષ્કામં મમ પૂજાવ્રતં તથા
પછી હનુમાનજી એ દેવતાને વિનંતી કરી: 'હું કોઈ ફળની ઇચ્છા વિના મારી પૂજા અને વ્રત કરવા માંગું છું.'
પૂજાર્થમપ્યહં ગચ્છે મમાનુજ્ઞાતુમર્હસિ । શંકર ઉવાચ- કસ્ય પૂજા ક્વ વા પૂજા કિં પુષ્પં કિં દલં વદ
'મારે પૂજાના હેતુથી જવું છે, કૃપા કરીને મને અનુમતિ આપો.' શંકરજી બોલ્યા: 'કોઈની પૂજા? કયાં પૂજા? કયું પુષ્પ, કયું પાન — કહો.'
કો ગુરુઃ કશ્ચ મંત્રસ્તે કીદૃશં પૂજનં તથા । એવં વદતિ દેવેશે હનૂમાનતિકંપિતઃ
'તો તારો ગુરુ કોણ? તારો મંત્ર કયો છે? અને કેવી રીતે પૂજન કરવાનું છે?' દેવોના સ્વામી એમ પૂછતાં હનુમાનજી ખૂબ જ કાંપવા લાગ્યા.
વેપમાનસમસ્તાંગઃ સ્તોતુમેવ પ્રચક્રમે । હનૂમાનુવાચ- નમો દેવાય મહતે શંકરાયામિતાત્મને
હનુમાનજીનું આખું શરીર ધ્રૂજી ઉઠ્યું અને તેઓ સ્તુતિ કરવા લાગ્યા. હનુમાનજી બોલ્યા:
યોગિને યોગધાત્રે ચ યોગિનાં ગુરવે નમઃ । યોગિગમ્યાય દેવાય જ્ઞાનિનાં પતયે નમઃ
'મહાન દેવ શંકર, અનંત સ્વરૂપ ધરાવનાર, યોગી, યોગના આધાર, યોગીઓના ગુરુને વંદન છે.'
વેદાનાં પતયે તુભ્યં દેવાનાં પતયે નમઃ । ધ્યાનાયધ્યનગમ્યાય ધાતૄણાં ગુરવે નમઃ
'યોગીઓ માટે પામ્ય, જ્ઞાની લોકોના સ્વામી, વેદોના સ્વામી, દેવતાઓના સ્વામી, ધ્યાનથી પામ્ય એવા, સર્જનહારના ગુરુને વંદન છે.'
શિષ્ટાયશિષ્ટગમ્યાય ભૂમ્યાદિ પતયે નમઃ । નમસ્તેત્યાદિના વેદવાક્યાનાં નિધયે નમઃ
'શિષ્ટ અને અશિષ્ટ બંને માટે પામ્ય અને અપામ્ય એવા, પૃથ્વી અને તત્ત્વોના સ્વામી, 'નમ:'થી શરૂ થતા વેદવાક્યના ધનને વંદન છે.'
આતનુષ્વેતિવાક્યૈશ્ચ પ્રતિપાદ્યાય તે નમઃ । અષ્ટમૂર્તે નમસ્તુભ્યં પશૂનાંપતયે નમઃ
'આતનુષ્વ વગેરે વાક્યોથી પ્રતિષ્ઠિત એવા, અષ્ટમૂર્તિ, પશુઓના સ્વામી, તમને વંદન છે.'
ત્ર્યંબકાય ત્રિનેત્રાય સોમસૂર્યાગ્નિલોચન । સુભૃંગરાજધત્તૂરદ્રોણપુષ્પપ્રિયાય તે
'ત્ર્યંબક, ત્રણ આંખવાળા, જેમની આંખ ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ છે; સુભૃંગ, રાજધત્તૂર અને દ્રોણાના પુષ્પો પ્રિય છે એવા તમને વંદન છે.'
બૃહતીપૂગપુંનાગ ચંપકાદિપ્રિયાય ચ । નમસ્તેસ્તુ નમસ્તેસ્તુ ભૂય એવ નમોનમઃ
'બૃહતી, પૂગ, પુન્નાગ, ચંપક અને અન્ય પુષ્પો પ્રિય એવા તમને વંદન, ફરીથી ફરીથી વંદન.'
શિવો હરિમથ પ્રાહ મા ભૈષીર્વદ મેઽખિલમ્ । હનુમાનુવાચ- શિવલિગાર્ચનં કાર્યં ભસ્મોદ્ધૂલિતદેહિના
શિવજી એ હરિને કહ્યું: 'ભય ન રાખ, બધું મને કહો.' હનુમાનજી બોલ્યા: 'જેના શરીરે ભસ્મ છે, એ શિવલિંગની પૂજા કરવી.'
દિવાસંપાદિતૈસ્તોયૈઃ પુષ્પાદ્યૈરપિ તાદૃશૈઃ । દેવ વિજ્ઞાપયિષ્યામિ શિવપૂજાવિધિં શુભમ્
'દિવસે મેળવેલા પાણી અને પુષ્પો વગેરે વડે, હે દેવ, હું તમને શુભ શિવપૂજાની વિધિ સમજાવીશ.'
સાયંકાલે તુ સંપ્રાપ્તે અશિરઃ સ્નાનમાચરેત્ । ક્ષાલિતં વસનં શુષ્કં ધૃત્વાચમ્ય દ્વિરગ્રધીઃ
'સાંજના સમયે, જેનું માથું નથી, એ સ્નાન કરે; ધોઈને સુકવેલા કપડા પહેરે, શૌચ કરીને પૂર્વ દિશા તરફ બેસે.'
અથ ભસ્મ સમાદાય આગ્નેયં સ્નાનમાચરેત્ । પ્રણવેન સમામંત્ર્યાપ્યષ્ટવારમથાપિ વા
'પછી ભસ્મ લઈને અગ્નિસ્નાન કરે; પ્રણવમંત્રથી સંકલ્પ કરીને, આઠ વખત સુધી પણ કરી શકે.'
પંચાક્ષરેણ મંત્રેણ નામ્ના વા યેનકેનચિત્ । સપ્તાભિમંત્રિતં ભસ્મ દર્ભપાણિઃ સમાહરેત્
'પાંચ અક્ષરનાં મંત્રથી કે કોઈ પણ નામથી, સાત વખત અભિમંત્રિત કરેલું ભસ્મ, દર્ભા હાથમાં લઈને ગ્રહણ કરે.'
ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનામુક્ત્વા શિરસિ પાતયેત્ । તત્પુરુષાય વિદ્મહે મુખે ભસ્મ પ્રસેચયેત્
‘ઈશાનઃ સર્વવિદ્યાનાં’ એમ બોલીને ભસ્મ માથા પર લગાવવું, અને ‘તત્પુરુષાય વિદમહે’ એમ બોલીને મોઢા પર ભસ્મ છાંટવું.
અઘોરેભ્યોઽથ ઘોરેભ્યો ભસ્મ વક્ષસિ નિક્ષિપેત્ । વામદેવાય નમ ઇતિ ગુહ્યસ્થાને વિનિક્ષિપેત્
‘અઘોરેભ્યોઽથ ઘોરેભ્યઃ’ એમ બોલીને ભસ્મ છાતી પર લગાવવું, અને ‘વામદેવાય નમઃ’ એમ બોલીને ગુપ્ત અંગ પર ભસ્મ લગાવવું.