ત્વદર્થં દેવદેવેશિ અપરાધઃ કૃતો મયા । યત્ત્વાં વિહાય ભુક્તં હિ તથાન્યચ્છૃણુ સુંદરિ
'દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠે, તારા માટે મેં એક ભૂલ કરી છે; તને વિના ભોજન લીધું છે, હવે આગળનું પણ સાંભળ, સુંદરિ.'
અથ સ્વમંદિરે સ્થાપ્ય દેવદેવવિવર્જિતે । સર્વબંધવિમુક્તે ચ મહદેનો મયા કૃતમ્
પછી, દેવોના દેવથી અલગ અને બધા સંબંધીઓથી મુક્ત રાખીને, તેણે પોતાના ઘરમાં તેને બેસાડી, મહાન દાન કર્યું.
ક્ષંતુમર્હસિ દેવેશિ ત્યક્તકોપા વિલોકય । ન બભાષૈવમુક્ત્વા સા અરુંધત્યા હિ નિર્યયૌ
'દેવી, કૃપા કરીને માફ કરજે અને ગુસ્સો છોડીને મને જો.' એમ કહી, તે કંઈ બોલ્યા વિના અરુંધતી સાથે બહાર નીકળી ગઈ.
નિર્ગચ્છંતીં મુનિર્જ્ઞાત્વા દંડવત્પ્રણનામ ચ । તદારભ્ય મહેશાય દંડપ્રણતિ સંસ્તુતિમ્
તે બહાર જતી હતી તે જોઈને ઋષિએ દંડવત્ પ્રણામ કર્યો; ત્યારથી તેણે મહેશની સ્તુતિ દંડવત્ કરીને શરૂ કરી.
કુર્યાદુવાચ ચ શિવા ગૌતમ ત્વં કિમિચ્છસિ । ગૌતમ ઉવાચ- કૃતકૃત્યોસ્મિ દેવેશિ યદિ દેયો વરો મમ
પછી શિવાએ પૂછ્યું, 'ગૌતમ, તને શું જોઈએ છે?' ગૌતમ બોલ્યા: 'દેવી, હું તો સર્વે રીતે સંતોષ પામ્યો છું, પણ જો તું મને કોઈ વરદાન આપવું હોય—'
મન્મંદિરે મહાભાગે ભોક્તુમર્હસિ સાંપ્રતમ્ । દેવ્યુવાચ- ભોક્ષ્યામિ તવ ગેહેહં શંકરાનુમતા મુને
'મહાભાગ્યવતી, હવે તું મારા ઘરે ભોજન કર.' દેવી બોલી: 'મુનિ, શંકરજીની મંજૂરીથી હું તારા ઘરમાં ભોજન કરીશ.'
ગત્વેશં ગૌતમો વિપ્રો લબ્ધાનુજ્ઞઃ પુનર્ગતઃ । ભોજયામાસ ગિરિજાં દેવીં ચારુંધતીં તથા
ગૌતમ બ્રાહ્મણે શંકરજી પાસે જઈને મંજૂરી મેળવી, પાછા આવીને ગિરિજાદેવી અને અરુંધતીને ભોજન કરાવ્યું.
ભુક્ત્વાથ પાર્વતી સર્વં ગંધપુષ્પસભૂષણા । સહાનુચરકન્યાભિઃ સહસ્રાભિર્હરં યયૌ
પછી પાર્વતીજી સુગંધિત ફૂલો અને આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, સહસ્રો સહાયિકા કન્યાઓ સાથે હરજી પાસે ચાલીને ગઈ.
અથાહ શંકરો દેવીં ગચ્છ ગૌતમમંદિરમ્ । સંધ્યોપાસ્તિમહં કૃત્વા આગચ્છામિ પુનર્ગૃહમ્
પછી શંકરજી દેવીને કહ્યું: 'ગૌતમના ઘરે જા; હું સંધ્યાવંદન કરીને પછી ઘરે આવીશ.'
ઇત્યુક્તા પ્રયયૌ દેવી ગૌતમસ્યૈવ મંદિરમ્ । સંધ્યાવંદનકામાશ્ચ સર્વએવ વિનિર્ગતાઃ
એવું સાંભળી દેવી ગૌતમના ઘરે ગઈ અને સંધ્યાવંદન કરવા ઇચ્છુક બધા બહાર નીકળી ગયા.
કૃતસંધ્યાસ્તટાકે તુ મહેશાદ્યાસ્તુ કૃત્સ્નશઃ । અથોત્તરમુખઃ શંભુર્ન્યાસં કૃત્વા જજાપ હ
પોંડ પાસે મહેશ અને બીજા બધા સંધ્યાવંદન પૂર્ણ કરીને બેઠા; પછી શંભુએ ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને ન્યાસ કરી જપ શરૂ કર્યો.
અથવિષ્ણુર્મહાતેજા મહેશમિદમબ્રવીત્ । સર્વૈર્નમસ્યતે યસ્તુ સર્વૈરેવ સમર્ચ્યતે
પછી તેજસ્વી વિષ્ણુએ મહેશજીને કહ્યું: 'જેને બધા નમસ્કાર કરે છે, જેને બધા પૂજે છે—'
હૂયતે સર્વયજ્ઞેષુ સ ભવાન્કિં જપિષ્યતિ । રચિતાંજલયઃ સર્વે ત્વામેવૈકમુપાસતે
'જે દરેક યજ્ઞમાં આહ્વાન પામે છે—તમે હવે શું જપશો? બધા તો હાથ જોડીને માત્ર તમારું જ પૂજન કરે છે.'
સ ભવાન્દેવદેવેશ કસ્મૈ વા રચિતાંજલિ । નમસ્કારાદિ પુણ્યાનાં ફલદસ્ત્વં મહેશ્વર
'દેવતાઓના સ્વામી, તમે કોને નમસ્કાર કરશો? મહેશ્વર, તમે તો સર્વે પુણ્યકર્મોના ફળ આપનાર છો.'
તવ કઃ ફલદો વંદ્યઃ કો વા ત્વત્તોધિકો વદ । શંકર ઉવાચ- ધ્યાયે ન કિંચિદ્ગોવિંદ ન નમસ્યેહ કિંચન
'તમારા કરતાં વધારે ફળ આપનાર કોણ છે? કહો તો સાચું. શંકરજી બોલ્યા: 'ગોવિંદ, હું કશીનું ધ્યાન કરતો નથી, અહીં કશીને નમસ્કાર કરતો નથી.'
નોપાસ્યે કંચન હરે ન જપિષ્યેહ કિંચન । કિંતુ નાસ્તિકજંતૂનાં પ્રવૃત્ત્યર્થમિદં મયા
'હે હરિ, હું કોઈની ઉપાસના કરતો નથી, અહીં કશીનો જપ પણ કરતો નથી. પણ હું આ બધું નાસ્તિક લોકો માટે ઉદાહરણરૂપે કરું છું.'
દર્શનીયં હરે તે સ્યુરન્યથા પાપકારિણઃ । તસ્માલ્લોકોપકારાર્થમિદં સર્વં કૃતં મયા
'હે હરિ, નહિંતર પાપી લોકો તારો દર્શન કરવા તૈયાર ન થાય. તેથી, લોકહિત માટે જ મેં આ બધું કર્યું છે.'
ઓમિત્યુક્ત્વા હરિરથ તં નત્વા સમતિષ્ઠત । અથ તે ગૌતમગૃહં પ્રાપ્તા દેવગણર્ષયઃ
પછી હરિએ 'ૐ' કહીને તેમને નમસ્કાર કર્યું અને બાજુએ ઊભા રહ્યા. ત્યારબાદ બધા દેવતાઓ અને ઋષિઓ ગૌતમના ઘરે પહોંચ્યા.
સર્વે પૂજામથો ચક્રુર્દેવદેવે પિનાકિને । દેવો હનૂમતા સાર્દ્ધં ગાયન્નાસ્તે રઘૂત્તમ
ત્યાં બધાએ દેવોના દેવ પિનાકધારીની પૂજા કરી. ભગવાન હનુમાન સાથે બેઠા અને ગીત ગાતા હતા, હે રઘુકુલશિરોમણિ.
પઞ્ચાક્ષરીં મહાવિદ્યાં સર્વ એવ તદા જપન્ । હનૂમત્કરમાલંબ્ય દેવ્યભ્યાશં ગતો હરઃ
એ સમયે બધા જ પાંચ અક્ષરનું મહામંત્ર જપતા હતા. હરજી હનુમાનજીનો હાથ પકડીને દેવી પાસે ગયા.
એકશય્યાસમાસીનૌ તાવુભૌ દેવદંપતી । ગાયન્નાસ્તે સ હનુમાંસ્તુંબુરુર્નારદસ્તથા
દેવદંપતી એક જ શૈયા પર બેઠા હતા; હનુમાન, તુંબુરુ અને નારદ પણ ગીત ગાતા બેઠા.
નાનાવિધિવિલાસાંશ્ચ ચકાર પરમેશ્વરઃ । આહૂય પાર્વતીમીશ ઇદં વાક્યમુવાચ હ
પરમેશ્વરે અનેક પ્રકારની લીલાઓ કરી. પછી ઈશ્વરે પાર્વતીને બોલાવીને તેને આ રીતે કહ્યું.
શ્રીસદાશિવ ઉવાચ- રચયિષ્યામિ ધમ્મિલ્લમેહિ મત્પુરતઃ શુભે । દેવ્યાહ ન ચ યુક્તં તદ્ભર્ત્રાશુશ્રૂષણં સ્ત્રિયઃ
શ્રી સદાશિવે કહ્યું: 'હે શુભે, હું તારી વાળની વેણી મારી સામે ગૂંધી દઈશ.' તો દેવી બોલી: 'પતિએ પત્નીનું સેવન કરવું યોગ્ય નથી.'
કેશપ્રસાધનકૃતાવનર્થાંતરમાપતેત્ । કેશપ્રસાધને દેવ તત્વં સર્વં ન ચેપ્સિતમ્
વાળ ગૂંથવામાં લાગીએ ત્યારે બીજું વ્યર્થ કામ ઉભું થાય છે; હે દેવ, વાળ ગૂંથવામાં સાચો અર્થ કોઈને ઇચ્છિત જ નથી.
અથ બંધે કૃતે પશ્ચાદંસપ્રાંતપ્રમાર્જનમ્ । તનોશ્ચરમસંલગ્ન કેશપુષ્પાદિમાર્જનમ્
પછી વેણી ગૂંધી થઈ જાય પછી, ખભાના છેડે લાગેલી ધૂળ સાફ કરવી પડે, અને શરીર તથા વાળમાં ચોંટેલા ફૂલો વગેરે દૂર કરવા પડે.
એતસ્મિન્વર્તમાને તુ મહાત્માનો યદાગમન્ । તદા કિમુત્તરં વાચ્યં તવ દેવાદિવંદિનઃ
આ બધું ચાલતું હોય ત્યારે, જો મહાન આત્માઓ આવી જાય, તો તારા દેવદૂતોએ શું જવાબ આપવો?
નાયાંતિ ચેદથ વિભો ભીતિર્નાશમુપેષ્યતિ । એવં હિ ભાષમાણાં તાં કરેણાકૃષ્ય શંકરઃ
જો તેઓ ના આવે તો, હે પ્રભુ, ડર તેમને વિનાશ તરફ લઈ જશે. એ રીતે બોલતી વખતે શંકરે તેને પોતાના હાથથી નજીક ખેંચી લીધી.
સ્વોર્વોસ્તાં સ્થાપયિત્વૈવ વિસ્રસ્ય કચબંધનમ્ । વિભજ્ય ચ કરાભ્યાં સ પ્રસસાર નખૈરપિ
પછી તેણે તેને પોતાના ઘૂંટણે બેસાડીને, વાળની વેણી ઢીલી કરી, હાથથી વહેંચી અને નખથી સરખી કરી.
વિષ્ણુદત્તાં પારિજાતસ્રજં કચગતામપિ । કૃત્વા ધમ્મિલ્લમકરોદથ માલાં કરાગતામ્
વિષ્ણુએ આપેલી પારિજાતની માળા, જે વાળમાં હતી, તે કાઢી વેણી બનાવી અને પછી માળા તેના હાથમાં મૂકી.
મલ્લિકાસ્રજમાદાય બબંધ કચબંધને । કલ્પપ્રસૂનમાલાં ચ બ્રહ્મદત્તાં મહેશ્વરઃ
મલ્લિકા ફૂલોની માળા લઈને વાળમાં ગૂંધી, અને મહાદેવએ બ્રહ્માએ આપેલી કલ્પવૃક્ષની ફૂલોની માળા પણ therein મૂકી.