અથાહ કપિશાર્દૂલો ભગવંતં મહેશ્વરમ્ । વૃષભારોહસામર્થ્યં તવ નાન્યસ્ય વિદ્યતે
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ હનુમાન મહેશ્વર ભગવાનને કહ્યું: 'વૃષભ પર ચડવાની શક્તિ માત્ર તારી છે, બીજાની નથી.'
તવ વાહનમારુહ્ય પાતકી સ્યામહં વિભો । મામેવારુહ દેવેશ વિહંગઃ શિવવાહનઃ
'મહાનુભવ, જો હું તારા વાહન પર ચડીશ તો પાપી બની જાઉં; દેવેશ, તું મને ચડી, કેમ કે હું પંખી છું, શિવનું વાહન છું.'
તવ ચાભિમુખં ગાનં કરિષ્યામિ વિલોકય । અથેશ્વરો હનૂમંતમારુરોહ વૃષં યથા
'મારી સામે રહીને હું ગીત ગાવું છું, જુઓ.' પછી મહેશ્વરે હનુમાન પર એ રીતે ચડ્યા જેમ વૃષભ પર ચડે.
આરૂઢે શંકરે દેવે હનૂમાન્કંધરાશિરઃ । છિત્ત્વા ત્વચં પરાવૃત્ય મુખં ગાયતિ પૂર્વવત્
શંકર ભગવાન ચડ્યા ત્યારે, હનુમાનએ પોતાનું માથું અને ગળું ફેરવ્યું, ત્વચા હટાવી, અને પહેલા જેવું ગીત ગાવા લાગ્યા.
શૃણ્વન્ગીતિસુધાં શંભુર્ગૌતમસ્ય ગૃહં ગતઃ । સર્વે ચાપ્યાગતાસ્તત્ર દેવર્ષિગણદાનવાઃ
ગીતની અમૃત સાંભળતા શંભુ ગૌતમના ઘેર ગયા, અને બધા દેવતા, ઋષિ, દાનવ ત્યાં ભેગા થયા.
પૂજિતા ગૌતમેનાથ ભોજનાવસરે સતિ । યચ્છુષ્કદારુસંભૂતં ગૃહોપકરણાદિકમ્
ભોજન સમયે ગૌતમ દ્વારા સન્માન પામ્યા, અને સૂકા લાકડાંમાંથી બનેલા ઘરનાં સાધનો અર્પણ કરવામાં આવ્યા.
પ્રરૂઢમભવત્સર્વં ગાયમાને હનૂમતિ । તસ્મિન્ગાને સમસ્તાનાં ચિત્રદૃષ્ટિરતિષ્ઠત
હનુમાન ગીત ગાવા લાગ્યા ત્યારે બધું જ ફૂલ્યું-ફળ્યું; એ ગીત દરમિયાન સૌએ અદભૂત દૃશ્યો જોયા.
દ્વિબાહુરીશસ્ય પદાભિવંદનઃ સમસ્તગાત્રાભરણોપપન્નઃ । પ્રસન્નમૂર્તિસ્તરુણઃ સુમધ્યે વિન્યસ્તમૂર્દ્ધાંજલિભિઃ સુરૈઃ સ્તુતઃ
દ્વિબાહુ સ્વરૂપે ભગવાનના પગને વંદન કરતા, સર્વાંગમાં આભૂષણોથી સજ્જ, યુવાન અને પ્રસન્ન, મધ્યમાં, દેવતાઓએ માથા પર હાથ જોડીને સ્તુતિ કરી.
શિરઃ કરાભ્યાં પરિગૃહ્ય શંકરો હનૂમતઃ પૂર્વમુખં ચકાર । પદ્માસનાસીન હનૂમતાંજલૌ નિધાય પાદં ત્વપરં મુખે ચ
શંકરે હનુમાનનું માથું હાથથી પકડીને પોતાની સામે ફેરવ્યું; હનુમાન કમળાસન પર બેઠા, એક પગ હાથમાં અને બીજો પગ મુખ પર રાખ્યો.
પાદાંગુલીભ્યામથ નાસિકાં વિભુઃ સ્નેહેન જગ્રાહ ચ મંદમંદમ્ । સ્કંધે મુખે ત્વંસતલે ચ કંઠે વક્ષઃસ્થલે ચ સ્તનમધ્યમે હૃદિ
પછી ભગવાને હનુમાનની નાકને પગની આંગળીઓથી ધીમે ધીમે પ્રેમથી પકડી, અને હાથો કાંધ, મુખ, હથેળી, ગળા, છાતી અને સ્તનમધ્ય, હૃદય પર રાખ્યા.
તતશ્ચ કુક્ષાવથ નાભિમંડલે તતો દ્વિતીયં નિદધાતિ ચાંજલૌ । શિરો ગૃહીત્વાવનમય્ય શંકરઃ પસ્પર્શ પૃષ્ઠં ચિબુકેન સધ્વનિ
પછી શિવજી એ બીજું પગ નાભિ પર મૂકી, માથું નમાવીને, ચિબુકથી હનુમાનજીની પીઠ સ્પર્શી અને મીઠો ધ્વનિ કર્યો.
હારં ચ મુક્તાપરિકલ્પિતં શિવો હનૂમતઃ કંઠગતં ચકાર હ । અથ વિષ્ણુર્મહેશાનમિદં વચનમુક્તવાન્
પછી શિવજી એ મુક્તાનો હાર હનુમાનજીના ગળામાં પહેરાવ્યો. એ સમયે વિષ્ણુએ મહેશ્વરનેこう કહ્યું:
હનૂમતા સમો નાસ્તિ કૃત્સ્નબ્રહ્માંડમંડલે । શ્રુતિ દેવાદ્યગમ્યં હિ પદં તવ કિલસ્થિતમ્
આ આખા બ્રહ્માંડમાં હનુમાનજી જેવો કોઈ નથી; દેવતાઓ અને વેદો માટે પણ અપ્રાપ્ય જે અવસ્થા છે, એ તો તમારા ચરણે જ સ્થિર છે.
સર્વોપનિષદવ્યક્તં ત્વત્પદં કપિ સર્વયુક્ । યમાદિસાધનૈર્યોગૈર્ન ક્ષણં તે પદં સ્થિતમ્
હે વાનર, તારા ચરણો સર્વ ઉપનિષદોના મૂળ તત્વ છે અને બધું જ તેમાં સમાયેલું છે; યમાદિ સાધનો કે યોગથી પણ તારી એ અવસ્થા ક્ષણમાત્ર માટે પણ પ્રાપ્ત થતી નથી.
મહાયોગિહૃદંભોજે બલં સ્વચ્છં હનૂમતિ । વર્ષકોટિસહસ્રેષુ તપઃ કૃત્વા તુ દુષ્કરમ્
મહાન યોગીઓના હૃદયના કમળમાં જે શુદ્ધ બળ વસે છે, એ હનુમાનજીમાં છે; કરોડો વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યાં પછી પણ,
ત્વદ્રૂપં નાભિજાનાતિ કુતઃ પાદં મુનીશ્વરાઃ । અહો ભાગ્યં વિચિત્રં હિ ચપલો વા નરો મૃગઃ
મુનિશ્રેષ્ઠો તારો સ્વરૂપ જાણતા નથી, તો પછી તારા ચરણો તો દૂરની વાત છે. અરે, જો કોઈ ચંચળ મનુષ્ય કે પ્રાણી પણ તારા ચરણો પોતાના શરીરે ધારણ કરે, તો એ કેટલું અદ્ભુત ભાગ્ય છે!
ધત્તે પાદયુગં ચાંગે યોગિહૃદ્યપિ ન ક્ષમમ્ । મયા વર્ષસહસ્રં તુ સહસ્રાબ્દં તથાન્વહમ્
તારા બંને ચરણો શરીર પર હોવા છતાં યોગીનું હૃદય તેને ધારણ કરી શકે એમ નથી. હું પણ હજાર વર્ષ સુધી, દરરોજ,
ભક્ત્યા સંપૂજિતોઽપીશ પાદો નો દર્શિતસ્ત્વયા । લોકે વાદો હિ સુમહાઞ્છુંભુર્નારાયણપ્રિયઃ
ભક્તિપૂર્વક તારી પૂજા કરતો રહ્યો, હે ઈશ્વર, છતાં તું મને તારો પગ બતાવ્યો નથી. દુનિયામાં આ વિષયે મોટો વિવાદ છે, હે નારાયણપ્રિય.
હરિઃ પ્રિયસ્તથા શંભોર્ન તાદૃગ્ભાગ્યમસ્તિ મે । સદાશિવ ઉવાચ- ન ત્વયા સદૃશો મહ્યં પ્રિયોસ્તિ ભગવન્હરે
હરિ શંભુને જેટલા પ્રિય છે, એટલું ભાગ્ય તો મને નથી. સદાશિવ બોલ્યા: હે ભગવાન હરિ, તારા જેવો મને કોઈ પ્રિય નથી.
પાર્વતી વા ત્વયા તુલ્યા ન ચાન્યો વિદ્યતે મમ । અથ દેવાય મહતે ગૌતમઃ પ્રણિપત્ય ચ
પાર્વતી પણ તારી બરાબર નથી, અને બીજું કોઈ પણ નથી. પછી ગૌતમ મહાદેવને વંદન કરીને,
વ્યજ્ઞાપયદમેયાત્મન્દેવૈહિ કરુણાનિધે । મધ્યાહ્નોઽયં વ્યતિક્રાંતો ભુક્તિવેલાઽખિલસ્ય ચ
અપાર આત્માવાળા, દયાના સાગર એવા દેવને વિનંતી કરી: 'હવે મધ્યાહ્ન પસાર થઈ ગયો છે અને બધાને ભોજન કરવાનો સમય થયો છે.'
અથાચમ્ય મહાદેવો વિષ્ણુના સહિતો વિભુઃ । પ્રવિશ્ય ગૌતમગૃહં ભોજનાયોપચક્રમે
પછી મહાદેવજી એ આચમન કરીને, વિષ્ણુજી સાથે ગૌતમના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો અને ભોજન માટે બેઠા.
રત્નાંગુલીયૈરથ નૂપુરાભ્યાં દુકૂલબંધેન તડિત્સુ કાંચ્યા । હારૈરનેકૈરથ કંઠનિષ્ક યજ્ઞોપવીતોત્તરવાસસી ચ
પછી રત્નજડિત વળય, પાયલ, વીજળી જેવી તેજસ્વી દુકૂળની કમરપટ્ટી, અનેક હાર, ગળાનો વિશેષ દાગીનો, યજ્ઞોપવીત અને ઉપરનું વસ્ત્ર પહેર્યું.
વિલંબિચંચન્મણિકુંડલેન સુપુષ્પિધમ્મિલ્લવરેણ દેવઃ । પંચાંગગંધસ્ય વિલેપનેન બાહ્વંગદૈઃ કંકણકાંગુલીયકૈઃ
મણિખચિત ઝુલતા કાનના કુંડળ, સુંદર પુષ્પોથી શોભતા વાળનો ગુચ્છ, પાંચ પ્રકારના સુગંધિત લપસ, બાંયના વળય, હાથના કંકણ અને વળયો પહેર્યા.
ઇત્થં વિભૂષિતઃ શિવો નિવિષ્ટઉત્તમાસને સ્વસંમુખં હરિં તથા ન્યવેશયદ્વરાસને । અન્યોન્યસંમુખૌ સ્થિતૌ હરીશૌ દેવસત્તમૌ સુવર્ણભાજનાન્યથો દદૌ સ ચાપિ ગૌતમઃ
આ રીતે શોભાયમાન થઈને શિવજી શ્રેષ્ઠ આસન પર બેઠા અને હરિને પણ સામસામે શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડ્યા. બંને દેવો સામસામે બેઠા, ત્યારે ગૌતમે તેમને સોનાના વાસણ આપ્યા.
ત્રિંશત્પ્રભેદભક્ષ્યકં સુપાયસં ચતુર્વિધં સુપક્વપાકજાતકં શતદ્વયં પ્રકલ્પિતમ્ । અપક્વપક્વમિશ્રકં શતત્રયં પ્રકલ્પિતં શતંશતં તથા સુકંદશાકકં તથા મુનિઃ
ત્રીસઠ પ્રકારના વ્યંજન, ચાર પ્રકારની સારી રીતે પકવેલી ખીર, બે સો વિવિધ પકવાન, ત્રણ સો મિશ્રિત વાનગીઓ અને સો સો નરમ મીઠા પકવાન ગૌતમે પીરસ્યા.
શાકાદિ સર્પિષાન્વિતં દદૌ ચ પંચવિંશતિં સુશર્કરાદિકં તથા સુચૂનદાડિમાદિકમ્ । મોચાફલં તુ ગોસ્તનીં સુખર્જુનાગરંગકં જંબૂફલં પ્રિયાલુકં વિકંકતં ફલં તથા
પચ્ચીસ પ્રકારની શાકવાનગીઓ ઘી સાથે, સરસ મીઠાઈઓ, કચુંબર અને દાડમ, કેળાં, દૂધફળ, મીઠા ખજુર, જામફળ, પ્રિયાળ, વિકંકટ અને બીજા અનેક ફળો પણ આપ્યા.
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ દ્રવ્યાણ્યર્પ્ય યથાવિધિ । દત્વા ચાપોશનં વિપ્રો ભુંજધ્વમિતિ ચાબ્રવીત્
આ રીતે અનેક પ્રકારના પદાર્થો વિધિપૂર્વક અર્પણ કર્યા. પછી પાણી આપી, ઋષિએ કહ્યું: 'હવે ભોજન કરો.'
ભુંજાનેષુ ચ સર્વેષુ વ્યજનં સૂક્ષ્મવસ્ત્રજમ્ । ગૌતમઃ સ્વયમાદાય શિવવિષ્ણૂ અવીજયત્
જ્યારે બધા ભોજન કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ગૌતમએ પોતે જ નાજુક કપડાંથી બનેલું પંખું લઈને શિવજી અને વિષ્ણુદેવને પંખો કરી આપ્યો.
પરિહાસમથોકર્તુમિયેષ પરમેશ્વરઃ । પશ્ય વિષ્ણો હનૂમંતં કથં ભુંક્તે સ વાનરઃ
પછી પરમેશ્વરે મજાક કરવા ઈચ્છી અને કહ્યું: 'વિષ્ણુ, હનુમાનને જો, એ વાનર કેવી રીતે ખાય છે!'