તસ્યાપિ હતમાજ્ઞાય પ્રહ્લાદા દ્દાનવેશ્વરાઃ । સર્વે મૃતાઃ ક્ષણેનૈવ તદદ્ભુતમિવાભવત્
જ્યારે તે પણ મર્યો, ત્યારે પ્રહલાદ અને દૈત્યોના રાજાઓ બધાં જ પળમાં મરી ગયા; એ જોઈને બધાંને આશ્ચર્ય થયું.
મૃતમાસીદથ બલં તસ્ય બાણસ્ય ધીમતઃ । અહલ્યા શોકસંતપ્તા રુરોદોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ
પછી બાણની શક્તિ પણ મૃત્યુ પામી; અહલ્યા દુઃખથી બળબળતી, વારંવાર ઉંચે અવાજે રડી.
ગૌતમેન મહેશસ્ય પૂજયા પૂજિતો વિભુઃ । વીરભદ્રો મહાયોગી સર્વં દૃષ્ટ્વા ચુકોપ હ
ગૌતમએ મહેશની પૂજા કરીને વિભુને પૂજ્યો હતો; મહાયોગી વીરભદ્રે આ બધું જોઈને ગુસ્સો કર્યો.
અહો કષ્ટમહોકષ્ટં માહેશા બહવો મૃતાઃ । શિવં વિજ્ઞાપયિષ્યામિ તેનોક્તં કરવાણ્યહમ્
'અરે, કેટલું દુઃખદ, કેટલું ભયાનક! મહેશના ઘણા ભક્તો મરી ગયા. હું શિવને જાણ કરીશ અને જે તે કહે, એ કરું.'
ઇતિ નિશ્ચિત્ય ગતવાન્મંદરાચલમવ્યયમ્ । નમસ્કૃત્વા વિરૂપાક્ષમિદં સર્વમથોક્તવાન્
આ રીતે નક્કી કરીને, તે અવ્યય મંદર પર્વત પર ગયો, ત્રણ આંખવાળા ભગવાનને વંદન કર્યા અને આ બધું કહ્યું.
બ્રહ્મ હરી સ્થિતૌ તત્ર દૃષ્ટ્વા પ્રાહ શિવો વચઃ । મદ્ભક્તૈઃ સાહસં કર્મ કૃતં દૃષ્ટ્વા વરપ્રદઃ
ત્યાં બ્રહ્મા અને હરિ હાજર હતા, એ જોઈને શિવે કહ્યું: 'મારા ભક્તો દ્વારા થયેલા આ હિંસક કામ જોઈને, હું, વર આપનાર...'
ગત્વા પશ્યામહે વિષ્ણો યુવામપ્યાગમિષ્યથ । અથેશો વૃષમારુહ્ય વાયુના ધૂતચામરઃ
ચાલો, આપણે વિષ્ણુને જોવા જઈએ; તમે બંને પણ આવો. પછી ભગવાન વૃષભ પર ચઢ્યા, પવનમાં ચામર ફરતી હતી.
નંદિકેન સુવેષેણ ધૃતે છત્રેતિ શોભને । સુશ્વેતહેમદંડે ચ નાન્યયોગે ધૃતે વિભોઃ
નંદિકેશ્વર સુંદર વસ્ત્રમાં, ભગવાન પર ચમકતું સફેદ છત્ર અને સોનાનો હાંડો ધરતો હતો, જે યોગ્ય હતું.
મહેશાનુમતિં લબ્ધ્વા હરિર્નાગાંતકે સ્થિતઃ । આરક્તનીલછત્રાભ્યાં શુશુભે લક્ષ્યકૌસ્તુભઃ
મહેશ્વરની મંજૂરીથી હરિ સર્પના અંતે ઊભા રહ્યા, લાલ અને નીલા છત્રોથી શોભતા, લક્ષ્મીનો કૌસ્તુભ રત્ન તેજસ્વી દેખાતો હતો.
શિવાનુમત્યા બ્રહ્માપિ હંસારૂઢોઽભવત્તદા । ઇંદ્રગોપપ્રભાકારચ્છત્રાભ્યાં શુશુભે વિધિઃ
શિવની મંજૂરીથી બ્રહ્મા પણ હંસ પર બેઠા; ઇન્દ્રગોપા જેવી પ્રકાશવાળા છત્રથી વિધી તેજસ્વી દેખાતા હતા.
ઇંદ્રાદિસર્વદેવાશ્ચ સ્વસ્વવાહનસંયુતાઃ । અથ તે નિર્યયુઃ સર્વે નાનાવાદ્યાનુમોદિતાઃ
ઇન્દ્ર અને બધા દેવતાઓ, દરેક પોતાના વાહન સાથે, વિવિધ વાદ્યોની સંગતમાં, એકસાથે બહાર નીકળ્યા.
કોટિકોટિગણાકીર્ણા ગૌતમસ્યાશ્રમં ગતાઃ । બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાના દૃષ્ટ્વા તત્પરમાદ્ભુતમ્
અગણિત કરોડો સાથે, તેઓ ગૌતમના આશ્રમમાં પહોંચ્યા; બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશને જોઈ, તે અદ્ભુત દૃશ્ય નિહાળ્યું.
સ્વભક્તં જીવયામાસ વામકોણનિરીક્ષણાત્ । શંકરો ગૌતમં પ્રાહ તુષ્ટોઽહં તે વરં વૃણુ
શિવે માત્ર ડાબી બાજુથી નજર કરી, પોતાના ભક્તને જીવિત કર્યો; પ્રસન્ન થઈ શંકરે ગૌતમને કહ્યું: 'હું ખુશ છું, તું જે ઈચ્છે તે માંગ.'
ગૌતમ ઉવાચ- યદિ પ્રસન્નો દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ । ત્વલ્લિંગાર્ચનસામર્થ્યં નિત્યમસ્તુ મહેશ્વર
ગૌતમ બોલ્યા: 'જો તમે પ્રસન્ન છો, દેવોના સ્વામી, અને મને વરદાન આપવું હોય, તો મહેશ્વર, તમારી લિંગની પૂજા કરવાની શક્તિ મને હંમેશા મળે.'
વૃતમેતન્મયા દેવ શૃણુષ્વૈતત્ત્રિલોચન । મમ શિષ્યો મહાભાગો હેયાહેયાદિવર્જિતઃ
'આ વરદાન મેં પસંદ કર્યું છે, ત્રિનેત્ર ભગવાન, વધુ સાંભળો: મારા શિષ્યને, જે ખૂબ ભાગ્યશાળી છે, સ્વીકારવા અને ત્યાગવા જેવી કોઈ બાબત નથી.'
પ્રેક્ષણીયં મમત્વેન ન ચ પશ્યતિ ચક્ષુષા । ન ચ ઘ્રાણેન ઘ્રાતવ્યં ન દાતવ્યં ન ચેતરત્
'જે જોવા યોગ્ય છે, તે પોતાનું માનીને આંખથી જુએ નહીં; નાકથી સુગંધ લેવી નહીં, આપવું નહીં, કે બીજું કંઈ કરવું નહીં.'
ઇતિ બુદ્ઘ્વા તથા કુર્વન્સ હિ યોગી મહાયશાઃ । ઉન્મત્તવિકૃતાકારઃ શંકરાત્મેતિ કીર્તિતઃ
આ સમજીને, એમ જ વર્તે છે, તે મહાન યોગી, પાગલ અને વિક્રુતી રૂપે, શંકરથી ઉત્પન્ન કહેવાય છે.
ન કશ્ચિત્તં પ્રતિદ્વિષ્યાન્ન ચ તં હિંસયેદિતિ । એતન્મે દીયતાં દેવ એતેષામમૃતિસ્તથા
'કોઈ પણ તેના પ્રત્યે દુશ્મનાઈ રાખે નહીં, કે તેને હાનિ પહોંચાડે નહીં; ભગવાન, મને આ આપો અને આ લોકો માટે અમરતા પણ આપો.'
શ્રીભગવાનુવાચ-। આકલ્પમેતે જીવંતુ તતો મુક્તિં ભજંતુ ચ । ત્વયા કૃતમિદં વેશ્મ વિસ્તૃતં વિકૃતં શુભમ્
શ્રીભગવાન બોલ્યા: 'આ લોકો કલ્પના અંત સુધી જીવે, પછી મુક્તિ મેળવે. તું બનાવેલું આ ઘર વિશાળ, અનોખું અને શુભ છે.'
તિષ્ઠામઃ ક્ષણમાત્રં તુ તતો યાસ્યામ મંદિરમ્ । ગૌતમ ઉવાચ- અયોગ્યં પ્રાર્થયામીશ હ્યર્થી દોષં ન પશ્યતિ
'અમે માત્ર એક ક્ષણ રોકીશું, પછી મંદિરમાં જઈશું.' ગૌતમ બોલ્યા: 'હે ઈશ, હું અયોગ્ય માંગું છું, કારણ કે માંગનાર દોષ નથી જુતો.'
બ્રહ્માદ્યલભ્યં દેવેશ દીયતાં યદિ રોચતે । અથેશો વિષ્ણુમાલોક્ય ગૃહીત્વા તુ કરં હરેઃ
'દેવોના સ્વામી, જો તમને ગમતું હોય, તો જે બ્રહ્મા અને અન્યને મળતું નથી, તે આપો.' પછી ભગવાને વિષ્ણુને જોઈ, હરિનો હાથ પકડ્યો.
પ્રહસન્નંબુજાભાક્ષમિત્યુવાચ સદાશિવઃ । મ્લાનોદરોસિ ગોવિંદ દેયં તે ભોજનં કિમુ
હસતાં, કમળ જેવી આંખોવાળા ગોવિંદને સદાશિવે કહ્યું: 'તારો પેટ સુકાઈ ગયો છે, ગોવિંદ; તને કયું ભોજન આપવું?'
સ્વયં પ્રવિશ્ય યદિ વા સ્વયં ભુંક્ષ્વ સ્વગેહવત્ । ગચ્છ વા પાર્વતીગેહં યા કુક્ષિં પૂરયિષ્યતિ
'તમે પોતે પ્રવેશો અને પોતાના ઘરમાં જેમ ખાઓ, અથવા પાર્વતીના ઘરમાં જાઓ—એ તારો પેટ ભરી દેશે.'
ઇત્યુક્ત્વા તત્કરાલંબી એકાંતમગમદ્વિભુઃ । આદિશ્ય નંદિનં દેવો દ્વારાધ્યક્ષં યથોક્તવત્
આ રીતે કહી, ભગવાન હાથ પકડીને એકાંતમાં ગયા; નંદીને આજ્ઞા આપી, દેવએ દ્વારપાલને યોગ્ય રીતે કહ્યું.
ગૌતમં સમુવાચાયમુત્તરં વિષ્ણુભાષણમ્ । સદાશિવ ઉવાચ- સંપાદયાન્નં સર્વેષાં ભોક્તુકામા વયં મુને
સદાશિવે ગૌતમને કહ્યું, વિષ્ણુનો જવાબ આપતાં: 'હમણા બધાને માટે ભોજન તૈયાર કરો, કારણ કે અમને પણ ખાવાની ઈચ્છા છે, હે મુનિ.'
ઇત્યુક્ત્વૈકાંતમગમદ્વાસુદેવેન શંકરઃ । મૃદુશય્યાં સમારુહ્ય શયિતૌ દેવતોત્તમૌ
આ રીતે કહીને શંકર વાસુદેવ સાથે એકાંતમાં ગયા; બંને મહાદેવો નરમ પથારી પર બેઠા અને સૂઈ ગયા.
અન્યોન્યં ભાષણં કૃત્ત્વા પ્રોત્તસ્થતુરુભાવપિ । ગત્વા તટાકં ગંભીરં સ્નાસ્યંતૌ દેવસત્તમૌ
એકબીજાથી વાત કરી પછી બંને ઊભા થયા; બંને મહાદેવો ગાઢ તળાવ તરફ ગયા, સ્નાન કરવા માટે.
કરાંબુપાનમન્યોન્યં પૃથક્કૃત્વોભયત્ર ચ । મુનયો રાક્ષસાશ્ચૈવ જલક્રીડાં પ્રચક્રિરે
બન્નેએ અલગ-અલગ હાથમાં પાણી લીધું; એ સમયે મુનિઓ અને રાક્ષસો પાણીમાં રમતાં હતા.
અથ વિષ્ણુર્મહેશશ્ચ જલપાતાનિ શીઘ્રતઃ । ચક્રતુઃ શંકરઃ પદ્મકિંજલ્કાંજલિના હરેઃ
પછી વિષ્ણુ અને મહેશે ઝડપથી પાણી છાંટ્યું; શંકરે કમળના કાંડા હાથમાં લઈને હરિ પર છાંટ્યા.
અવાકિરન્મુખે તસ્ય પદ્મોત્ફુલ્લવિલોચને । નેત્રે કેશરસંપાતાન્ન્યમીલયત કેશવઃ
શંકરે કમળના કાંડા કમળ-આંખવાળા હરિના મુખ પર છાંટ્યા; કેશવે આંખ પર કાંડા પડતાં આંખો બંધ કરી.