રોદિતિ શૃણુતે વ્યક્તં પતત્યુત્તિષ્ઠતિ ક્વચિત્ । શિવજ્ઞાનૈકસંપન્નઃ પરમાનંદનિર્ભરઃ
ક્યારેક રડતો, સ્પષ્ટ સાંભળતો, ક્યારેક પડી જતો, ક્યારેક ઊભો થતો; શિવજ્ઞાનથી ભરપૂર, પરમ આનંદથી ભરેલો.
સંપ્રાપ્તો ભોજ્યવેલાયાં ગૌતમસ્યાંતિકં યયૌ । બુભુજે ગુરુણા સાકં ક્વચિદુચ્છિષ્ટમેવ ચ
ભોજનનો સમય આવતા, ગૌતમ પાસે ગયો; ક્યારેક ગુરુ સાથે ભોજન કરતો, ક્યારેક માત્ર ઉચ્છિષ્ટ જ ખાતો.
ક્વચિલ્લેહતિ તત્પાત્રં તૂષ્ણીમેવાભ્યગાત્ક્વચિત્ । હસ્તં ગૃહીત્વૈવ ગુરોઃ સ્વયમેવાભુનક્ક્વચિત્
ક્યારેક તે પાત્ર ચાટતો, ક્યારેક ચૂપચાપ નજીક જતો; ક્યારેક ગુરુનો હાથ પકડીને, પોતે જ ખાઈ લેતો.
ક્વચિદ્ગૃહાંતરે મૂત્રં ક્વચિત્કર્દમલેપનમ્ । સર્વદા તં ગુરુર્દૃષ્ટ્વા કરમાલંબ્ય મંદિરમ્
ક્યારેક ઘરમાં મૂત્ર કરતો, ક્યારેક કાદવ લગાવતો; ગુરુ હંમેશા તેને જોઈ, હાથ પકડીને ઘરમાં લઈ જતો.
પ્રવેશ્ય સ્વીયપીઠે તમુપવેશ્યાભ્યભોજયત્ । સ્વયં તદસ્ય પાત્રેણ બુભુજે ગૌતમો મુનિઃ
પોતાના પીઠ પર બેસાડીને, તેને બેસાડતો અને ખવડાવતો; ગૌતમ મુનિ પોતે એના પાત્રથી ભોજન કરતો.
તસ્ય ચિત્તં પરિજ્ઞાતું કદાચિદથ સુંદરી । અહલ્યા શિષ્યમાહૂય ભુંક્ષ્વેત્યુક્ત્વાથ સા શુભા
ક્યારેક તેનું મન જાણવા માટે, સુંદર અહલ્યા એ શિષ્યને બોલાવી, 'ખાવ' કહીને, એ શુભ સ્ત્રી—
સૌવર્ણે ભાજને ચાન્નં નિધાય ચષકાંતરે । પાનાદિકમથો દત્વા એકસ્મિન્પાવકં પુનઃ
સોનાના વાસણમાં અન્ન મૂકી, બીજાં પ્યાલામાં પાન મૂક્યું, પછી એમાં અગ્નિ મૂક્યું.
નિધાયાંગારનિચયં કંટકાનાં ચયં પરે । નિધાય ભુંક્ષ્વ ભુંક્ષ્વેતિ સ ચાપિ બુભુજે મુનિઃ
બીજાંમાં કાંડા અને કાંટાની ઢગલી મૂકી, 'ખાવ, ખાવ' કહી, મુનિએ પણ ખાધું.
યથા પપૌ હિ પાનીયં તથા વહ્નિમપિ દ્વિજઃ । કંટકાનપિ ભુક્ત્વા સ યથાપૂર્વમતિષ્ઠત
જેમ તે પાણી પીધું, એ જ રીતે બ્રાહ્મણે અગ્નિ પણ પી લીધી; કાંટા ખાધા પછી પણ તે પહેલાં જેવો જ રહ્યો.
પુરા હિ મુનિકન્યાભિરાહૂતો ભોજનાય ચ । દિનેદિને તત્પ્રદત્તં લોષ્ઠમંબુ ચ ગોમયમ્
ક્યારેક ઋષિની દીકરીઓએ તેને ભોજન માટે બોલાવ્યો હતો; દરરોજ તેને માટીનો ગોળ, પાણી અને ગાયનું ગોબર આપ્યું.
કર્દમં કાષ્ઠદંડં ચ ભુક્ત્વા પ્રીત્યાથ હર્ષિતઃ । એતાદૃશો મુનિરસૌ ચંડાલસદૃશાકૃતિઃ
તે ઋષિએ આનંદથી કાદવ અને લાકડાની લાકડી ખાધી; એ ઋષિ, જેનું રૂપ ચંડાલ જેવું હતું, એવો હતો.
સુજીર્ણોપાનહૌ હસ્તે ગૃહીત્વા તુ તથા કરે । અંત્યજોચિતભાષાભિર્વૃષપર્વાણમભ્યગાત્
જાણે જુના ચપલાં હાથમાં પકડીને, તે અંત્યજની ભાષામાં બોલતો વૃષપરવાન પાસે ગયો.
વૃષપર્વેશયોર્મધ્યે દિગ્વાસાઃ સમતિષ્ઠત । વૃષપર્વા તમજ્ઞાત્વા પીડયિત્વા શિરોઽચ્છિનત્
વૃષપરવાન અને તેના લોકો વચ્ચે તે નંગો ઊભો રહ્યો; વૃષપરવાને તેને ઓળખ્યા વગર દુઃખ આપ્યું અને તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
હતે તસ્મિન્દ્વિજશ્રેષ્ઠે જગદેતચ્ચરાચરમ્ । અતીવ કલુષમભવત્તત્રસ્થા મુનયસ્તથા
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ માર્યો ગયો, ત્યારે આખું જગત, ચાલતું અને અચળ, ખૂબ અશુદ્ધ થઈ ગયું; ત્યાંના ઋષિઓ પણ એવા જ થયા.
ગૌતમસ્ય મહાશોકઃ સંજાતઃ સુમહાત્મનઃ । નિર્યયૌ ચક્ષુષોર્વારિ શોકં સંદર્શયન્નિવ
ગૌતમને ખૂબ દુઃખ થયું; તેની આંખોમાંથી પાણી વહી પડ્યું, જાણે દુઃખ દેખાડી રહ્યો હોય.
ગૌતમઃ સર્વદૈત્યાનાં સંનિધૌ વાક્યમુક્તવાન્ । કિમનેન કૃતં પાપં યેન ચ્છિન્નમિદં શિરઃ
ગૌતમએ બધા દૈત્યોની સભામાં કહ્યું: 'એણે કયું પાપ કર્યું હતું, જેના કારણે તેનું માથું કાપવામાં આવ્યું?'
મમ પ્રાણાધિકસ્યેહ સર્વદા શિવયોગિનઃ । મમાપિ મરણં સત્યં શિષ્યરૂપી યતો ગુરુઃ
'મારા કરતાં પણ વધારે પ્રિય, તે હંમેશા શિવભક્ત હતો; સાચું કહું, હવે મારું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે, કારણ કે શિષ્ય પણ ગુરુ જેવો જ છે.'
શૈવાનાં ધર્મયુક્તાનાં સર્વદા શિવવર્તિનામ્ । મરણં યત્ર દૃષ્ટં સ્યાત્તત્ર નો મરણં ધ્રુવમ્
'શિવભક્તો, જે હંમેશા ધર્મમાં રહે છે, જ્યાં તેમનું મૃત્યુ થાય છે, ત્યાં આપણું મૃત્યુ પણ નિશ્ચિત છે.'
શુક્ર ઉવાચ- એનં સંજીવયિષ્યામિ મમ ગોત્રં શિવપ્રિયમ્ । કિમસૌ મ્રિયતે બ્રહ્મન્પશ્ય મે તપસો બલમ્
શુક્રે કહ્યું: 'હું તેને જીવતો કરી દઈશ, કેમ કે મારું વંશ શિવને પ્રિય છે; બ્રાહ્મણ, એ કેમ મરી જાય? મારા તપની શક્તિ જોઈ લે.'
ઇતિ વાદિનિ વિપ્રેંદ્રે ગૌતમોઽપિ મમાર હ । તસ્મિન્મૃતેઽથ શુક્રોઽપિ પ્રાણાંસ્તત્યાજ યોગતઃ
જ્યારે એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ બોલી રહ્યો હતો, ત્યારે ગૌતમ પણ મરી ગયો; અને જ્યારે તે મર્યો, ત્યારે શુક્રે પણ યોગથી પોતાનો જીવ ત્યાગી દીધો.
તસ્યાપિ હતમાજ્ઞાય પ્રહ્લાદા દ્દાનવેશ્વરાઃ । સર્વે મૃતાઃ ક્ષણેનૈવ તદદ્ભુતમિવાભવત્
જ્યારે તે પણ મર્યો, ત્યારે પ્રહલાદ અને દૈત્યોના રાજાઓ બધાં જ પળમાં મરી ગયા; એ જોઈને બધાંને આશ્ચર્ય થયું.
મૃતમાસીદથ બલં તસ્ય બાણસ્ય ધીમતઃ । અહલ્યા શોકસંતપ્તા રુરોદોચ્ચૈઃ પુનઃ પુનઃ
પછી બાણની શક્તિ પણ મૃત્યુ પામી; અહલ્યા દુઃખથી બળબળતી, વારંવાર ઉંચે અવાજે રડી.
ગૌતમેન મહેશસ્ય પૂજયા પૂજિતો વિભુઃ । વીરભદ્રો મહાયોગી સર્વં દૃષ્ટ્વા ચુકોપ હ
ગૌતમએ મહેશની પૂજા કરીને વિભુને પૂજ્યો હતો; મહાયોગી વીરભદ્રે આ બધું જોઈને ગુસ્સો કર્યો.
અહો કષ્ટમહોકષ્ટં માહેશા બહવો મૃતાઃ । શિવં વિજ્ઞાપયિષ્યામિ તેનોક્તં કરવાણ્યહમ્
'અરે, કેટલું દુઃખદ, કેટલું ભયાનક! મહેશના ઘણા ભક્તો મરી ગયા. હું શિવને જાણ કરીશ અને જે તે કહે, એ કરું.'
ઇતિ નિશ્ચિત્ય ગતવાન્મંદરાચલમવ્યયમ્ । નમસ્કૃત્વા વિરૂપાક્ષમિદં સર્વમથોક્તવાન્
આ રીતે નક્કી કરીને, તે અવ્યય મંદર પર્વત પર ગયો, ત્રણ આંખવાળા ભગવાનને વંદન કર્યા અને આ બધું કહ્યું.
બ્રહ્મ હરી સ્થિતૌ તત્ર દૃષ્ટ્વા પ્રાહ શિવો વચઃ । મદ્ભક્તૈઃ સાહસં કર્મ કૃતં દૃષ્ટ્વા વરપ્રદઃ
ત્યાં બ્રહ્મા અને હરિ હાજર હતા, એ જોઈને શિવે કહ્યું: 'મારા ભક્તો દ્વારા થયેલા આ હિંસક કામ જોઈને, હું, વર આપનાર...'
ગત્વા પશ્યામહે વિષ્ણો યુવામપ્યાગમિષ્યથ । અથેશો વૃષમારુહ્ય વાયુના ધૂતચામરઃ
ચાલો, આપણે વિષ્ણુને જોવા જઈએ; તમે બંને પણ આવો. પછી ભગવાન વૃષભ પર ચઢ્યા, પવનમાં ચામર ફરતી હતી.
નંદિકેન સુવેષેણ ધૃતે છત્રેતિ શોભને । સુશ્વેતહેમદંડે ચ નાન્યયોગે ધૃતે વિભોઃ
નંદિકેશ્વર સુંદર વસ્ત્રમાં, ભગવાન પર ચમકતું સફેદ છત્ર અને સોનાનો હાંડો ધરતો હતો, જે યોગ્ય હતું.
મહેશાનુમતિં લબ્ધ્વા હરિર્નાગાંતકે સ્થિતઃ । આરક્તનીલછત્રાભ્યાં શુશુભે લક્ષ્યકૌસ્તુભઃ
મહેશ્વરની મંજૂરીથી હરિ સર્પના અંતે ઊભા રહ્યા, લાલ અને નીલા છત્રોથી શોભતા, લક્ષ્મીનો કૌસ્તુભ રત્ન તેજસ્વી દેખાતો હતો.
શિવાનુમત્યા બ્રહ્માપિ હંસારૂઢોઽભવત્તદા । ઇંદ્રગોપપ્રભાકારચ્છત્રાભ્યાં શુશુભે વિધિઃ
શિવની મંજૂરીથી બ્રહ્મા પણ હંસ પર બેઠા; ઇન્દ્રગોપા જેવી પ્રકાશવાળા છત્રથી વિધી તેજસ્વી દેખાતા હતા.