સર્વે શુક્લાંબરધરા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ । સિતેન ભસ્મના કૃત્વા સર્વસ્થાને ત્રિપુંડ્રકમ્
સૌએ સફેદ વસ્ત્ર પહેર્યા, શરીર પર ભસ્મ લગાડ્યું; દરેક જગ્યાએ સફેદ ભસ્મથી ત્રણ રેખા દોરેલી.
નત્વા તુ ભાર્ગવં સર્વે ભૂતશુદ્ધિં પ્રચક્રમુઃ । હૃત્પદ્મમધ્યે સુષિરં તત્રૈવ ભૂતપંચકમ્
ભારગવને વંદન કર્યા પછી, સૌએ ભૂતશુદ્ધિ વિધિ કરી; હૃદયના કમળમાં એક ખાલી જગ્યા છે, જેમાં પાંચ તત્વો વસે છે.
તેષાં મધ્યે મહાકાશમાકાશે નિર્મલાનલમ્ । તન્મધ્યે ચ મહેશાનં ધ્યાયેદ્દીપ્તિમયં શુભમ્
પાંચ તત્વોમાં મહાકાશ છે, અને કાશમાં શુદ્ધ અગ્નિ છે; તેના મધ્યમાં તેજસ્વી અને પવિત્ર મહેશાનનું ધ્યાન કરવું.
અજ્ઞાનસંયુતં ભૂતં શમલં સર્વસંગતમ્ । તદ્દેહમાકાશદીપે પ્રદહેજ્જ્ઞાનવહ્નિના
અજ્ઞાન અને અશુદ્ધિથી જોડાયેલા તત્વને, જે સર્વ સાથે સંકળાયેલ છે, એ શરીરને કાશના દીપમાં જ્ઞાનની અગ્નિથી દહવું.
આકાશસ્યાવૃતં ચાહં દગ્ધ્વાઽઽકાશમથો દહેત્ । દગ્ધ્વાકાશમયો વાયુમગ્નિભૂતં તદા દહેત્
કાશથી આવરાયેલ જે છે, તેને દહીને પછી કાશને દહવું; કાશ દહ્યા પછી, કાશ અને અગ્નિથી બનેલા વાયુને દહવું.
અબ્ભૂતં ચ તતો દગ્ધ્વા પૃથિવીભૂતમેવ ચ । તદાશ્રિતાન્ગુણાન્દગ્ધ્વા તતો દેહં પ્રદાહયેત્
પછી, પાણીના તત્વ અને પૃથ્વી તત્વને દહીને, તેમાં જોડાયેલા ગુણોને પણ દહવું; ત્યારબાદ શરીરને દહવું.
એવં દહિત્વા ભૂતાનિ દેહી તજ્જ્ઞાનવહ્નિના । શિખામધ્યસ્થિતં વિષ્ણુમાનંદરસનિર્ભરમ્
આ રીતે જ્ઞાનની અગ્નિથી તત્વોને દહીને, embodied soul, જ્યોતના મધ્યમાં સ્થિત વિષ્ણુના દર્શનથી આનંદથી ભરાય છે.
નિષ્પન્નચંદ્રકિરણસંકાશકિરણં શિવમ્ । શિવાંગોત્પન્નકિરણૈરમૃતદ્રવસંયુતૈઃ
શિવ, જેના કિરણો ચાંદની જેવી છે, પ્રગટ થાય છે; શિવના અંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા કિરણો અમૃત રસથી ભળેલા છે.
સુશીતલા તતો જ્વાલા પ્રશાંતા ચન્દ્રરશ્મિવત્ । પ્રસારિતસુધારુગ્ભિઃ સાંદ્રીભૂતશ્ચ સંપ્લવઃ
પછી જ્વાળા ખૂબ ઠંડી અને શાંત થાય છે, ચાંદની જેવી; અમૃતની ધારા વહે છે, અને એ પ્રવાહ ગાઢ બની જાય છે.
ક્રમેણ પ્લાવિતં ભૂતગ્રામં સંચિંતયેત્પરમ્
ક્રમથી તત્વોના સમૂહને એ પ્રવાહમાં ડૂબતા કલ્પવું, અને પછી પરમ તત્વનું ધ્યાન કરવું.
ઇત્થં કૃત્વા ભૂતશુદ્ધિં ક્રિયાર્હો મર્ત્યઃ શુદ્ધો જાયતે એવ શુદ્ધઃ । પૂજાં કર્તું જાપ્યકર્મ્માપિ પશ્ચાદ્દેવધ્યાને બ્રહ્મહત્યાદિ હાનિઃ
આ રીતે ભૂતશુદ્ધિ કરી, મનુષ્ય ક્રિયા માટે યોગ્ય બને છે અને સાચે સાચો શુદ્ધ થાય છે; પછી જ, આ શુદ્ધતા પછી, પૂજા કે જપ કરી શકે છે, અને દેવના ધ્યાન દ્વારા બ્રાહ્મણહત્યા જેવી પાપોનો નાશ થાય છે.
એવં ધ્યાત્વા ચંદ્રદીપ્તિપ્રકાશં ધ્યાનેનારોપ્યાશુ લિંગે શિવસ્ય । સદાશિવં દીપમધ્યે વિચિંત્ય પંચાક્ષરેણાર્ચનમવ્યયં તુ
એ રીતે ચાંદની જેવી પ્રકાશતા પર ધ્યાન ધરી, ઝડપથી શિવલિંગમાં ધ્યાનથી સ્થાપિત કરી, પ્રકાશના મધ્યમાં સદા શિવને વિચારી, પાંચ અક્ષરનાં મંત્રથી અવ્યયને પૂજવું જોઈએ.
આવાહનાદીનુપચારાંસ્તથાપિ કૃત્વા સ્નાનં પૂર્વવચ્છંકરસ્ય । ઉદુંબરં રાજતં સ્વર્ણપીઠં વસ્ત્રાદિછન્નં સર્વમેવેહ પીઠમ્
પછી આવાહન અને અન્ય ઉપચારો કરી, પહેલાંની જેમ શંકરનું સ્નાન કરાવવું; ઉદુંબરના કાંઠા, ચાંદી કે સોનાનો પીઠ, કપડાંથી ઢંકાયેલો, એ રીતે પીઠ તૈયાર કરવો જોઈએ.
અંતે કૃત્વા બુદ્બુદાનાં ચ વૃષ્ટિં પીઠે પીઠે નાગમેકં પુરસ્તાત્ । કુર્યાત્પીઠે ચોર્ધ્વકે નાગયુગ્મં દેવાભ્યાશે દક્ષિણે વામતશ્ચ
અંતે દરેક પીઠ પર બબ્બુદાની વરસાદ કરી, દરેક પીઠની સામે એક નાગ મૂકવો; ઉપરના પીઠ પર બે નાગ, દેવો પાસે એક જમણા અને એક ડાબા બાજુ મૂકવા.
જપાપુષ્પં નાગમધ્યે નિધાય મધ્યે વસ્ત્રં દ્વાદશ પ્રાતિગુણ્યે । સુશ્વેતેન તસ્ય મધ્યે મહેશં લિંગાકારં પીઠયુક્તં પ્રપૂજ્યમ્
નાગ વચ્ચે જપાપુષ્પ મૂકીને, મધ્યમાં કપડાં, બાર વખત પ્રમાણમાં, અને બહુ સફેદ કપડાંથી, મધ્યમાં મહેશનું લિંગરૂપ, પીઠ પર સ્થાપિત, પૂજવું જોઈએ.
એવં કૃત્વા બાણમુખ્યા દિતીશા દત્ત્વા દત્ત્વા પંચગંધાષ્ટગંધમ્ । પુષ્પૈઃ પત્રૈઃ શ્રી તિલૈરક્ષતૈશ્ચ તિલોન્મિશ્રૈઃ કેવલૈશ્ચ પ્રપૂજ્ય
એ રીતે કરીને, બાણમુખ્ય દેવી દિતીને અર્પણ કરી, પાંચ અને આઠ પ્રકારના સુગંધ આપીને, ફૂલો, પાંદડા, શુભ તલ અને અખંડિત અક્ષત, તલમિશ્ર અને શુદ્ધ, એથી પૂજા કરવી.
ધૂપં દત્ત્વા વિધિવત્સંપ્રયુક્તં દીપં દત્ત્વા ચોક્તમેવોપહારમ્ । પૂજાશેષં તે સમાપ્યાથ સર્વે ગીતં નૃત્યં તત્રતત્રાપિ ચક્રુઃ
વિધિ મુજબ ધૂપ અર્પણ કરી, પછી દીવો અને નિર્ધારિત ભેટો આપી, પૂજાના બાકી કાર્ય પૂર્ણ કરીને, બધા અહીં-ત્યાં ગાન અને નૃત્ય કરતા.
અથાસ્મિન્નંતરે ગૌતમસ્યપ્રાપ્તઃ શિષ્યઃ શંકરાત્મેતિ નામ્ના
એ સમયે, ગૌતમનો શિષ્ય, શંકરાત્મા નામે, આવી પહોંચ્યો.
ઉન્મત્તવેશો દિગ્વાસા અનેકાવૃતિમાશ્રિતઃ । ક્વચિદ્દ્વિજાતિપ્રવરઃ ક્વચિચ્ચંડાલસન્નિભઃ
તે પાગલ જેવો દેખાતો, દિશાઓ જ કપડાં, અનેક વખત લપેટેલો; ક્યારેક શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ક્યારેક ચંડાળ જેવો દેખાતો.
ક્વચિચ્છૂદ્ર સમો યોગી તાપસઃ ક્વચિદપ્યુત । ગર્જત્યુત્પતતે ચૈવ નૃત્યતિ સ્તૌતિ ગાયતિ
ક્યારેક શૂદ્ર જેવો, ક્યારેક યોગી કે તપસ્વી; ગર્જન કરતો, ઉછળી પડતો, નૃત્ય કરતો, સ્તુતિ કરતો, ગાન કરતો.
રોદિતિ શૃણુતે વ્યક્તં પતત્યુત્તિષ્ઠતિ ક્વચિત્ । શિવજ્ઞાનૈકસંપન્નઃ પરમાનંદનિર્ભરઃ
ક્યારેક રડતો, સ્પષ્ટ સાંભળતો, ક્યારેક પડી જતો, ક્યારેક ઊભો થતો; શિવજ્ઞાનથી ભરપૂર, પરમ આનંદથી ભરેલો.
સંપ્રાપ્તો ભોજ્યવેલાયાં ગૌતમસ્યાંતિકં યયૌ । બુભુજે ગુરુણા સાકં ક્વચિદુચ્છિષ્ટમેવ ચ
ભોજનનો સમય આવતા, ગૌતમ પાસે ગયો; ક્યારેક ગુરુ સાથે ભોજન કરતો, ક્યારેક માત્ર ઉચ્છિષ્ટ જ ખાતો.
ક્વચિલ્લેહતિ તત્પાત્રં તૂષ્ણીમેવાભ્યગાત્ક્વચિત્ । હસ્તં ગૃહીત્વૈવ ગુરોઃ સ્વયમેવાભુનક્ક્વચિત્
ક્યારેક તે પાત્ર ચાટતો, ક્યારેક ચૂપચાપ નજીક જતો; ક્યારેક ગુરુનો હાથ પકડીને, પોતે જ ખાઈ લેતો.
ક્વચિદ્ગૃહાંતરે મૂત્રં ક્વચિત્કર્દમલેપનમ્ । સર્વદા તં ગુરુર્દૃષ્ટ્વા કરમાલંબ્ય મંદિરમ્
ક્યારેક ઘરમાં મૂત્ર કરતો, ક્યારેક કાદવ લગાવતો; ગુરુ હંમેશા તેને જોઈ, હાથ પકડીને ઘરમાં લઈ જતો.
પ્રવેશ્ય સ્વીયપીઠે તમુપવેશ્યાભ્યભોજયત્ । સ્વયં તદસ્ય પાત્રેણ બુભુજે ગૌતમો મુનિઃ
પોતાના પીઠ પર બેસાડીને, તેને બેસાડતો અને ખવડાવતો; ગૌતમ મુનિ પોતે એના પાત્રથી ભોજન કરતો.
તસ્ય ચિત્તં પરિજ્ઞાતું કદાચિદથ સુંદરી । અહલ્યા શિષ્યમાહૂય ભુંક્ષ્વેત્યુક્ત્વાથ સા શુભા
ક્યારેક તેનું મન જાણવા માટે, સુંદર અહલ્યા એ શિષ્યને બોલાવી, 'ખાવ' કહીને, એ શુભ સ્ત્રી—
સૌવર્ણે ભાજને ચાન્નં નિધાય ચષકાંતરે । પાનાદિકમથો દત્વા એકસ્મિન્પાવકં પુનઃ
સોનાના વાસણમાં અન્ન મૂકી, બીજાં પ્યાલામાં પાન મૂક્યું, પછી એમાં અગ્નિ મૂક્યું.
નિધાયાંગારનિચયં કંટકાનાં ચયં પરે । નિધાય ભુંક્ષ્વ ભુંક્ષ્વેતિ સ ચાપિ બુભુજે મુનિઃ
બીજાંમાં કાંડા અને કાંટાની ઢગલી મૂકી, 'ખાવ, ખાવ' કહી, મુનિએ પણ ખાધું.
યથા પપૌ હિ પાનીયં તથા વહ્નિમપિ દ્વિજઃ । કંટકાનપિ ભુક્ત્વા સ યથાપૂર્વમતિષ્ઠત
જેમ તે પાણી પીધું, એ જ રીતે બ્રાહ્મણે અગ્નિ પણ પી લીધી; કાંટા ખાધા પછી પણ તે પહેલાં જેવો જ રહ્યો.
પુરા હિ મુનિકન્યાભિરાહૂતો ભોજનાય ચ । દિનેદિને તત્પ્રદત્તં લોષ્ઠમંબુ ચ ગોમયમ્
ક્યારેક ઋષિની દીકરીઓએ તેને ભોજન માટે બોલાવ્યો હતો; દરરોજ તેને માટીનો ગોળ, પાણી અને ગાયનું ગોબર આપ્યું.