એવં કૃતસ્ત્વયા વિપ્ર કૃષિમાર્ગઃ પુનઃપુનઃ । પશૂનાં પાલનં પૂર્વંગ ચ્છંશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમ
એ રીતે, બ્રાહ્મણ, તું વારંવાર ખેતીનો માર્ગ અપનાવ્યો, અને પહેલા ગાય-બકરાંનું પાલન કરતું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
મહિષીણાં તથાશ્વીનાં પાલનં ચ પુનઃપુનઃ । એવં પૂર્વં કૃતં કર્મ ત્વયૈવ ચ દ્વિજોત્તમ
તુ પણ વારંવાર મહીષ અને ઘોડાંનું પાલન કરતું; આવા કર્મો તું પહેલા કર્યો હતો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
વિપુલં તુ ધનં તદ્વલ્લોભેન પરિસંચિતમ્ । તસ્ય વ્યયસ્તુ પુણ્યેન ન કૃતસ્તુ ત્વયા કદા
મોટું ધન તું લોભથી જ એકઠું કર્યું, પણ એ ધન તું ક્યારેય પુણ્ય માટે ખર્ચ્યું નથી.
પાત્રે દાનં ન દત્તં હિ દૃષ્ટ્વા વા દુર્બલં ચ તત્ । કૃષિં કૃત્વા ન દત્તં તુ ભવતા ધનમેવ હિ
તું યોગ્ય વ્યક્તિને દાન આપ્યું નથી, અને જરૂરિયાત વાળા માણસને જોઈને પણ દાન આપ્યું નથી; ખેતી કરીને જે ધન કમાયું, એ તું પોતે જ રાખ્યું.
ગોમયં હિ ત્વિદં સર્વં પશૂનાં સંચયં ચ વૈ । વિક્રયિત્વા ધનં વિપ્ર સંચિતં વિપુલં ત્વયા
આ બધું, ગાયના લાદ અને પશુઓનો જથ્થો, તું વેચી દીધું અને ઘણું ધન એકઠું કર્યું, હે બ્રાહ્મણ.
તક્રં ઘૃતં તથા ક્ષીરં વિક્રીતં સતતં દધિ । દુષ્કાલશ્ચિંતિતો વિપ્ર મોહિતો વિષ્ણુમાયયા
તું સતત છાસ, ઘી, દૂધ અને દહીં વેચતો રહ્યો; કઠીન સમયની ચિંતા કરતો રહ્યો, હે બ્રાહ્મણ, અને વિષ્ણુની માયાથી ભ્રમિત થયો.
કૃત્વા મહાર્ઘમેવૈતદ્ધનં બ્રાહ્મણસત્તમ । નિર્દયેન ત્વયા દાનં ન દત્તં તુ તદા કિલ
તું એ ધનને બહુ મૂલ્યવાન બનાવ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પણ એ સમયે તું નિર્દય બનીને કોઈ દાન આપ્યું નથી.
દેવાનાં પૂજનં વિપ્ર ભવતા ન કૃતં સદા । પર્વાણિ પ્રાપ્ય વિપ્રેભ્યો દ્રવ્યં નૈવ સમર્પિતમ્
તું ક્યારેય દેવતાઓની પૂજા કરી નથી, હે બ્રાહ્મણ; તહેવારના દિવસોમાં પણ તું બીજા બ્રાહ્મણોને કોઈ ભેટ આપી નથી.
શ્રાદ્ધકાલં ચ સંપ્રાપ્ય શ્રદ્ધયા ન કૃતં ત્વયા । ભાર્યા વદતિ તે સાધ્વી દિનમધ્યે સમાગતે
પિતૃ તર્પણનો સમય આવ્યો ત્યારે તું શ્રદ્ધાથી એ કર્યું નથી; તારી સારા ગુણવાળી પત્ની મધ્ય દિવસે તને યાદ અપાવે છે.
શ્વશુરશ્રાદ્ધકાલશ્ચ શ્વશ્ર્વાશ્ચૈવ મહામતે । તચ્છ્રુત્વા તદ્વચસ્તેષાં ગૃહં ત્યક્ત્વા પલાયસે
શ્વશુર અને શ્વશ્રુના શ્રાદ્ધનો સમય આવે, હે બુદ્ધિશાળી, ત્યારે તેમના શબ્દો સાંભળીને તું ઘર છોડીને ભાગી જાય છે.
ધર્મમાર્ગો ન દૃષ્ટો હિ શ્રુતો નૈવ કદા ત્વયા । લોભો માતાપિતા ભ્રાતા લોભઃ સ્વજનબાંધવાઃ
તું ક્યારેય ધર્મનો માર્ગ જોયો કે સાંભળ્યો નથી; લોભ જ તારી માતા, પિતા, ભાઈ અને સગાં-બંધુ બની ગયો છે.
પાલિતો લોભ એવૈકસ્ત્યક્ત્વા ધર્મં સદૈવ હિ । તસ્માદ્દુઃખી ભવાઞ્જાતો દારિદ્રેણાતિ પીડિતઃ
તું હંમેશા ધર્મ છોડીને માત્ર લોભ જ પાળ્યો છે; તેથી તું દુઃખી થયો છે અને ગરીબીથી બહુ પીડાય છે.
દિનેદિને મહાતૃષ્ણા હૃદયે તે પ્રવર્ત્તતે । યદાયદા ગૃહે દ્રવ્યં વૃદ્ધિમાયાતિ તે સદા
દરેક દિવસે તારા હૃદયમાં મોટી તરસ જાગે છે; જ્યારે પણ તારા ઘરમાં ધન વધે છે, તારી ઈચ્છા પણ વધે છે.
તૃષ્ણયા દહ્યમાનસ્તુ તદા ત્વં વહ્નિરૂપયા । રાત્રૌ વા ત્વં પ્રસુપ્તસ્તુ લોભં ચિંતયસેઽધિકમ્
લોભ જેવી આગથી તું તરસમાં બળી રહ્યો છે; રાતે ઊંઘતો હોય કે જાગતો, તું વધુ લોભ વિશે વિચારે છે.
દિનં પ્રાપ્ય મહામોહૈર્વ્યાપિતો હિ સદૈવ હિ । સહસ્રં લક્ષતઃ કોટિઃ કદાવાર્બુદમેવ ચ
દરેક દિવસ તું મહા ભ્રમમાં વ્યસ્ત રહે છે: 'ક્યારે મને હજાર, લાખ, કરોડ કે દસ કરોડ મળશે?'
ભવિષ્યતિ કદા ખર્વો નિખર્વશ્ચાથ મે ગૃહે । એવં સહસ્રલક્ષં ચ કોટિરર્બુદમેવ ચ
'ક્યારે મારા ઘરમાં ખર્વો કે નિખર્વો આવશે? એ રીતે, હજાર, લાખ, કરોડ કે દસ કરોડ.'
ખર્વો નિખર્વઃ સંજાતસ્તૃષ્ણા નૈવ પ્રગચ્છતિ । એવં કાલં પરિત્યજ્ય વૃદ્ધિમાયાતિ સર્વદા
ખર્વો કે નિખર્વો મળ્યા પછી પણ તારી તરસ ઓટતી નથી; એ રીતે, સમય છોડીને તારી ઈચ્છા હંમેશા વધે છે.
નૈવ દત્તં હુતં વિપ્ર ભુક્તં નૈવ કદા ત્વયા । નિશ્ચિતં ભૂમિમધ્યે તત્ક્ષિપ્તં પુત્રાનજાનતે
તું ક્યારેય દાન, યજ્ઞ કે ભોગ કર્યો નથી, હે બ્રાહ્મણ; તું જમીનમાં ધન છુપાવ્યું છે, એ તારા પુત્રોને ખબર નથી.
અન્યમેવમુપાયં તુ દ્રવ્યાગમનકારણાત્ । કુરુષે સર્વદા વિપ્ર લોકાન્પૃચ્છસિ બુદ્ધિમાન્
વધુ ધન મેળવવા માટે તું હંમેશા બીજા ઉપાય શોધે છે, હે બ્રાહ્મણ, અને બધાને પૂછે છે, તું બુદ્ધિશાળી છે.
ખનિત્રમંજનં વાદં ધાતુવાદમતઃપરમ્ । પૃચ્છમાનો ભ્રમસ્યેકસ્તૃષ્ણયા પરિમોહિતઃ
તું ખાણકામ, રસાયણ અને ધાતુ વિજ્ઞાન વિશે પૂછે છે; તરસથી ભ્રમિત થઈને તું એકલો ભટકે છે.
સર્વાંશ્ચિંતયસે નિત્યં કલ્પાન્સિદ્ધિ પ્રદાયકાન્ । પ્રવેશં ચિત્રવર્ણાનાં ચિંતામણિં ચ પૃચ્છસિ
તમે હંમેશા બધા યુગો વિશે વિચાર કરો છો, જે સફળતા આપે છે, અને અદભુત રૂપ ધરાવનારાઓના પ્રવેશ વિશે તથા ઇચ્છા પૂરી કરનાર રત્ન વિશે પૂછો છો.
તૃષ્ણાનલેનદગ્ધોસિ સુખં નૈવ પ્રગચ્છસિ । તૃષ્ણાનલપ્રદીપ્તોસિ હાહાભૂતોઽપ્રચેતનઃ
તમે ઇચ્છાની આગમાં બળી રહ્યા છો અને સુખ પ્રાપ્ત નથી કરી શકતા; તૃષ્ણાની આગથી ઉગ્ર બની, તમે હેરાન અને અચેતન થઈ ગયા છો.
એવંભૂતોસિ વિપ્રેંદ્ર ગતસ્ત્વં કાલવશ્યતામ્ । દારપુત્રેષુ તદ્દ્રવ્યં પૃચ્છમાનેષુ વૈ ત્વયા
એ રીતે, બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે સમયના વશમાં આવી ગયા છો, પત્ની અને પુત્રો માટે ધન શોધો છો, જ્યારે તેઓ તમારે માંગે છે.
કથિતં નૈવ તદ્દત્તં પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા ગતો યમમ્ । એવં સર્વંમ યાખ્યાતં વૃત્તાંતં તવ પૂર્વકમ્
એ ધન તમે કહેલું પણ નથી અને આપેલું પણ નથી; જીવન છોડી, તમે યમ પાસે ગયા. એ રીતે, હું તારો આખો પૂર્વનો વાર્તા કહી છે.
અનેન કર્મણા વિપ્ર નિર્ધનોસિ દરિદ્રવાન્ । સંસારે યસ્ય સત્પુત્રા ભક્તિમંતઃ સદૈવ હિ
આ કર્મના કારણે, બ્રાહ્મણ, તમે ગરીબ અને નિર્વસન બની ગયા છો. આ દુનિયામાં, જેના પુત્રો હંમેશા ભક્તિભર્યા હોય છે, એ સાચા ધનવાન છે.
સુશીલા જ્ઞાનસંપન્નાઃ સત્યધર્મરતાઃ સદા । સંભવંતિ ગૃહે તસ્ય યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ
જેના ઘરમાં પુત્રો સારા, જ્ઞાનથી ભરપૂર અને હંમેશા સત્ય-ધર્મમાં રત હોય છે, એવા સંતાન માત્ર એના ઘરમાં જન્મે છે, જેના પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે.
ધનં ધાન્યં કલત્રં તુ પુત્રપૌત્રમનંતકમ્ । સભુંક્તે મર્ત્યલોકે વૈ યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસન્નવાન્
જેના પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન હોય છે, એ મરત્યુલોકમાં ધન, અનાજ, પત્ની અને અનંત પુત્ર-પૌત્રોનો આનંદથી ભોગવે છે.
વિના વિષ્ણોઃ પ્રસાદેન દારાઃ પુત્રા ભવંતિ ન । સુજન્મ ચ કુલે વિપ્ર તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
વિષ્ણુની કૃપા વિના, બ્રાહ્મણ, પત્ની અને પુત્રો મળતા નથી, અને કુળમાં સારા જન્મ પણ નથી મળતો; એ પરમ પદ વિષ્ણુનું છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે વૈશાખમાસમાહાત્મ્યે દેવશર્મોપાખ્યાને એકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે, શ્રીપદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં વૈશાખમાસના મહાત્મ્યમાં દેવશર્માની વાર્તા સંબંધી નવ્વાં અધ્યાયનો અંત આવે છે.
ઋષય ઊચુઃ - સૂતસૂતમહાપ્રાજ્ઞ જીવજીવ શતંસમાઃ । યદ્વયં પુણ્યસમયં શ્રાવિતા જગતો હિતમ્
ઋષિઓએ કહ્યું: સુત, સુતોમાં સૌથી વિદ્વાન, તમે સો વર્ષ જીવો! તમે અમને આ પુણ્યમય વાર્તા સાંભળાવી, જે દુનિયાને લાભ આપે છે.