શુદ્ધિમાઞ્જ્ઞાનસંપન્નસ્તપસ્વી વાગ્વિદાં વરઃ । સર્વકર્મસુસંવીતો વેદાધ્યયનતત્પરઃ
જે શુદ્ધ હોય, જ્ઞાનથી ભરપૂર હોય, તપસ્વી હોય, બોલવામાં શ્રેષ્ઠ હોય, બધા કામમાં નિપુણ હોય, અને વેદ અધ્યયનમાં તત્પર હોય.
સર્વશાસ્ત્રપ્રવેદી ચ દેવબ્રાહ્મણપૂજકઃ । યાજ્ઞિકઃ સર્વયજ્ઞાનાં દાતા ત્યાગી પ્રિયંવદઃ
જે બધા શાસ્ત્રોમાં પારંગત હોય, દેવો અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરે, યજ્ઞ કરે, દાન આપે, ઉદાર હોય અને મીઠું બોલે.
વિષ્ણુધ્યાનપરો નિત્યં શાંતોદાંતઃ સુહૃત્સદા । પિતૃમાતૃપરો નિત્યં સર્વસ્વજનવત્સલઃ
જે હંમેશા વિષ્ણુના ધ્યાનમાં તત્પર હોય, શાંત અને આત્મનિયંત્રિત હોય, સદા મિત્રતાપૂર્વક વર્તે, પિતા-માતાને સમર્પિત હોય, અને બધા સગાં-બંધુઓને પ્રેમ કરે.
કુલસ્ય તારકો વિદ્વાન્સ્વકુલં પરિપોષકઃ । એવંગુણૈસ્તુ સંયુક્તઃ સુપુત્રઃ સુખદાયકઃ
જે વિદ્વાન પુત્ર કુળને ઉંચું કરે અને પોતાના કુળની પરિપૂર્ણ રીતે સંભાળ કરે — આવા ગુણોથી ભરપૂર સારો પુત્ર સુખ આપે છે.
અન્યે સંબંધયુક્તાશ્ચ શોકસંતાપકારકાઃ । ઉદાસીનેન કિં કાર્યં ફલહીનેન તેઽનઘ
બીજા સંબંધીઓ, ભલે જોડાયેલા હોય, દુઃખ અને કષ્ટ આપે છે; નિષ્ક્રિય અને ફળ ન આપનારનો શું ઉપયોગ, પાપરહિત?
આયાંતિ યાંતિ તે સર્વે દુઃખં દત્વા સુદારુણમ્ । પુત્રરૂપેણ તે સર્વે સંસારે દ્વિજસત્તમ
એ બધા આવે છે અને જાય છે, અને બહુ જ દુઃખ આપે છે; એ બધા, પુત્રના રૂપમાં, તારા માટે આ સંસારમાં છે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
પૂર્વજન્મકૃતં કર્મ યત્ત્વયા પરિપાલિતમ્ । તત્સર્વં હિ પ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતામદ્ભુતં પુનઃ
પહેલા જન્મમાં તું જે કર્મો કર્યા છે, એ બધું હું હવે તને કહું છું; ફરી આ અદભૂત વાત સાંભળ.
ભવાઞ્છૂદ્રો મહાપ્રાજ્ઞ પૂર્વજન્મનિ નાન્યથા । કૃષિકર્ત્તા જ્ઞાનહીનો મહાલોભેન સંયુતઃ
મહાન બુદ્ધિશાળી, તું પછલા જન્મમાં શૂદ્ર હતો — ખેડૂત, જ્ઞાનથી વિહોણો અને ખૂબ લોભી.
એકભાર્યઃ સદા દ્વેષી બહુપુત્રો હ્યદત્તવાન્ । ધર્મં નૈવ વિજાનાસિ સત્યં ચ પરિનિષ્ઠિતમ્
તારી એક જ પત્ની હતી, હંમેશા દુશ્મનાવાળો હતો, ઘણા પુત્રો હતા, પણ ક્યારેય કંઈ આપ્યું નહીં. ધર્મ સમજતો નહોતો, અને સત્યમાં સ્થિર નહોતો.
દાનં નૈવ ત્વયા દત્તં શાસ્ત્રં નૈવ પરિશ્રુતમ્ । કૃતં નૈવ ત્વયા તીર્થં ન ચ યાત્રા મહામતે
તું ક્યારેય દાન આપ્યું નહીં, શાસ્ત્રો વાંચ્યા નહીં, તીર્થયાત્રા કરી નહીં, અને યાત્રા પણ નહોતી કરી, બુદ્ધિશાળી.
એવં કૃતસ્ત્વયા વિપ્ર કૃષિમાર્ગઃ પુનઃપુનઃ । પશૂનાં પાલનં પૂર્વંગ ચ્છંશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમ
એ રીતે, બ્રાહ્મણ, તું વારંવાર ખેતીનો માર્ગ અપનાવ્યો, અને પહેલા ગાય-બકરાંનું પાલન કરતું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
મહિષીણાં તથાશ્વીનાં પાલનં ચ પુનઃપુનઃ । એવં પૂર્વં કૃતં કર્મ ત્વયૈવ ચ દ્વિજોત્તમ
તુ પણ વારંવાર મહીષ અને ઘોડાંનું પાલન કરતું; આવા કર્મો તું પહેલા કર્યો હતો, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
વિપુલં તુ ધનં તદ્વલ્લોભેન પરિસંચિતમ્ । તસ્ય વ્યયસ્તુ પુણ્યેન ન કૃતસ્તુ ત્વયા કદા
મોટું ધન તું લોભથી જ એકઠું કર્યું, પણ એ ધન તું ક્યારેય પુણ્ય માટે ખર્ચ્યું નથી.
પાત્રે દાનં ન દત્તં હિ દૃષ્ટ્વા વા દુર્બલં ચ તત્ । કૃષિં કૃત્વા ન દત્તં તુ ભવતા ધનમેવ હિ
તું યોગ્ય વ્યક્તિને દાન આપ્યું નથી, અને જરૂરિયાત વાળા માણસને જોઈને પણ દાન આપ્યું નથી; ખેતી કરીને જે ધન કમાયું, એ તું પોતે જ રાખ્યું.
ગોમયં હિ ત્વિદં સર્વં પશૂનાં સંચયં ચ વૈ । વિક્રયિત્વા ધનં વિપ્ર સંચિતં વિપુલં ત્વયા
આ બધું, ગાયના લાદ અને પશુઓનો જથ્થો, તું વેચી દીધું અને ઘણું ધન એકઠું કર્યું, હે બ્રાહ્મણ.
તક્રં ઘૃતં તથા ક્ષીરં વિક્રીતં સતતં દધિ । દુષ્કાલશ્ચિંતિતો વિપ્ર મોહિતો વિષ્ણુમાયયા
તું સતત છાસ, ઘી, દૂધ અને દહીં વેચતો રહ્યો; કઠીન સમયની ચિંતા કરતો રહ્યો, હે બ્રાહ્મણ, અને વિષ્ણુની માયાથી ભ્રમિત થયો.
કૃત્વા મહાર્ઘમેવૈતદ્ધનં બ્રાહ્મણસત્તમ । નિર્દયેન ત્વયા દાનં ન દત્તં તુ તદા કિલ
તું એ ધનને બહુ મૂલ્યવાન બનાવ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પણ એ સમયે તું નિર્દય બનીને કોઈ દાન આપ્યું નથી.
દેવાનાં પૂજનં વિપ્ર ભવતા ન કૃતં સદા । પર્વાણિ પ્રાપ્ય વિપ્રેભ્યો દ્રવ્યં નૈવ સમર્પિતમ્
તું ક્યારેય દેવતાઓની પૂજા કરી નથી, હે બ્રાહ્મણ; તહેવારના દિવસોમાં પણ તું બીજા બ્રાહ્મણોને કોઈ ભેટ આપી નથી.
શ્રાદ્ધકાલં ચ સંપ્રાપ્ય શ્રદ્ધયા ન કૃતં ત્વયા । ભાર્યા વદતિ તે સાધ્વી દિનમધ્યે સમાગતે
પિતૃ તર્પણનો સમય આવ્યો ત્યારે તું શ્રદ્ધાથી એ કર્યું નથી; તારી સારા ગુણવાળી પત્ની મધ્ય દિવસે તને યાદ અપાવે છે.
શ્વશુરશ્રાદ્ધકાલશ્ચ શ્વશ્ર્વાશ્ચૈવ મહામતે । તચ્છ્રુત્વા તદ્વચસ્તેષાં ગૃહં ત્યક્ત્વા પલાયસે
શ્વશુર અને શ્વશ્રુના શ્રાદ્ધનો સમય આવે, હે બુદ્ધિશાળી, ત્યારે તેમના શબ્દો સાંભળીને તું ઘર છોડીને ભાગી જાય છે.
ધર્મમાર્ગો ન દૃષ્ટો હિ શ્રુતો નૈવ કદા ત્વયા । લોભો માતાપિતા ભ્રાતા લોભઃ સ્વજનબાંધવાઃ
તું ક્યારેય ધર્મનો માર્ગ જોયો કે સાંભળ્યો નથી; લોભ જ તારી માતા, પિતા, ભાઈ અને સગાં-બંધુ બની ગયો છે.
પાલિતો લોભ એવૈકસ્ત્યક્ત્વા ધર્મં સદૈવ હિ । તસ્માદ્દુઃખી ભવાઞ્જાતો દારિદ્રેણાતિ પીડિતઃ
તું હંમેશા ધર્મ છોડીને માત્ર લોભ જ પાળ્યો છે; તેથી તું દુઃખી થયો છે અને ગરીબીથી બહુ પીડાય છે.
દિનેદિને મહાતૃષ્ણા હૃદયે તે પ્રવર્ત્તતે । યદાયદા ગૃહે દ્રવ્યં વૃદ્ધિમાયાતિ તે સદા
દરેક દિવસે તારા હૃદયમાં મોટી તરસ જાગે છે; જ્યારે પણ તારા ઘરમાં ધન વધે છે, તારી ઈચ્છા પણ વધે છે.
તૃષ્ણયા દહ્યમાનસ્તુ તદા ત્વં વહ્નિરૂપયા । રાત્રૌ વા ત્વં પ્રસુપ્તસ્તુ લોભં ચિંતયસેઽધિકમ્
લોભ જેવી આગથી તું તરસમાં બળી રહ્યો છે; રાતે ઊંઘતો હોય કે જાગતો, તું વધુ લોભ વિશે વિચારે છે.
દિનં પ્રાપ્ય મહામોહૈર્વ્યાપિતો હિ સદૈવ હિ । સહસ્રં લક્ષતઃ કોટિઃ કદાવાર્બુદમેવ ચ
દરેક દિવસ તું મહા ભ્રમમાં વ્યસ્ત રહે છે: 'ક્યારે મને હજાર, લાખ, કરોડ કે દસ કરોડ મળશે?'
ભવિષ્યતિ કદા ખર્વો નિખર્વશ્ચાથ મે ગૃહે । એવં સહસ્રલક્ષં ચ કોટિરર્બુદમેવ ચ
'ક્યારે મારા ઘરમાં ખર્વો કે નિખર્વો આવશે? એ રીતે, હજાર, લાખ, કરોડ કે દસ કરોડ.'
ખર્વો નિખર્વઃ સંજાતસ્તૃષ્ણા નૈવ પ્રગચ્છતિ । એવં કાલં પરિત્યજ્ય વૃદ્ધિમાયાતિ સર્વદા
ખર્વો કે નિખર્વો મળ્યા પછી પણ તારી તરસ ઓટતી નથી; એ રીતે, સમય છોડીને તારી ઈચ્છા હંમેશા વધે છે.
નૈવ દત્તં હુતં વિપ્ર ભુક્તં નૈવ કદા ત્વયા । નિશ્ચિતં ભૂમિમધ્યે તત્ક્ષિપ્તં પુત્રાનજાનતે
તું ક્યારેય દાન, યજ્ઞ કે ભોગ કર્યો નથી, હે બ્રાહ્મણ; તું જમીનમાં ધન છુપાવ્યું છે, એ તારા પુત્રોને ખબર નથી.
અન્યમેવમુપાયં તુ દ્રવ્યાગમનકારણાત્ । કુરુષે સર્વદા વિપ્ર લોકાન્પૃચ્છસિ બુદ્ધિમાન્
વધુ ધન મેળવવા માટે તું હંમેશા બીજા ઉપાય શોધે છે, હે બ્રાહ્મણ, અને બધાને પૂછે છે, તું બુદ્ધિશાળી છે.
ખનિત્રમંજનં વાદં ધાતુવાદમતઃપરમ્ । પૃચ્છમાનો ભ્રમસ્યેકસ્તૃષ્ણયા પરિમોહિતઃ
તું ખાણકામ, રસાયણ અને ધાતુ વિજ્ઞાન વિશે પૂછે છે; તરસથી ભ્રમિત થઈને તું એકલો ભટકે છે.