નિર્ગત્યારણ્યમચરત્તપો વૈ મુનિદુષ્કરમ્ । કલ્પાંતે દેહમુત્સૃજ્ય તપસૈવ મહામુનિઃ
અરણ્યમાં જઈને, તે મહાન મુનિએ એવા કઠિન તપસ્યા કરી, જે સાધુઓ માટે પણ દુષ્કર છે. કાલ્પ અંતે, તેણે તપસ્યાથી પોતાનું શરીર ત્યાગી દીધું.
વીરગુપ્તાભિધાનસ્ય ગોપસ્ય દુહિતા શુભા । જાતા ચિત્રકલેત્યેવ યસ્યાઃ સ્કંધે મનોહરા
વીરગુપ્ત નામના ગોપાળના શુભ સ્વભાવવાળી દીકરી જન્મી, જેને ચિત્રકલા કહેવામાં આવે છે, અને જેના ખભા પર મનમોહક આભૂષણ હતું.
વિપંચી દૃશ્યતે નિત્યં સપ્તસ્વરવિભૂષિતા । ઉપતિષ્ઠતિ વૈ વામે રત્નભૃંગારમદ્ભુતમ્
સાત સ્વરોવાળી વીણા હંમેશા તેના પર દેખાય છે, અને તેના ડાબા બાજુએ રત્નોથી સજેલું અદભૂત આભૂષણ છે.
દધાના દક્ષિણે હસ્તે સા વૈ રત્નપતદ્ગ્રહમ્ । અયમાસીત્પુરા સર્વં તાપસૈરભિવંદિતઃ
તે પોતાના જમણા હાથમાં રત્નોથી શોભિત પદમ પકડીને, પ્રાચીન સમયમાં તમામ તપસ્વીઓ દ્વારા પૂજવામાં આવતી હતી.
મુનિઃ પુણ્યશ્રવા નામ કાશ્યપઃ સર્વધર્મવિત્ । પિતા તસ્યાભવચ્છૈવઃ શતરુદ્રીયમન્વહમ્
તેના પિતા પુણ્યશ્રવા નામના કાશ્યપ વંશના મહાન મુનિ હતા, જે સર્વ ધર્મના જ્ઞાનીએ અને રોજ શતરુદ્રિયનું પાઠ કરતા.
પ્રસ્તુવન્દેવદેવેશં વિશ્વેશં ભક્તવત્સલમ્ । પ્રસન્નો ભગવાંસ્તસ્ય પાર્વત્યા સહ શંકરઃ
દેવદેવેશ, વિશ્વના સ્વામી, ભક્તો માટે દયાળુ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં, પાર્વતી સાથે શંકર પ્રસન્ન થયા.
ચતુર્દશ્યામર્દ્ધરાત્રેઃ પ્રત્યક્ષઃ પ્રદદૌ વરમ્ । ત્વત્પુત્રો ભવિતા કૃષ્ણે ભક્તિમાન્બાલ એવ હિ
ચૌદસની અર્ધરાત્રીએ, તેઓ સામે પ્રગટ થયા અને આશીર્વાદ આપ્યો: 'કૃષ્ણ, તારો પુત્ર બાળપણથી જ ભક્તિમાં તત્પર રહેશે.'
ઉપનીયાષ્ટમે વર્ષે તસ્મૈ સિદ્ધમનુસ્ત્વયમ્ । ઉપદિશૈકવિંશત્યા યો મયા તે નિગદ્યતે
આઠમા વર્ષમાં ઉપનયન કર્યા પછી, તે પુત્રને એકવીસ અક્ષરોવાળો સિદ્ધ મંત્ર શીખવજે, જે હું તને હવે કહું છું.
ગોપાલવિદ્યાનામાયં મંત્રો વાક્સિદ્ધિદાયકઃ । એતત્સાધકજિહ્વાગ્રે લીલાચરિતમદ્ભુતમ્
આ ગોપાલ વિદ્યા મંત્ર છે, જે વાણીમાં સિદ્ધિ આપે છે; જે આ મંત્ર સિદ્ધ કરે છે, તેની જીભના ટોચે અદભૂત લીલા પ્રગટ થાય છે.
અનંતમૂર્તિરાયાતિ સ્વયમેવ વરપ્રદઃ । કામમાયા રમાકંઠ સેંદ્રા દામોદરોજ્જ્વલાઃ
અનંત સ્વરૂપ પોતે પ્રગટ થાય છે અને આશીર્વાદ આપે છે; કામા, માયા, રમા, કંટ, ઇન્દ્રા અને તેજસ્વી દામોદર સાથે.
મધ્યે દશાક્ષરીં પ્રોચ્ય પુનસ્તા એવ નિર્દિશેત્ । દશાક્ષરોક્તઋષ્યાદિધ્યાનં ચાસ્ય બ્રવીમ્યહમ્
મધ્યમાં દશ અક્ષરોવાળો મંત્ર બોલવો, પછી ફરી એ જ નામો બતાવા; હવે હું દશ અક્ષરોવાળા મંત્રના ઋષિ અને ધ્યાન વિશે કહું છું.
પૂર્ણામૃતનિધેર્મધ્યે દ્વીપં જ્યોતિર્મયં સ્મરેત્ । કાલિંદ્યા વેષ્ટિતં તત્ર ધ્યાયેદ્વૃંદાવને વને
પૂર્ણ અમૃતના સમુદ્રના મધ્યમાં પ્રકાશથી ભરેલ દ્વીપ કલ્પવો, જે કાલિન્દી નદીથી ઘેરાયેલ છે; ત્યાં વૃંદાવનના વનમાં ધ્યાન કરવું.
સર્વર્તુકુસુમસ્રાવિ દ્રુમવલ્લીભિરાવૃતમ્ । નટન્મત્તશિખિસ્વાનં ગાયત્કોકિલષટ્પદમ્
તે સ્થળે સર્વ ઋતુમાં ફૂલ વરસાવતા વૃક્ષો અને વેલીઓથી ઘેરાયેલ છે, નાચતા અને મસ્ત મોર, ગાતા કોયલ અને મધમાખીઓના અવાજથી ગુંજતું છે.
તસ્ય મધ્યે વસત્યેકઃ પારિજાતતરુર્મહાન્ । શાખોપશાખાવિસ્તારૈઃ શતયોજનમુચ્છ્રિતઃ
તેના મધ્યમાં એક મહાન પારિજાત વૃક્ષ ઊભું છે, જે શાખા અને ઉપશાખાઓથી વિસ્તૃત છે અને સો યોજન ઊંચું છે.
તલે તસ્યાથ વિમલે પરિતો ધેનુમંડલમ્ । તદંતર્મંડલં ગોપબાલાનાં વેણુશૃંગિણામ્
તેના તળે, શુદ્ધ જગ્યામાં,四 બાજુએ ગાયોની મંડળી છે; અને એ મંડળીની અંદર વેણુ અને શૃંગ પકડીને ગોપાળ બાલકો છે.
તદંતરે તુ રુચિરં મંડલં વ્રજ સુભ્રુવામ્ । નાનોપાયનપાણીનાં મદવિહ્વલચેતસામ્
તેના અંદર, સુંદર વ્રજની સ્ત્રીઓની મંડળી છે, જેમના હાથમાં વિવિધ ભેટો છે અને જેમના મન પ્રેમથી વિહ્વળ છે.
કૃતાંજલિપુટાનાં ચ મંડલં શુક્લવાસસામ્ । શુક્લાભરણભૂષાણાં પ્રેમવિહ્વલિતાત્મનામ્
શ્વેત વસ્ત્રો અને શ્વેત આભૂષણ પહેરેલી, હાથ જોડીને, પ્રેમથી વિહ્વળ થયેલી સ્ત્રીઓની મંડળી છે.
ચિંતયેચ્છ્રુતિકન્યાનાં ગૃહ્ણતીનાં વચઃ પ્રિયમ્ । રત્નવેદ્યાં તતો ધ્યાયેદ્દુકૂલાવરણં હરિમ્
વેદકન્યાઓની કલ્પના કરવી, જે પ્રિય વચન બોલે છે; પછી રત્નોથી શોભિત સિંહાસન પર, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા હરિનું ધ્યાન કરવું.
ઊરૌ શયાનં રાધાયાઃ કદલીકાંડકોપરિ । તદ્વક્ત્રં ચંદ્ર સુસ્મેરં વીક્ષમાણં મનોહરમ્
રાધાના જાંઘ પર, કેળાના ડાંઠ ઉપર સુઈને, તે તેના ચાંદની જેવું, હળવાં હાસ્યથી ભરેલું, મનને મોહી લેતું સુંદર મુખ જોઈ રહ્યો હતો.
કિંચિત્કુંચિતવામાંઘ્રિં વેણુયુક્તેન પાણિના । વામેનાલિંગ્ય દયિતાં દક્ષેણ ચિબુકં સ્પૃશન્
તેનો ડાબો પગ થોડો વળેલો હતો, હાથમાં વાંસળી પકડી હતી, ડાબા હાથથી પ્રિયાને ગળે લગાવ્યો અને જમણા હાથથી તેના ચિબુકને સ્પર્શ કર્યો.
મહામારકતાભાસં મૌક્તિકચ્છાયમેવ ચ । પુંડરીકવિશાલાક્ષં પીતનિર્મલવાસસમ્
તેનું રૂપ મહાન પન્નાની જેમ ઝળહળતું હતું, મુક્તાની ઝાંખી હતી, આંખો વિશાળ કમળ જેવી હતી અને તે પીળા, શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરતો હતો.
બર્હભારલસચ્છીર્ષં મુક્તાહારમનોહરમ્ । ગંડપ્રાંતલસચ્ચારુ મકરાકૃતિકુંડલમ્
તેના માથા પર મોરપાંખ શોભતો હતો, સુંદર મુક્તાની હાર ઝળહળતી હતી, ગાલના કિનારે મકર આકારના સુંદર કુંડળ લટકતા હતા.
આપાદતુલસીમાલં કંકણાંગદભૂષણમ્ । નૂપુરૈર્મુદ્રિકાભિશ્ચ કાંચ્યા ચ પરિમંડિતમ્
માથાથી પગ સુધી તે કંકણ, અંગદ અને અન્ય આભૂષણોથી સજ્જ હતો; પાયલ, મુદ્રિકા અને કમરપટ્ટા પણ પહેરેલા હતા.
સુકુમારતરં ધ્યાયેત્કિશોરવયસાન્વિતમ્ । પૂજા દશાક્ષરોક્તૈવ વેદલક્ષં પુરસ્ક્રિયા
તેને અત્યંત નાજુક અને યુવાન રૂપે ધ્યાન કરવું જોઈએ; પૂજા દશ અક્ષર મંત્ર પ્રમાણે, પહેલા વૈદિક વિધિથી કરવી.
ઇત્યુક્ત્વાંતર્દધે દેવો દેવી ચ ગિરિજા સતી । મુનિરાગત્ય પુત્રાય તથૈવોપદિદેશ હ
આ રીતે કહ્યા પછી દેવ અદૃશ્ય થયો, અને દેવી ગિરિજા સતી પણ; પછી મુનિ આવ્યો અને પોતાના પુત્રને એ જ રીતે ઉપદેશ આપ્યો.
પુણ્યશ્રવાસ્તુ તન્મંત્ર ગ્રહણાદેવ કેશવમ્ । વર્ણયામાસ વિવિધૈર્જિત્વા સર્વાન્મુનીન્સ્વયમ્
માત્ર એ પવિત્ર મંત્ર ગ્રહણ કરતાં જ, તેણે કેશવના અનેક રૂપો વર્ણન કર્યા, અને પોતે બધા મુનિઓને જીત્યો.
રૂપલાવણ્યવૈદગ્ધ્ય સૌંદર્યાશ્ચર્યલક્ષણમ્ । તદા હૃષ્ટમના બાલો નિર્ગત્ય સ્વગૃહાત્તતઃ
તેણે સૌંદર્ય, લાવણ્ય, ચતુરાઈ અને અદભુત રૂપની વિશેષતાઓ વર્ણવી; પછી આનંદિત હૃદયથી એ બાળક પોતાના ઘરથી બહાર ગયો.
વાયુભક્ષસ્તપસ્તેપે કલ્પાનામયુતત્રયમ્ । તદંતે ગોકુલે જાતા નંદભ્રાતુર્ગૃહે સ્વયમ્
હવા પર જીવીને, તેણે ત્રીસ કરોડ કલ્પ સુધી તપ કર્યું; પછી અંતે, ગોકુલમાં નંદના ભાઈના ઘરમાં જન્મ લીધો.
લવંગા ઇતિ તન્નામ કૃષ્ણેંગિત નિરીક્ષણા । યસ્યા હસ્તે પ્રદૃશ્યેત મુખમાર્જનયંત્રકમ્
તેનું નામ લવંગા હતું, કૃષ્ણના ચિહ્નોથી ઓળખાતી; તેના હાથમાં મુખ સાફ કરવાનું સાધન દેખાતું હતું.
ઇતિ તે કથિતાઃ કાશ્ચિત્પ્રધાનાઃ કૃષ્ણવલ્લભાઃ
આ રીતે, કૃષ્ણની કેટલીક મુખ્ય પ્રિયાઓનું વર્ણન તને કર્યું છે.