દીપાદ્દીપમિવાલોક્ય સુભગાં ભુવિ કન્યકામ્ । ચિત્રધ્વજાં ત્રપાભંગિ સ્મિતશોભાં મનોહરામ્
પછી ચિત્રધ્વજએ પૃથ્વી પર એ ભાગ્યશાળી યુવતીને જોયી, જે દીપકની જેમ તેજસ્વી, શરમ છોડીને સ્મિતથી મોહક લાગી રહી હતી.
પ્રેમ્ણા ગૃહીત્વા કરયોઃ સા તામપહરન્મુદા । ગોવિંદવામપાર્શ્વસ્થાં પ્રેયસીં પરિરભ્ય ચ
પ્રેમથી, તેણે આનંદપૂર્વક એ યુવતીનો હાથ પકડીને તેને લઈ ગયો અને ગોવિંદની ડાબી બાજુએ ઊભેલી પોતાની પ્રિયાને પણ હળવાશથી અંકમાં લીધી.
ઉવાચ તવ દાસીયં નામ ચાસ્યાશ્ચકાર ય । સેવાં ચાસ્યૈ વદ પ્રીત્યા યથાભિરુચિતાં પ્રિયામ્
તેણે કહ્યું: 'આ તારી દાસી છે,' અને એ નામ આપ્યું; 'પ્રિયે, તને જે સેવા ગમતી હોય તે પ્રેમથી તેને સોંપ.'
અથ ચિત્રકલેત્યેતન્નામ ચાત્મમતેન સા । ચકાર ચાહ સેવાર્થં ધૃત્વા ચાપિ વિપંચિકામ્
પછી એ યુવતીએ પોતાની ઈચ્છાથી 'ચિત્રકલા' નામ ધારણ કર્યું અને સેવા માટે વીણા પણ હાથમાં લીધી.
સદા ત્વં નિકટે તિષ્ઠ ગાયસ્વ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ । ગુણાત્મન્પ્રાણનાથસ્ય તવાયં વિહિતો વિધિઃ
હંમેશા નજીક રહીને વિવિધ સ્વરમાં ગાવું—એ જ તારો ધર્મ છે, ગુણવાને, જીવનના સ્વામી માટે.
અથ ચિત્રકલા ત્વાજ્ઞાં ગૃહીત્વાનમ્ય માધવમ્ । તત્પ્રેયસ્યાશ્ચ ચરણં ગૃહીત્વા પાદયો રજઃ
પછી ચિત્રકલા, તારી આજ્ઞા મેળવીને, માધવને વંદન કર્યું અને તેની પ્રિયાના પગની ધૂળી પણ લીધી.
જગૌ સુમધુરં ગીતં તયોરાનંદકારણમ્ । અથ પ્રીત્યોપગૂઢા સા કૃષ્ણેનાનંદમૂર્તિના
એણે બહુ મધુર ગીત ગાયું, જે બંનેને આનંદ આપતું હતું; પછી કૃષ્ણ, જે આનંદના સ્વરૂપ છે, એણે પ્રેમથી તેને અંકમાં લીધી.
યાવત્સુખાંબુધૌ પૂર્ણા તાવદેવાપ્યબુધ્યત । ચિત્રધ્વજો મહાપ્રેમવિહ્વલઃ સ્મરતત્પરઃ
જ્યાં સુધી તેઓ સુખના સાગરમાં ગરકાવ રહ્યા, ત્યાં સુધી ચિત્રધ્વજ પણ મહાન પ્રેમથી ભીની આંખે અને કામના વિચારમાં લીન રહ્યો.
તમેવ પરમાનંદં મુક્તકંઠો રુરોદ હ । તદારભ્ય રુદન્નેવ મુક્ત્વા હરિવિચારકમ્
એણે માત્ર એ પરમ આનંદ માટે જ ઉંચે અવાજે રડ્યું; ત્યારથી, રડતાં રડતાં એણે હરિ સિવાય બીજું કશું વિચારવું છોડી દીધું.
આભાષિતોઽપિ પિત્રાદ્યૈર્નૈવાવોચદ્વચઃ ક્વચિત્ । માસમાત્રં ગૃહે સ્થિત્વા નિશીથે કૃષ્ણસંશ્રયઃ
પિતા અને બીજાઓ બોલાવે તો પણ એણે એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં; માત્ર એક મહિનો ઘરમાં રહી, મધ્યરાત્રે કૃષ્ણનો આશ્રય લીધો.
નિર્ગત્યારણ્યમચરત્તપો વૈ મુનિદુષ્કરમ્ । કલ્પાંતે દેહમુત્સૃજ્ય તપસૈવ મહામુનિઃ
અરણ્યમાં જઈને, તે મહાન મુનિએ એવા કઠિન તપસ્યા કરી, જે સાધુઓ માટે પણ દુષ્કર છે. કાલ્પ અંતે, તેણે તપસ્યાથી પોતાનું શરીર ત્યાગી દીધું.
વીરગુપ્તાભિધાનસ્ય ગોપસ્ય દુહિતા શુભા । જાતા ચિત્રકલેત્યેવ યસ્યાઃ સ્કંધે મનોહરા
વીરગુપ્ત નામના ગોપાળના શુભ સ્વભાવવાળી દીકરી જન્મી, જેને ચિત્રકલા કહેવામાં આવે છે, અને જેના ખભા પર મનમોહક આભૂષણ હતું.
વિપંચી દૃશ્યતે નિત્યં સપ્તસ્વરવિભૂષિતા । ઉપતિષ્ઠતિ વૈ વામે રત્નભૃંગારમદ્ભુતમ્
સાત સ્વરોવાળી વીણા હંમેશા તેના પર દેખાય છે, અને તેના ડાબા બાજુએ રત્નોથી સજેલું અદભૂત આભૂષણ છે.
દધાના દક્ષિણે હસ્તે સા વૈ રત્નપતદ્ગ્રહમ્ । અયમાસીત્પુરા સર્વં તાપસૈરભિવંદિતઃ
તે પોતાના જમણા હાથમાં રત્નોથી શોભિત પદમ પકડીને, પ્રાચીન સમયમાં તમામ તપસ્વીઓ દ્વારા પૂજવામાં આવતી હતી.
મુનિઃ પુણ્યશ્રવા નામ કાશ્યપઃ સર્વધર્મવિત્ । પિતા તસ્યાભવચ્છૈવઃ શતરુદ્રીયમન્વહમ્
તેના પિતા પુણ્યશ્રવા નામના કાશ્યપ વંશના મહાન મુનિ હતા, જે સર્વ ધર્મના જ્ઞાનીએ અને રોજ શતરુદ્રિયનું પાઠ કરતા.
પ્રસ્તુવન્દેવદેવેશં વિશ્વેશં ભક્તવત્સલમ્ । પ્રસન્નો ભગવાંસ્તસ્ય પાર્વત્યા સહ શંકરઃ
દેવદેવેશ, વિશ્વના સ્વામી, ભક્તો માટે દયાળુ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં, પાર્વતી સાથે શંકર પ્રસન્ન થયા.
ચતુર્દશ્યામર્દ્ધરાત્રેઃ પ્રત્યક્ષઃ પ્રદદૌ વરમ્ । ત્વત્પુત્રો ભવિતા કૃષ્ણે ભક્તિમાન્બાલ એવ હિ
ચૌદસની અર્ધરાત્રીએ, તેઓ સામે પ્રગટ થયા અને આશીર્વાદ આપ્યો: 'કૃષ્ણ, તારો પુત્ર બાળપણથી જ ભક્તિમાં તત્પર રહેશે.'
ઉપનીયાષ્ટમે વર્ષે તસ્મૈ સિદ્ધમનુસ્ત્વયમ્ । ઉપદિશૈકવિંશત્યા યો મયા તે નિગદ્યતે
આઠમા વર્ષમાં ઉપનયન કર્યા પછી, તે પુત્રને એકવીસ અક્ષરોવાળો સિદ્ધ મંત્ર શીખવજે, જે હું તને હવે કહું છું.
ગોપાલવિદ્યાનામાયં મંત્રો વાક્સિદ્ધિદાયકઃ । એતત્સાધકજિહ્વાગ્રે લીલાચરિતમદ્ભુતમ્
આ ગોપાલ વિદ્યા મંત્ર છે, જે વાણીમાં સિદ્ધિ આપે છે; જે આ મંત્ર સિદ્ધ કરે છે, તેની જીભના ટોચે અદભૂત લીલા પ્રગટ થાય છે.
અનંતમૂર્તિરાયાતિ સ્વયમેવ વરપ્રદઃ । કામમાયા રમાકંઠ સેંદ્રા દામોદરોજ્જ્વલાઃ
અનંત સ્વરૂપ પોતે પ્રગટ થાય છે અને આશીર્વાદ આપે છે; કામા, માયા, રમા, કંટ, ઇન્દ્રા અને તેજસ્વી દામોદર સાથે.
મધ્યે દશાક્ષરીં પ્રોચ્ય પુનસ્તા એવ નિર્દિશેત્ । દશાક્ષરોક્તઋષ્યાદિધ્યાનં ચાસ્ય બ્રવીમ્યહમ્
મધ્યમાં દશ અક્ષરોવાળો મંત્ર બોલવો, પછી ફરી એ જ નામો બતાવા; હવે હું દશ અક્ષરોવાળા મંત્રના ઋષિ અને ધ્યાન વિશે કહું છું.
પૂર્ણામૃતનિધેર્મધ્યે દ્વીપં જ્યોતિર્મયં સ્મરેત્ । કાલિંદ્યા વેષ્ટિતં તત્ર ધ્યાયેદ્વૃંદાવને વને
પૂર્ણ અમૃતના સમુદ્રના મધ્યમાં પ્રકાશથી ભરેલ દ્વીપ કલ્પવો, જે કાલિન્દી નદીથી ઘેરાયેલ છે; ત્યાં વૃંદાવનના વનમાં ધ્યાન કરવું.
સર્વર્તુકુસુમસ્રાવિ દ્રુમવલ્લીભિરાવૃતમ્ । નટન્મત્તશિખિસ્વાનં ગાયત્કોકિલષટ્પદમ્
તે સ્થળે સર્વ ઋતુમાં ફૂલ વરસાવતા વૃક્ષો અને વેલીઓથી ઘેરાયેલ છે, નાચતા અને મસ્ત મોર, ગાતા કોયલ અને મધમાખીઓના અવાજથી ગુંજતું છે.
તસ્ય મધ્યે વસત્યેકઃ પારિજાતતરુર્મહાન્ । શાખોપશાખાવિસ્તારૈઃ શતયોજનમુચ્છ્રિતઃ
તેના મધ્યમાં એક મહાન પારિજાત વૃક્ષ ઊભું છે, જે શાખા અને ઉપશાખાઓથી વિસ્તૃત છે અને સો યોજન ઊંચું છે.
તલે તસ્યાથ વિમલે પરિતો ધેનુમંડલમ્ । તદંતર્મંડલં ગોપબાલાનાં વેણુશૃંગિણામ્
તેના તળે, શુદ્ધ જગ્યામાં,四 બાજુએ ગાયોની મંડળી છે; અને એ મંડળીની અંદર વેણુ અને શૃંગ પકડીને ગોપાળ બાલકો છે.
તદંતરે તુ રુચિરં મંડલં વ્રજ સુભ્રુવામ્ । નાનોપાયનપાણીનાં મદવિહ્વલચેતસામ્
તેના અંદર, સુંદર વ્રજની સ્ત્રીઓની મંડળી છે, જેમના હાથમાં વિવિધ ભેટો છે અને જેમના મન પ્રેમથી વિહ્વળ છે.
કૃતાંજલિપુટાનાં ચ મંડલં શુક્લવાસસામ્ । શુક્લાભરણભૂષાણાં પ્રેમવિહ્વલિતાત્મનામ્
શ્વેત વસ્ત્રો અને શ્વેત આભૂષણ પહેરેલી, હાથ જોડીને, પ્રેમથી વિહ્વળ થયેલી સ્ત્રીઓની મંડળી છે.
ચિંતયેચ્છ્રુતિકન્યાનાં ગૃહ્ણતીનાં વચઃ પ્રિયમ્ । રત્નવેદ્યાં તતો ધ્યાયેદ્દુકૂલાવરણં હરિમ્
વેદકન્યાઓની કલ્પના કરવી, જે પ્રિય વચન બોલે છે; પછી રત્નોથી શોભિત સિંહાસન પર, સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા હરિનું ધ્યાન કરવું.
ઊરૌ શયાનં રાધાયાઃ કદલીકાંડકોપરિ । તદ્વક્ત્રં ચંદ્ર સુસ્મેરં વીક્ષમાણં મનોહરમ્
રાધાના જાંઘ પર, કેળાના ડાંઠ ઉપર સુઈને, તે તેના ચાંદની જેવું, હળવાં હાસ્યથી ભરેલું, મનને મોહી લેતું સુંદર મુખ જોઈ રહ્યો હતો.
કિંચિત્કુંચિતવામાંઘ્રિં વેણુયુક્તેન પાણિના । વામેનાલિંગ્ય દયિતાં દક્ષેણ ચિબુકં સ્પૃશન્
તેનો ડાબો પગ થોડો વળેલો હતો, હાથમાં વાંસળી પકડી હતી, ડાબા હાથથી પ્રિયાને ગળે લગાવ્યો અને જમણા હાથથી તેના ચિબુકને સ્પર્શ કર્યો.