સાભૂદિંદીવરશ્યામા સ્નિગ્ધલાવણ્યશાલિની । ત્રિભંગલલિતાકાર શિખંડી પિચ્છભૂષણા
એ ઇંદીવર જેવી શ્યામ, કોમળ સૌંદર્યથી ઝળહળતી, ત્રિભંગી ભંગીમા ધરાવતી અને મોરપાંખના મુકડા વડે શોભતી હતી.
કૂજયંતી મુદા વેણું કાંચનીમધરેઽર્પિતામ્ । દક્ષસવ્યગતાભ્યાં ચ સુંદરીભ્યાં નિષેવિતામ્
એ આનંદથી પોતાના હોઠે રાખેલી સુવર્ણ વાંસળી વગાડતી હતી અને એના ડાબે અને જમણે બે સુંદર દાસીઓ સેવા કરતી હતી.
વર્દ્ધયંતીં તયોઃ કામં ચુંબનાશ્લેષણાદિભિઃ । દૃષ્ટ્વા ચિત્રધ્વજઃ કૃષ્ણં તાદૃગ્વેષવિલાસિનમ્
ચિત્રધ્વજએ જોયું કે બંનેએ ચુંબન અને અંકલાગણીથી એકબીજાની ઇચ્છા વધારી હતી, અને કૃષ્ણ એવો રૂપ અને વેશ ધારણ કરીને આનંદ માણી રહ્યા હતા.
અવનમ્ય શિરસ્તસ્મૈ પુરો લજ્જિતમાનસઃ । અથોવાચ હરિર્દક્ષપાર્શ્વગાં પ્રેયસીં હસન્
ત્યારે હરિએ શરમથી માથું નમાવ્યું અને ડાબી બાજુએ ઊભેલી પોતાની પ્રિયાને હસતાં હસતાં કહ્યું.
સલજ્જં પરમં ચૈનં સ્વશરીરાસનાગતમ્ । નિર્માયાત્મસમં દિવ્યં યુવતીરૂપમદ્ભુતમ્
કૃષ્ણએ શરમાળપણે પોતાની સાથે બેઠેલી, પોતાને સમાન અને અદ્ભુત રૂપ ધરાવતી દિવ્ય યુવતીને પોતાનું પરમ રૂપ બતાવ્યું.
ચિંતયસ્વ શરીરેણ હ્યભેદં મૃગલોચને । અથો ત્વદંગતેજોભિઃ સ્પૃષ્ટસ્ત્વદ્રૂપમાપ્સ્યતિ
હરિએ કહ્યું: 'હરણાક્ષી, તું તેના શરીર સાથે એકરૂપતા વિચાર; પછી, તારા અંગોના તેજથી સ્પર્શાયેલી, તે તારો જ સ્વરૂપ ધારણ કરશે.'
તતઃ સા પદ્મપત્રાક્ષી ગત્વા ચિત્રધ્વજાંતિકમ્ । નિજાંગકૈસ્તદંગાનામભેદં ધ્યાયતી સ્થિતા
પછી કમળનેત્રાવાળી એ યુવતી ચિત્રધ્વજ પાસે ગઈ અને ત્યાં ઊભી રહીને પોતાના અંગો અને તેના અંગોની એકતા ધ્યાનમાં લીધી.
અથાસ્યાસ્ત્વંગતેજાંસિ તદંગં પર્યપૂરયન્ । સ્તનયોર્જ્યોતિષા જાતૌ પીનૌ ચારુપયોધરૌ
પછી તેના અંગોના તેજથી એ રૂપ પૂરું ભરાઈ ગયું; તેના સ્તનોના પ્રકાશથી બે સુંદર, ગોળ અને ભરી છાતીઓ પ્રગટ થઈ.
નિતંબજ્યોતિષા જાતં શ્રોણિબિંબં મનોહરમ્ । કુંતલજ્યોતિષા કેશપાશોઽભૂત્કરયોઃ કરૌ
એના નિતંબના તેજથી મનમોહક શરિર, વાળના તેજથી ઘાટા વાળ, અને હાથના તેજથી બે સુંદર હાથ ઉભા થયા.
સર્વમેવં સુસંપન્નં ભૂષાવાસઃ સ્રગાદિકમ્ । કલાસુ કુશલા જાતા સૌરભેનાંતરાત્મનિ
આ રીતે બધું જ સુંદર રીતે રચાયું—આભૂષણ, વસ્ત્ર, હાર વગેરે; એ કલાઓમાં નિપુણ બની અને અંદરથી સુગંધિત રહી.
દીપાદ્દીપમિવાલોક્ય સુભગાં ભુવિ કન્યકામ્ । ચિત્રધ્વજાં ત્રપાભંગિ સ્મિતશોભાં મનોહરામ્
પછી ચિત્રધ્વજએ પૃથ્વી પર એ ભાગ્યશાળી યુવતીને જોયી, જે દીપકની જેમ તેજસ્વી, શરમ છોડીને સ્મિતથી મોહક લાગી રહી હતી.
પ્રેમ્ણા ગૃહીત્વા કરયોઃ સા તામપહરન્મુદા । ગોવિંદવામપાર્શ્વસ્થાં પ્રેયસીં પરિરભ્ય ચ
પ્રેમથી, તેણે આનંદપૂર્વક એ યુવતીનો હાથ પકડીને તેને લઈ ગયો અને ગોવિંદની ડાબી બાજુએ ઊભેલી પોતાની પ્રિયાને પણ હળવાશથી અંકમાં લીધી.
ઉવાચ તવ દાસીયં નામ ચાસ્યાશ્ચકાર ય । સેવાં ચાસ્યૈ વદ પ્રીત્યા યથાભિરુચિતાં પ્રિયામ્
તેણે કહ્યું: 'આ તારી દાસી છે,' અને એ નામ આપ્યું; 'પ્રિયે, તને જે સેવા ગમતી હોય તે પ્રેમથી તેને સોંપ.'
અથ ચિત્રકલેત્યેતન્નામ ચાત્મમતેન સા । ચકાર ચાહ સેવાર્થં ધૃત્વા ચાપિ વિપંચિકામ્
પછી એ યુવતીએ પોતાની ઈચ્છાથી 'ચિત્રકલા' નામ ધારણ કર્યું અને સેવા માટે વીણા પણ હાથમાં લીધી.
સદા ત્વં નિકટે તિષ્ઠ ગાયસ્વ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ । ગુણાત્મન્પ્રાણનાથસ્ય તવાયં વિહિતો વિધિઃ
હંમેશા નજીક રહીને વિવિધ સ્વરમાં ગાવું—એ જ તારો ધર્મ છે, ગુણવાને, જીવનના સ્વામી માટે.
અથ ચિત્રકલા ત્વાજ્ઞાં ગૃહીત્વાનમ્ય માધવમ્ । તત્પ્રેયસ્યાશ્ચ ચરણં ગૃહીત્વા પાદયો રજઃ
પછી ચિત્રકલા, તારી આજ્ઞા મેળવીને, માધવને વંદન કર્યું અને તેની પ્રિયાના પગની ધૂળી પણ લીધી.
જગૌ સુમધુરં ગીતં તયોરાનંદકારણમ્ । અથ પ્રીત્યોપગૂઢા સા કૃષ્ણેનાનંદમૂર્તિના
એણે બહુ મધુર ગીત ગાયું, જે બંનેને આનંદ આપતું હતું; પછી કૃષ્ણ, જે આનંદના સ્વરૂપ છે, એણે પ્રેમથી તેને અંકમાં લીધી.
યાવત્સુખાંબુધૌ પૂર્ણા તાવદેવાપ્યબુધ્યત । ચિત્રધ્વજો મહાપ્રેમવિહ્વલઃ સ્મરતત્પરઃ
જ્યાં સુધી તેઓ સુખના સાગરમાં ગરકાવ રહ્યા, ત્યાં સુધી ચિત્રધ્વજ પણ મહાન પ્રેમથી ભીની આંખે અને કામના વિચારમાં લીન રહ્યો.
તમેવ પરમાનંદં મુક્તકંઠો રુરોદ હ । તદારભ્ય રુદન્નેવ મુક્ત્વા હરિવિચારકમ્
એણે માત્ર એ પરમ આનંદ માટે જ ઉંચે અવાજે રડ્યું; ત્યારથી, રડતાં રડતાં એણે હરિ સિવાય બીજું કશું વિચારવું છોડી દીધું.
આભાષિતોઽપિ પિત્રાદ્યૈર્નૈવાવોચદ્વચઃ ક્વચિત્ । માસમાત્રં ગૃહે સ્થિત્વા નિશીથે કૃષ્ણસંશ્રયઃ
પિતા અને બીજાઓ બોલાવે તો પણ એણે એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં; માત્ર એક મહિનો ઘરમાં રહી, મધ્યરાત્રે કૃષ્ણનો આશ્રય લીધો.
નિર્ગત્યારણ્યમચરત્તપો વૈ મુનિદુષ્કરમ્ । કલ્પાંતે દેહમુત્સૃજ્ય તપસૈવ મહામુનિઃ
અરણ્યમાં જઈને, તે મહાન મુનિએ એવા કઠિન તપસ્યા કરી, જે સાધુઓ માટે પણ દુષ્કર છે. કાલ્પ અંતે, તેણે તપસ્યાથી પોતાનું શરીર ત્યાગી દીધું.
વીરગુપ્તાભિધાનસ્ય ગોપસ્ય દુહિતા શુભા । જાતા ચિત્રકલેત્યેવ યસ્યાઃ સ્કંધે મનોહરા
વીરગુપ્ત નામના ગોપાળના શુભ સ્વભાવવાળી દીકરી જન્મી, જેને ચિત્રકલા કહેવામાં આવે છે, અને જેના ખભા પર મનમોહક આભૂષણ હતું.
વિપંચી દૃશ્યતે નિત્યં સપ્તસ્વરવિભૂષિતા । ઉપતિષ્ઠતિ વૈ વામે રત્નભૃંગારમદ્ભુતમ્
સાત સ્વરોવાળી વીણા હંમેશા તેના પર દેખાય છે, અને તેના ડાબા બાજુએ રત્નોથી સજેલું અદભૂત આભૂષણ છે.
દધાના દક્ષિણે હસ્તે સા વૈ રત્નપતદ્ગ્રહમ્ । અયમાસીત્પુરા સર્વં તાપસૈરભિવંદિતઃ
તે પોતાના જમણા હાથમાં રત્નોથી શોભિત પદમ પકડીને, પ્રાચીન સમયમાં તમામ તપસ્વીઓ દ્વારા પૂજવામાં આવતી હતી.
મુનિઃ પુણ્યશ્રવા નામ કાશ્યપઃ સર્વધર્મવિત્ । પિતા તસ્યાભવચ્છૈવઃ શતરુદ્રીયમન્વહમ્
તેના પિતા પુણ્યશ્રવા નામના કાશ્યપ વંશના મહાન મુનિ હતા, જે સર્વ ધર્મના જ્ઞાનીએ અને રોજ શતરુદ્રિયનું પાઠ કરતા.
પ્રસ્તુવન્દેવદેવેશં વિશ્વેશં ભક્તવત્સલમ્ । પ્રસન્નો ભગવાંસ્તસ્ય પાર્વત્યા સહ શંકરઃ
દેવદેવેશ, વિશ્વના સ્વામી, ભક્તો માટે દયાળુ એવા ભગવાનની સ્તુતિ કરતાં, પાર્વતી સાથે શંકર પ્રસન્ન થયા.
ચતુર્દશ્યામર્દ્ધરાત્રેઃ પ્રત્યક્ષઃ પ્રદદૌ વરમ્ । ત્વત્પુત્રો ભવિતા કૃષ્ણે ભક્તિમાન્બાલ એવ હિ
ચૌદસની અર્ધરાત્રીએ, તેઓ સામે પ્રગટ થયા અને આશીર્વાદ આપ્યો: 'કૃષ્ણ, તારો પુત્ર બાળપણથી જ ભક્તિમાં તત્પર રહેશે.'
ઉપનીયાષ્ટમે વર્ષે તસ્મૈ સિદ્ધમનુસ્ત્વયમ્ । ઉપદિશૈકવિંશત્યા યો મયા તે નિગદ્યતે
આઠમા વર્ષમાં ઉપનયન કર્યા પછી, તે પુત્રને એકવીસ અક્ષરોવાળો સિદ્ધ મંત્ર શીખવજે, જે હું તને હવે કહું છું.
ગોપાલવિદ્યાનામાયં મંત્રો વાક્સિદ્ધિદાયકઃ । એતત્સાધકજિહ્વાગ્રે લીલાચરિતમદ્ભુતમ્
આ ગોપાલ વિદ્યા મંત્ર છે, જે વાણીમાં સિદ્ધિ આપે છે; જે આ મંત્ર સિદ્ધ કરે છે, તેની જીભના ટોચે અદભૂત લીલા પ્રગટ થાય છે.
અનંતમૂર્તિરાયાતિ સ્વયમેવ વરપ્રદઃ । કામમાયા રમાકંઠ સેંદ્રા દામોદરોજ્જ્વલાઃ
અનંત સ્વરૂપ પોતે પ્રગટ થાય છે અને આશીર્વાદ આપે છે; કામા, માયા, રમા, કંટ, ઇન્દ્રા અને તેજસ્વી દામોદર સાથે.