વૃત્તકસ્તૂરિકાવેણી મધ્યે સિંદૂરબિંદુવત્ । દધાના ચિત્રકં ભાલે સાર્દ્ધં ચંદનચિત્રકૈઃ
ગોળ વાળની વેણી કસ્તૂરીથી સુગંધિત છે, મધ્યમાં સિંધૂરનું ટપકું છે, અને ભાળ પર રંગબેરંગી ચિત્રો તથા ચંદનના ટિકા સાથે શોભે છે.
યા સૈવ દૃશ્યતે શાંતા જપંતી પરમં પદમ્ । આસીચ્ચંદ્રપ્રભો નામ રાજર્ષિઃ પ્રિયદર્શનઃ
જે શાંત છે અને પરમ પદનો જાપ કરતી દેખાય છે; એ સમયે ચંદ્રપ્રભ નામનો સૌમ્ય અને સુંદર રાજર્ષિ હતો.
તસ્ય કૃષ્ણપ્રસાદેન પુત્રોઽભૂન્મધુરાકૃતિઃ । ચિત્રધ્વજ ઇતિ ખ્યાતઃ કૌમારાવધિ વૈષ્ણવઃ
કૃષ્ણની કૃપાથી, તેને મધુર સ્વરૂપ ધરાવતો પુત્ર થયો, જે ચિત્રધ્વજ નામે પ્રસિદ્ધ થયો અને બાળપણ સુધી વૈષ્ણવ રહ્યો.
સ રાજા સુસુતં સૌમ્યં સુસ્થિરં દ્વાદશાબ્દિકમ્ । આદેશયદ્દ્વિજાન્મંત્રં પરમષ્ટાદશાક્ષરમ્
એ રાજાએ પોતાના બાર વર્ષના સૌમ્ય અને સ્થિર પુત્રને, દ્વિજ પાસેથી પરમ અઢાર અક્ષરનો મંત્ર ગ્રહણ કરવા કહ્યું.
અભિષિચ્યમાનઃ સ શિશુર્મંત્રામૃતમયૈર્જલૈઃ । તત્ક્ષણે ભૂપતિં પ્રેમ્ણા નત્વોદશ્રુપ્રકલ્પિતઃ
જ્યારે એ બાળકને મંત્રરૂપ અમૃતથી ભરેલા જળથી અભિષેક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે એણે રાજાને પ્રેમપૂર્વક વંદન કર્યું અને આંખોમાં આનંદના આંસુ છલકાયા.
તસ્મિન્દિને સ વૈ બાલઃ શુચિવસ્ત્રધરઃ શુચિઃ । હારનૂપુરસૂત્રાદ્યૈર્ગ્રૈવેયાંગદકંકણૈઃ
એ દિવસે એ બાળક શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરી, શુદ્ધ મનથી, હાર, પાયલ, સૂત્ર, માળા, બાંયડા અને કંકણોથી શોભિત હતો.
વિભૂષિતો હરેર્ભક્તિમુપસ્પૃશ્યામલાશયઃ । વિષ્ણોરાયતનં ગત્વા સ્થિત્વૈકાકી વ્યચિંતયત્
આ રીતે શોભાયમાન, નિર્મળ હૃદયથી હરિભક્તિનો સ્પર્શ કરીને, એ વિષ્ણુના મંદિરમાં ગયો અને એકલોજ ઊભો રહી ધ્યાનમાં તલીન થયો.
કથં ભજામિ તં ભક્તં મોહનં ગોપયોષિતામ્ । વિક્રીડંતં સદા તાભિઃ કાલિંદીપુલિને વને
હું કેવી રીતે એ મોહક ભક્તનું પૂજન કરું, જે ગોપીઓના પ્રિય છે અને હંમેશા કાળીદીનાં કિનારે વનમાં ગોપીઓ સાથે રમે છે?
ઇત્થમત્યાકુલમતિશ્ચિંતયન્નેવ બાલકઃ । અથાપપરમાં વિદ્યાં સ્વપ્નં ચ સમવાપ્યત
આ રીતે ખૂબ જ ઉલઝણમાં વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે, એ બાળકને પરમ વિદ્યા અને સ્વપ્નમાં એક દ્રષ્ટાંત પ્રાપ્ત થયો.
આસીત્કૃષ્ણપ્રતિકૃતિઃ પુરતસ્તસ્ય શોભના । શિલામયી સ્વર્ણપીઠે સર્વલક્ષણલક્ષિતા
એના સામે સુંદર કૃષ્ણમૂર્તિ દેખાઈ, જે પથ્થરની હતી, સોનાના સિંહાસન પર બેઠેલી અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.
સાભૂદિંદીવરશ્યામા સ્નિગ્ધલાવણ્યશાલિની । ત્રિભંગલલિતાકાર શિખંડી પિચ્છભૂષણા
એ ઇંદીવર જેવી શ્યામ, કોમળ સૌંદર્યથી ઝળહળતી, ત્રિભંગી ભંગીમા ધરાવતી અને મોરપાંખના મુકડા વડે શોભતી હતી.
કૂજયંતી મુદા વેણું કાંચનીમધરેઽર્પિતામ્ । દક્ષસવ્યગતાભ્યાં ચ સુંદરીભ્યાં નિષેવિતામ્
એ આનંદથી પોતાના હોઠે રાખેલી સુવર્ણ વાંસળી વગાડતી હતી અને એના ડાબે અને જમણે બે સુંદર દાસીઓ સેવા કરતી હતી.
વર્દ્ધયંતીં તયોઃ કામં ચુંબનાશ્લેષણાદિભિઃ । દૃષ્ટ્વા ચિત્રધ્વજઃ કૃષ્ણં તાદૃગ્વેષવિલાસિનમ્
ચિત્રધ્વજએ જોયું કે બંનેએ ચુંબન અને અંકલાગણીથી એકબીજાની ઇચ્છા વધારી હતી, અને કૃષ્ણ એવો રૂપ અને વેશ ધારણ કરીને આનંદ માણી રહ્યા હતા.
અવનમ્ય શિરસ્તસ્મૈ પુરો લજ્જિતમાનસઃ । અથોવાચ હરિર્દક્ષપાર્શ્વગાં પ્રેયસીં હસન્
ત્યારે હરિએ શરમથી માથું નમાવ્યું અને ડાબી બાજુએ ઊભેલી પોતાની પ્રિયાને હસતાં હસતાં કહ્યું.
સલજ્જં પરમં ચૈનં સ્વશરીરાસનાગતમ્ । નિર્માયાત્મસમં દિવ્યં યુવતીરૂપમદ્ભુતમ્
કૃષ્ણએ શરમાળપણે પોતાની સાથે બેઠેલી, પોતાને સમાન અને અદ્ભુત રૂપ ધરાવતી દિવ્ય યુવતીને પોતાનું પરમ રૂપ બતાવ્યું.
ચિંતયસ્વ શરીરેણ હ્યભેદં મૃગલોચને । અથો ત્વદંગતેજોભિઃ સ્પૃષ્ટસ્ત્વદ્રૂપમાપ્સ્યતિ
હરિએ કહ્યું: 'હરણાક્ષી, તું તેના શરીર સાથે એકરૂપતા વિચાર; પછી, તારા અંગોના તેજથી સ્પર્શાયેલી, તે તારો જ સ્વરૂપ ધારણ કરશે.'
તતઃ સા પદ્મપત્રાક્ષી ગત્વા ચિત્રધ્વજાંતિકમ્ । નિજાંગકૈસ્તદંગાનામભેદં ધ્યાયતી સ્થિતા
પછી કમળનેત્રાવાળી એ યુવતી ચિત્રધ્વજ પાસે ગઈ અને ત્યાં ઊભી રહીને પોતાના અંગો અને તેના અંગોની એકતા ધ્યાનમાં લીધી.
અથાસ્યાસ્ત્વંગતેજાંસિ તદંગં પર્યપૂરયન્ । સ્તનયોર્જ્યોતિષા જાતૌ પીનૌ ચારુપયોધરૌ
પછી તેના અંગોના તેજથી એ રૂપ પૂરું ભરાઈ ગયું; તેના સ્તનોના પ્રકાશથી બે સુંદર, ગોળ અને ભરી છાતીઓ પ્રગટ થઈ.
નિતંબજ્યોતિષા જાતં શ્રોણિબિંબં મનોહરમ્ । કુંતલજ્યોતિષા કેશપાશોઽભૂત્કરયોઃ કરૌ
એના નિતંબના તેજથી મનમોહક શરિર, વાળના તેજથી ઘાટા વાળ, અને હાથના તેજથી બે સુંદર હાથ ઉભા થયા.
સર્વમેવં સુસંપન્નં ભૂષાવાસઃ સ્રગાદિકમ્ । કલાસુ કુશલા જાતા સૌરભેનાંતરાત્મનિ
આ રીતે બધું જ સુંદર રીતે રચાયું—આભૂષણ, વસ્ત્ર, હાર વગેરે; એ કલાઓમાં નિપુણ બની અને અંદરથી સુગંધિત રહી.
દીપાદ્દીપમિવાલોક્ય સુભગાં ભુવિ કન્યકામ્ । ચિત્રધ્વજાં ત્રપાભંગિ સ્મિતશોભાં મનોહરામ્
પછી ચિત્રધ્વજએ પૃથ્વી પર એ ભાગ્યશાળી યુવતીને જોયી, જે દીપકની જેમ તેજસ્વી, શરમ છોડીને સ્મિતથી મોહક લાગી રહી હતી.
પ્રેમ્ણા ગૃહીત્વા કરયોઃ સા તામપહરન્મુદા । ગોવિંદવામપાર્શ્વસ્થાં પ્રેયસીં પરિરભ્ય ચ
પ્રેમથી, તેણે આનંદપૂર્વક એ યુવતીનો હાથ પકડીને તેને લઈ ગયો અને ગોવિંદની ડાબી બાજુએ ઊભેલી પોતાની પ્રિયાને પણ હળવાશથી અંકમાં લીધી.
ઉવાચ તવ દાસીયં નામ ચાસ્યાશ્ચકાર ય । સેવાં ચાસ્યૈ વદ પ્રીત્યા યથાભિરુચિતાં પ્રિયામ્
તેણે કહ્યું: 'આ તારી દાસી છે,' અને એ નામ આપ્યું; 'પ્રિયે, તને જે સેવા ગમતી હોય તે પ્રેમથી તેને સોંપ.'
અથ ચિત્રકલેત્યેતન્નામ ચાત્મમતેન સા । ચકાર ચાહ સેવાર્થં ધૃત્વા ચાપિ વિપંચિકામ્
પછી એ યુવતીએ પોતાની ઈચ્છાથી 'ચિત્રકલા' નામ ધારણ કર્યું અને સેવા માટે વીણા પણ હાથમાં લીધી.
સદા ત્વં નિકટે તિષ્ઠ ગાયસ્વ વિવિધૈઃ સ્વરૈઃ । ગુણાત્મન્પ્રાણનાથસ્ય તવાયં વિહિતો વિધિઃ
હંમેશા નજીક રહીને વિવિધ સ્વરમાં ગાવું—એ જ તારો ધર્મ છે, ગુણવાને, જીવનના સ્વામી માટે.
અથ ચિત્રકલા ત્વાજ્ઞાં ગૃહીત્વાનમ્ય માધવમ્ । તત્પ્રેયસ્યાશ્ચ ચરણં ગૃહીત્વા પાદયો રજઃ
પછી ચિત્રકલા, તારી આજ્ઞા મેળવીને, માધવને વંદન કર્યું અને તેની પ્રિયાના પગની ધૂળી પણ લીધી.
જગૌ સુમધુરં ગીતં તયોરાનંદકારણમ્ । અથ પ્રીત્યોપગૂઢા સા કૃષ્ણેનાનંદમૂર્તિના
એણે બહુ મધુર ગીત ગાયું, જે બંનેને આનંદ આપતું હતું; પછી કૃષ્ણ, જે આનંદના સ્વરૂપ છે, એણે પ્રેમથી તેને અંકમાં લીધી.
યાવત્સુખાંબુધૌ પૂર્ણા તાવદેવાપ્યબુધ્યત । ચિત્રધ્વજો મહાપ્રેમવિહ્વલઃ સ્મરતત્પરઃ
જ્યાં સુધી તેઓ સુખના સાગરમાં ગરકાવ રહ્યા, ત્યાં સુધી ચિત્રધ્વજ પણ મહાન પ્રેમથી ભીની આંખે અને કામના વિચારમાં લીન રહ્યો.
તમેવ પરમાનંદં મુક્તકંઠો રુરોદ હ । તદારભ્ય રુદન્નેવ મુક્ત્વા હરિવિચારકમ્
એણે માત્ર એ પરમ આનંદ માટે જ ઉંચે અવાજે રડ્યું; ત્યારથી, રડતાં રડતાં એણે હરિ સિવાય બીજું કશું વિચારવું છોડી દીધું.
આભાષિતોઽપિ પિત્રાદ્યૈર્નૈવાવોચદ્વચઃ ક્વચિત્ । માસમાત્રં ગૃહે સ્થિત્વા નિશીથે કૃષ્ણસંશ્રયઃ
પિતા અને બીજાઓ બોલાવે તો પણ એણે એક પણ શબ્દ બોલ્યો નહીં; માત્ર એક મહિનો ઘરમાં રહી, મધ્યરાત્રે કૃષ્ણનો આશ્રય લીધો.