તં ભક્તિકામં પતિતં ધરણ્યામાયાસિતોસ્મીતિ વદંતમુચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામસ્ય ભુજૌ ગૃહીત્વા પસ્પર્શ હર્ષોપચિતેક્ષણેન
ભક્તિથી ધરતી પર પડેલા અને 'હું થાકી ગયો છું' એમ ઉંચે બોલતા તેને, દંડવત્ કરતો હતો ત્યારે ભગવાને તેના હાથ પકડી, આનંદથી ભરપૂર દ્રષ્ટિથી સ્પર્શ કર્યો.
ઉવાચ ચ પ્રિયારૂપં લબ્ધવંતં શુકં હરિઃ । ત્વં મે પ્રિયતમા ભદ્રે સદા તિષ્ઠ મમાંતિકે
હરિએ, પોતાના પ્રિયરૂપ પામેલા શુકને કહ્યું: 'હે શુભે, તું મને સૌથી પ્રિય છે, હંમેશા મારી પાસે રહે.'
મદ્રૂપં ચિંતયંતી ચ પ્રેમાસ્પદમુપાગતા । દ્વે ચ મુખ્યતમે ગોપ્યૌ સમાનવયસી શુભે
મારા રૂપનું સ્મરણ કરતાં, તું પ્રેમના સ્થાનને પામ્યો છે; અને બે મુખ્ય ગોપીઓ, સમાન વયની, હે સુંદરે.
એકવ્રતે એકનિષ્ઠે એકનક્ષત્રનામની । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યા તત્રૈવાન્યા તડિત્પ્રભા
એકવ્રત, એકનિષ્ઠા, એક જ નક્ષત્રનામ ધરાવતી, એક તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને બીજી વીજળીની જેમ ચમકે છે.
એકાનિદ્રા યમાણાક્ષી પરા સૌમ્યાયતેક્ષણા । સોઽર્ચયત્પરયા ભક્ત્યા તે હરેઃ સવ્યદક્ષિણે
એક નિદ્રાવિહિન, યમ જેવા નેત્રો ધરાવતી, બીજી શાંત અને વિશાળ દ્રષ્ટિવાળી; બંનેએ હરિની ડાબી અને જમણી બાજુએ ઊભી રહી પરમ ભક્તિથી પૂજા કરી.
સ કલ્પાંતે તનું ત્યક્ત્વા ગોકુલેઽભૂન્મહાત્મનઃ । ઉપનંદસ્ય દુહિતા નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
કલ્પના અંતે, તેણે શરીર ત્યાગ્યું અને ગોકુળમાં ઉપનંદની પુત્રી તરીકે જન્મ લીધો, જેનું વર્ણ નીલકમળની પાંખડી જેવું હતું.
સેયં શ્રીકૃષ્ણવનિતા પીતશાટીપરિચ્છદા । રક્તચોલિકયા પૂર્ણા શાતકુંભઘટસ્તની
એ જ શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય સ્ત્રી છે, પીળા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, લાલ ઓઢણીથી ઢંકાયેલી અને સ્તન સોનાના ઘડાની જેમ ભરપૂર છે.
દધાના રક્તસિંદૂરં સર્વાંગસ્યાવગુંઠનમ્ । સ્વર્ણકુંડલવિભ્રાજદ્ગંડદેશાં સુશોભનામ્
સંપૂર્ણ શરીરે લાલ સિંધૂર લગાવેલી, ગાલ પર સુવર્ણ કુંડળોથી તેજસ્વી અને સુંદર દેખાય છે.
સ્વર્ણપંકજમાલાઢ્યા કુંકુમાલિપ્તસુસ્તની । યસ્યા હસ્તે ચર્વણીયં દૃશ્યતે હરિણાર્પિતમ્
સુવર્ણ કમળની માળાથી શોભાયમાન, સ્તન પર કુંકુમ લગાવેલું, જેના હાથમાં હરિ દ્વારા અપાયેલું ખાવાનું દેખાય છે.
વેણુવાદ્યાતિનિપુણા કેશવસ્ય નિષેવણી । કૃષ્ણેન પરિતુષ્ટેન કદાચિદ્ગીતકર્મણિ
વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ, કેશવની સેવા કરતી, અને જ્યારે કૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ક્યારેક ગીત ગાય છે.
વિન્યસ્તા કંબુકંઠેઽસ્યા ભાતિ ગુંજાવલિ શુભા । પરોક્ષેપિ ચ કૃષ્ણસ્ય કાંતિભિશ્ચ સ્મરાર્દિતા
કાંસાના ગળે સુંદર ગુંજાની માળા શોભે છે; અને કૃષ્ણ નજરે ન હોય ત્યારે પણ એ તેમના રૂપની તીવ્ર તલપથી વ્યાકુળ રહે છે.
સખીભિર્વાદયંતીભિર્ગાયંતી સુસ્વરં પરમ્ । નર્ત્તયેત્પ્રિયવેષેણ વેષયિત્વા વધૂમિમામ્
સખીઓ સંગીત વગાડે અને મીઠા સ્વરે ગાય છે, ત્યારે એ પ્રિય વેશમાં આ વધૂને શણગારીને નૃત્ય કરે છે.
વારંવારં ચ ગોવિંદં ભાવેનાલિંગ્ય ચુંબતિ । પ્રિયાસૌ સર્વગોપીનાં કૃષ્ણસ્યાપ્યતિવલ્લભા
વારંવાર ભાવથી ગોવિંદને ભેટી અને ચુંબન કરે છે; એ સર્વ ગોપીઓમાં સૌથી પ્રિય અને કૃષ્ણને પણ અત્યંત વલ્લભ છે.
શ્વેતકેતોઃ સુતઃ કશ્ચિદ્વેદવેદાંગપારગઃ । સર્વમેવ પરિત્યજ્ય પ્રચંડં તપ આસ્થિતઃ
શ્વેતકેતુનો એક પુત્ર, જે વેદ અને તેના અંગોમાં પારંગત હતો, બધું ત્યજીને કઠોર તપસ્યા કરવા લાગ્યો.
મુરારેઃ સેવિતપદાં સુધામધુરનાદિનીમ્ । ગોવિંદસ્ય પ્રિયાં શક્તિં બ્રહ્મરુદ્રાદિદુર્ગમામ્
મુરારીના ચરણોમાં સેવા કરનાર, અમૃત જેવી મીઠી વાણી ધરાવનારી, ગોવિંદની પ્રિય શક્તિ, જે બ્રહ્મા, રુદ્ર અને બીજા દેવતાઓ માટે પણ અપ્રાપ્ય છે.
ભજંતીમેકભાવેન શ્રિયમેવ મનોહરામ્ । ધ્યાયઞ્જજાપ સતતં મંત્રમેકાદશાક્ષરમ્
જે એકાગ્ર ભાવથી માત્ર મનોહર શ્રીનું ભજન કરે છે, સતત ધ્યાનમાં રાખે છે અને અગિયાર અક્ષરવાળો મંત્ર જાપે છે.
હસિતં સકલં કૃત્વા બતમાયેષુ યોજયન્ । કાંત્યાદિભિર્હસંતીભિર્વાસયંત્યભિતો જગત્
જે સર્વેને આનંદિત કરી, તેમને માયામાં જોડે છે, અને પોતાની કાંતિ તથા અન્ય ગુણોથી જગતને ચમકતા જીવોથી ભરપૂર કરે છે.
વસંતે વસતેત્યેવં મંત્રાર્થં ચિંતયન્સદા । સોઽપિ કલ્પદ્વયેનૈવ સિદ્ધોઽત્ર જનિમાપ્તવાન્
'વસંતમાં વસે છે' એવો મંત્રનો અર્થ હંમેશાં મનમાં રાખીને, એ પુરુષે બે કલ્પના સાધનાથી આ જન્મમાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી.
સેયં બાલાયતે પુત્રી કૃશાંગી કુડ્મલસ્તની । મુક્તાવલિલસત્કંઠી શુદ્ધકૌશેયવાસિની
એ બાળા રૂપે દેખાય છે, પાતળી કાયાની, કૂમળા સ્તનો ધરાવનારી, મોતીની માળા ગળામાં પહેરેલી અને શુદ્ધ રેશમના વસ્ત્રોમાં સજ્જ છે.
મુક્તાચ્છુરિતમંજીરકંકણાંગદમુદ્રિકા । બિભ્રતી કુંડલે દિવ્યે અમૃતસ્રાવિણી શુભે
મોતીથી શોભતા પાયલ, કંકણ, બાંયડા અને વળી પહેરેલા છે, દિવ્ય કાનના કુંડળો ધારણ કર્યા છે, જે સુંદર છે અને અમૃત વહાવે છે.
વૃત્તકસ્તૂરિકાવેણી મધ્યે સિંદૂરબિંદુવત્ । દધાના ચિત્રકં ભાલે સાર્દ્ધં ચંદનચિત્રકૈઃ
ગોળ વાળની વેણી કસ્તૂરીથી સુગંધિત છે, મધ્યમાં સિંધૂરનું ટપકું છે, અને ભાળ પર રંગબેરંગી ચિત્રો તથા ચંદનના ટિકા સાથે શોભે છે.
યા સૈવ દૃશ્યતે શાંતા જપંતી પરમં પદમ્ । આસીચ્ચંદ્રપ્રભો નામ રાજર્ષિઃ પ્રિયદર્શનઃ
જે શાંત છે અને પરમ પદનો જાપ કરતી દેખાય છે; એ સમયે ચંદ્રપ્રભ નામનો સૌમ્ય અને સુંદર રાજર્ષિ હતો.
તસ્ય કૃષ્ણપ્રસાદેન પુત્રોઽભૂન્મધુરાકૃતિઃ । ચિત્રધ્વજ ઇતિ ખ્યાતઃ કૌમારાવધિ વૈષ્ણવઃ
કૃષ્ણની કૃપાથી, તેને મધુર સ્વરૂપ ધરાવતો પુત્ર થયો, જે ચિત્રધ્વજ નામે પ્રસિદ્ધ થયો અને બાળપણ સુધી વૈષ્ણવ રહ્યો.
સ રાજા સુસુતં સૌમ્યં સુસ્થિરં દ્વાદશાબ્દિકમ્ । આદેશયદ્દ્વિજાન્મંત્રં પરમષ્ટાદશાક્ષરમ્
એ રાજાએ પોતાના બાર વર્ષના સૌમ્ય અને સ્થિર પુત્રને, દ્વિજ પાસેથી પરમ અઢાર અક્ષરનો મંત્ર ગ્રહણ કરવા કહ્યું.
અભિષિચ્યમાનઃ સ શિશુર્મંત્રામૃતમયૈર્જલૈઃ । તત્ક્ષણે ભૂપતિં પ્રેમ્ણા નત્વોદશ્રુપ્રકલ્પિતઃ
જ્યારે એ બાળકને મંત્રરૂપ અમૃતથી ભરેલા જળથી અભિષેક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે એણે રાજાને પ્રેમપૂર્વક વંદન કર્યું અને આંખોમાં આનંદના આંસુ છલકાયા.
તસ્મિન્દિને સ વૈ બાલઃ શુચિવસ્ત્રધરઃ શુચિઃ । હારનૂપુરસૂત્રાદ્યૈર્ગ્રૈવેયાંગદકંકણૈઃ
એ દિવસે એ બાળક શુદ્ધ વસ્ત્રો પહેરી, શુદ્ધ મનથી, હાર, પાયલ, સૂત્ર, માળા, બાંયડા અને કંકણોથી શોભિત હતો.
વિભૂષિતો હરેર્ભક્તિમુપસ્પૃશ્યામલાશયઃ । વિષ્ણોરાયતનં ગત્વા સ્થિત્વૈકાકી વ્યચિંતયત્
આ રીતે શોભાયમાન, નિર્મળ હૃદયથી હરિભક્તિનો સ્પર્શ કરીને, એ વિષ્ણુના મંદિરમાં ગયો અને એકલોજ ઊભો રહી ધ્યાનમાં તલીન થયો.
કથં ભજામિ તં ભક્તં મોહનં ગોપયોષિતામ્ । વિક્રીડંતં સદા તાભિઃ કાલિંદીપુલિને વને
હું કેવી રીતે એ મોહક ભક્તનું પૂજન કરું, જે ગોપીઓના પ્રિય છે અને હંમેશા કાળીદીનાં કિનારે વનમાં ગોપીઓ સાથે રમે છે?
ઇત્થમત્યાકુલમતિશ્ચિંતયન્નેવ બાલકઃ । અથાપપરમાં વિદ્યાં સ્વપ્નં ચ સમવાપ્યત
આ રીતે ખૂબ જ ઉલઝણમાં વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે, એ બાળકને પરમ વિદ્યા અને સ્વપ્નમાં એક દ્રષ્ટાંત પ્રાપ્ત થયો.
આસીત્કૃષ્ણપ્રતિકૃતિઃ પુરતસ્તસ્ય શોભના । શિલામયી સ્વર્ણપીઠે સર્વલક્ષણલક્ષિતા
એના સામે સુંદર કૃષ્ણમૂર્તિ દેખાઈ, જે પથ્થરની હતી, સોનાના સિંહાસન પર બેઠેલી અને સર્વે શુભ લક્ષણોથી યુક્ત હતી.