યાસાં કર્ણેષુ દૃશ્યંતે તાટંકા રશ્મિદીપિતાઃ । રત્નમાલ્યાનિ કંઠેષુ રત્નપુષ્પાણિ વેણિષુ
જેનાં કાનમાં તેજસ્વી કુંડળો ચમકે છે, ગળામાં રત્નમાળાઓ છે અને વાળની ચોટીમાં રત્નપુષ્પો શોભે છે.
મુનિઃ શુચિશ્રવા નામ સુવર્ણો નામ ચાપરઃ । કુશધ્વજસ્ય બ્રહ્મર્ષેઃ પુત્રૌ તૌ વેદપારગૌ
કુશધ્વજ નામના મહર્ષિના બે પુત્રો હતા—શુચિશ્રવા અને સુવર્ણ. બંને વેદોમાં પારંગત હતા.
ઊર્ધ્વપાદૌ તપો ઘોરં તેપતુસ્ત્ર્યક્ષરં મનુમ્ । હ્રીં હંસ ઇતિ કૃત્વૈવ જપંતૌ યતમાનસૌ
બન્ને ઋષિઓએ પગ ઉપર રાખીને કઠિન તપસ્યા કરી, 'હ્રીં હંસ' એ ત્રણ અક્ષરનો મંત્ર જપતા પ્રયત્નપૂર્વક સાધના કરી.
ધ્યાયંતૌ ગોકુલે કૃષ્ણં બાલકં દશવાર્ષિકમ્ । કંદર્પસમરૂપેણ તારુણ્યલલિતેન ચ
તેઓએ ગોકુલમાં દસ વર્ષના બાળકરૂપ શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું, જે કામદેવ જેવું સુંદર અને યુવાન હતો.
પશ્યંતીર્વ્રજબિંબોષ્ઠીર્મોહયંતમનારતમ્ । તૌ કલ્પાંતે તનૂં ત્યક્ત્વા લબ્ધવંતૌ જનિં વ્રજે
વ્રજની સ્ત્રીઓના લાલ ઓઠ જોઈને, જે સતત મનને મોહિત કરતા, એ બંને ઋષિઓએ યુગના અંતે શરીર ત્યજી વ્રજમાં જન્મ લીધો.
સુવીરનામ ગોપસ્ય સુતે પરમશોભને । યયોર્હસ્તે પ્રદૃશ્યેતે સારિકે શુભરાવિણી
સુવીર નામના ગોપના સુંદર પુત્રીઓ તરીકે જન્મી, જેમના હાથમાં શુભ પોપટ અને તેજસ્વી રાવિણી દેખાય છે.
જટિલો જંઘપૂતશ્ચ ઘૃતાશી કર્બુરેવ ચ । ચત્વારો મુનયો ધન્યા ઇહામુત્ર ચ નિઃસ્પૃહાઃ
જટિલ, જંઘપૂત, ઘૃતાશી અને કર્બુર—આ ચાર ધન્ય ઋષિઓ બંને લોકમાં શુદ્ધ અને નિર્લોભ હતા.
કેવલેનૈકભાવેન પ્રપન્ના બલ્લવીપતિમ્ । તેપુસ્તે સલિલે મગ્ના જપંતો મનુમેવ ચ
એકમાત્ર ભાવથી ગોપીઓના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણને શરણ થઈ, તેઓએ પાણીમાં ડૂબીને મંત્રજપ કર્યો.
રમાત્રયેણ પુટિતં સ્મરાદ્યં તદશાક્ષરમ્ । દધ્યુશ્ચ ગાઢભાવેન બલ્લવીભિર્વને વને
રમાના ત્રણ રૂપથી ભરપૂર, પ્રેમના આરંભ અને અવિનાશી એવા મંત્રનો ગાઢ ભાવથી ગોપીઓ સાથે દરેક વનમાં જપ અને ધ્યાન કર્યું.
ભ્રમંતં નૃત્યગીતાદ્યૈર્માનયંતં મનોહરમ્ । ચંદનાલિપ્તસર્વાંગં જપાપુષ્પાવતંસકમ્
શ્રીકૃષ્ણ નૃત્ય-ગીતથી સન્માન પામતા, મનોહર અને આકર્ષક, આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત અને જપાપુષ્પના ગજ્રા ધારણ કરેલાં ફરતા.
કલ્હારમાલયાવીતં નીલપીતપટાવૃતમ્ । કલ્પત્રયાંતે જાતાસ્તે ગોકુલે શુભલક્ષણાઃ
કલ્હારની વણાવેલી વણમાલા અને નીળા-પીળા વસ્ત્રો પહેરી, યુગના અંતે ગોકુલમાં શુભ લક્ષણો સાથે જન્મ્યા.
ઇમાસ્તાઃ પુરતો રમ્યા ઉપવિષ્ટા નતભ્રુવઃ । યાસાં ધર્મકૃતાન્યેવ વલયાનિ પ્રકોષ્ઠકે
આ સૌંદર્યવંતીઓ તમારી સામે નમ્ર ભ્રૂભંગ સાથે બેઠેલી છે, જેમના હાથમાં ધાર્મિક કર્મથી મેળવેલા કાંગણ શોભે છે.
વિચિત્રાણિ ચ રત્નાદ્યૈર્દિવ્યમુક્તાફલાદિભિઃ । મુનિર્દીર્ઘતપા નામ વ્યાસોઽભૂત્પૂર્વકલ્પકે
વિચિત્ર રત્નો, દિવ્ય મુક્તા અને અન્ય આભૂષણોથી શોભિત, પૂર્વ યુગમાં દીર્ઘતપા નામના ઋષિ, જે વ્યાસ હતા.
તત્પુત્રઃ શુક ઇત્યેવ મુનિઃ ખ્યાતો વરઃ સુધીઃ । સોઽપિ બાલો મહાપ્રાજ્ઞઃ સદૈવાનુસ્મરન્પદમ્
તેમનો પુત્ર સુક ઋષિ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને ઉત્તમ બુદ્ધિશાળી હતો. બાળપણથી જ તે હંમેશાં પરમધામનું સ્મરણ કરતો.
વિહાય પિતૃમાત્રાદિ કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વનં ગતઃ । સ તત્ર માનસૈર્દિવ્યૈરુપચારૈરહર્નિશમ્
પિતા-માતાને છોડીને, શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કરતાં વનમાં ગયો અને ત્યાં દિવસ-રાત દિવ્ય માનસિક ઉપચારથી પૂજા કરતો.
અનાહારોઽર્ચયદ્વિષ્ણું ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્ । રમયા પુટિતં મંત્રં જપન્નષ્ટાદશાક્ષરમ્
અન્ન લીધા વિના, ગોપરૂપ ઈશ્વર શ્રીવિષ્ણુની આરાધના કરી, રમાથી સંયુક્ત અષ્ટાદશ અક્ષર મંત્રનો જપ કરતો.
દધ્યૌ પરમભાવેન હરિં હૈમતરોરધઃ । હૈમમંડપિકાયાં ચ હેમસિંહાસનોપરિ
તે હેમવૃક્ષની છાયામાં, સુવર્ણ મંડપમાં, સુવર્ણ સિંહાસન પર, પરમ ભક્તિથી હરિનું ધ્યાન કરતો હતો.
આસીનં હેમહસ્તાગ્રૈર્દધાનં હેમવંશિકામ્ । દક્ષિણેન ભ્રામયંતં પાણિના હેમપંકજમ્
સુવર્ણ હાથોમાં સુવર્ણ વાંસળી પકડીને, જમણા હાથમાં સુવર્ણ કમળ ફેરવતો બેઠો હતો.
હેમવર્ણેષ્ટપ્રિયયા પરિકૢપ્તાંગચિત્રકમ્ । હસંતમતિહર્ષેણ પશ્યંતં નિજમાશ્રમમ્
સુવર્ણ રંગ પ્રિય પ્રિયાએ સુંદર રીતે શોભિત અંગો ધરાવતો, અત્યંત આનંદથી હસતો અને પોતાના આશ્રમ તરફ નિહાળતો હતો.
હર્ષાશ્રુપૂર્ણઃ પુલકાચિતાંગઃ પ્રસીદનાથેતિ વદન્નથોચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામાય પપાત ભૂમૌ સંવેપમાનસ્ત્રિજગદ્વિધાતુઃ
આનંદના આંસુઓથી આંખો ભરી, શરીર રોમાંચિત, 'પ્રભુ, કૃપા કરો' એમ ઉંચે બોલી, ત્રણેય લોકના સર્જનહારને પ્રણામ કરવા ધરે પડ્યો, અને કાંપતો હતો.
તં ભક્તિકામં પતિતં ધરણ્યામાયાસિતોસ્મીતિ વદંતમુચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામસ્ય ભુજૌ ગૃહીત્વા પસ્પર્શ હર્ષોપચિતેક્ષણેન
ભક્તિથી ધરતી પર પડેલા અને 'હું થાકી ગયો છું' એમ ઉંચે બોલતા તેને, દંડવત્ કરતો હતો ત્યારે ભગવાને તેના હાથ પકડી, આનંદથી ભરપૂર દ્રષ્ટિથી સ્પર્શ કર્યો.
ઉવાચ ચ પ્રિયારૂપં લબ્ધવંતં શુકં હરિઃ । ત્વં મે પ્રિયતમા ભદ્રે સદા તિષ્ઠ મમાંતિકે
હરિએ, પોતાના પ્રિયરૂપ પામેલા શુકને કહ્યું: 'હે શુભે, તું મને સૌથી પ્રિય છે, હંમેશા મારી પાસે રહે.'
મદ્રૂપં ચિંતયંતી ચ પ્રેમાસ્પદમુપાગતા । દ્વે ચ મુખ્યતમે ગોપ્યૌ સમાનવયસી શુભે
મારા રૂપનું સ્મરણ કરતાં, તું પ્રેમના સ્થાનને પામ્યો છે; અને બે મુખ્ય ગોપીઓ, સમાન વયની, હે સુંદરે.
એકવ્રતે એકનિષ્ઠે એકનક્ષત્રનામની । તપ્તજાંબૂનદપ્રખ્યા તત્રૈવાન્યા તડિત્પ્રભા
એકવ્રત, એકનિષ્ઠા, એક જ નક્ષત્રનામ ધરાવતી, એક તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને બીજી વીજળીની જેમ ચમકે છે.
એકાનિદ્રા યમાણાક્ષી પરા સૌમ્યાયતેક્ષણા । સોઽર્ચયત્પરયા ભક્ત્યા તે હરેઃ સવ્યદક્ષિણે
એક નિદ્રાવિહિન, યમ જેવા નેત્રો ધરાવતી, બીજી શાંત અને વિશાળ દ્રષ્ટિવાળી; બંનેએ હરિની ડાબી અને જમણી બાજુએ ઊભી રહી પરમ ભક્તિથી પૂજા કરી.
સ કલ્પાંતે તનું ત્યક્ત્વા ગોકુલેઽભૂન્મહાત્મનઃ । ઉપનંદસ્ય દુહિતા નીલોત્પલદલચ્છવિઃ
કલ્પના અંતે, તેણે શરીર ત્યાગ્યું અને ગોકુળમાં ઉપનંદની પુત્રી તરીકે જન્મ લીધો, જેનું વર્ણ નીલકમળની પાંખડી જેવું હતું.
સેયં શ્રીકૃષ્ણવનિતા પીતશાટીપરિચ્છદા । રક્તચોલિકયા પૂર્ણા શાતકુંભઘટસ્તની
એ જ શ્રીકૃષ્ણની પ્રિય સ્ત્રી છે, પીળા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, લાલ ઓઢણીથી ઢંકાયેલી અને સ્તન સોનાના ઘડાની જેમ ભરપૂર છે.
દધાના રક્તસિંદૂરં સર્વાંગસ્યાવગુંઠનમ્ । સ્વર્ણકુંડલવિભ્રાજદ્ગંડદેશાં સુશોભનામ્
સંપૂર્ણ શરીરે લાલ સિંધૂર લગાવેલી, ગાલ પર સુવર્ણ કુંડળોથી તેજસ્વી અને સુંદર દેખાય છે.
સ્વર્ણપંકજમાલાઢ્યા કુંકુમાલિપ્તસુસ્તની । યસ્યા હસ્તે ચર્વણીયં દૃશ્યતે હરિણાર્પિતમ્
સુવર્ણ કમળની માળાથી શોભાયમાન, સ્તન પર કુંકુમ લગાવેલું, જેના હાથમાં હરિ દ્વારા અપાયેલું ખાવાનું દેખાય છે.
વેણુવાદ્યાતિનિપુણા કેશવસ્ય નિષેવણી । કૃષ્ણેન પરિતુષ્ટેન કદાચિદ્ગીતકર્મણિ
વાંસળી વગાડવામાં નિપુણ, કેશવની સેવા કરતી, અને જ્યારે કૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય ત્યારે ક્યારેક ગીત ગાય છે.