ચિત્રગંધેતિ વિખ્યાતા કુમારી ચ શુભાનના । નિજાંગગંધૈર્વિવિધૈર્મોદયંતી દિશો દશ
તે સુંદર મુખવાળી કુમારી 'ચિત્રગંધા' તરીકે જાણીતી થઈ, અને પોતાના અંગોના વિવિધ સુગંધથી દસ દિશાઓમાં આનંદ ફેલાવતી.
તામેનાં પશ્ય કલ્યાણીં વૃંદશો મધુપાયિનીમ્ । અંગેષુ સ્વપતિં કૃત્વા રસાવેશસમાકુલામ્
આ શુભવંતી કન્યા વૃંદા છે, જે મધ પીતી અને પ્રેમરસમાં લીન રહી, પોતાના પ્રિયને અંગમાં ધારણ કરીને આનંદમાં મગ્ન છે.
અસ્યાઃ સ્તનપરિષ્વંગે હારૈઃ સર્વૈર્વિહન્યતે । વક્ષઃસ્થલાત્પ્રચ્યવદ્ભિશ્ચિત્રગંધાદિસૌરભૈઃ
કૃષ્ણના વક્ષસ્થળે ચુંબન કરતી વેળાએ, વ્રિન્દાના ગળાના બધા હાર અથડાઈ જાય છે અને કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પરથી ચિત્રગંધા વગેરેના સુગંધ પ્રસરે છે.
અપરે મુનિવર્યાસ્તુ સતતં પૂતમાનસાઃ । વાયુભક્ષાસ્તપસ્તેપુર્જપંતઃ પરમં મનુમ્
બીજા મહાન ઋષિઓ, હંમેશાં શુદ્ધ મનવાળા, માત્ર વાયુ પર જીવતા, તપ કરતા અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જપ કરતા.
સ્મરઃ કૃષ્ણાય કામાર્તિ કલાદિવૃત્તિશાલિને । આગ્નેયીસહિતં કૃત્વા મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
કામદેવે કૃષ્ણને પ્રેમથી પામવા માટે અગ્નેયી સાથે મળીને સર્વકલાઓથી યુક્ત પંદર અક્ષરનો મંત્ર સ્થાપ્યો.
દધ્યુર્મુનિવરાઃ કષ્ણમૂર્તિં દિવ્યવિભૂષણામ્ । દિવ્યચિત્રદુકૂલેન પૂર્ણપીનકટિસ્થલામ્
મહાન ઋષિઓએ કૃષ્ણના દૈવી આભૂષણોથી શોભિત, અદભુત રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા અને ભરાવદાર કમરવાળા રૂપનું ધ્યાન કર્યું.
મયૂરપિચ્છકૈઃ કૢપ્તચૂડામુજ્જ્વલકુંડલામ્ । સવ્યજંઘાંત આદાય દક્ષિણં ચરણાંબુજમ્
મયૂરપાંખથી બનેલું મુકડો, તેજસ્વી કુંડળ, ડાબું પગ વાળેલું અને જમણું કમળ જેવું પગ આગળ રાખેલું.
ભ્રમંતીં સંપુટીકૃત્ય ચારુહસ્તાંબુજદ્વયમ્ । કક્ષદેશવિનિક્ષિપ્તવેણું પરિચલત્પુટીમ્
સુંદર કમળ જેવા બે હાથ જોડીને, વાંસળી બાજુએ રાખી, અને આંગળીઓ હળવેથી હલાવતાં, કૃષ્ણ ફરતા દેખાય છે.
આનંદયંતીં ગોપીનાં નયનાનિ મનાંસિ ચ । પરમાશ્ચર્યરૂપેણ પ્રવિષ્ટાં રંગમંડપે
અત્યંત અદ્ભુત રૂપે રંગમંચમાં પ્રવેશી, ગોપીઓની આંખો અને મનમાં આનંદ છલકાવ્યો.
પ્રસૂનવર્ષર્ગોપીભિઃ પૂર્યમાણાં ચ સર્વતઃ । અથ કલ્પાંતરે દેહં ત્યક્ત્વા જાતા ઇહાધુના
ગોપીઓએ ચારે બાજુથી પુષ્પવર્ષા કરી. એ સ્ત્રી, જે પેહલા બીજા યુગમાં શરીર ત્યજી હતી, હવે અહીં જન્મી છે.
યાસાં કર્ણેષુ દૃશ્યંતે તાટંકા રશ્મિદીપિતાઃ । રત્નમાલ્યાનિ કંઠેષુ રત્નપુષ્પાણિ વેણિષુ
જેનાં કાનમાં તેજસ્વી કુંડળો ચમકે છે, ગળામાં રત્નમાળાઓ છે અને વાળની ચોટીમાં રત્નપુષ્પો શોભે છે.
મુનિઃ શુચિશ્રવા નામ સુવર્ણો નામ ચાપરઃ । કુશધ્વજસ્ય બ્રહ્મર્ષેઃ પુત્રૌ તૌ વેદપારગૌ
કુશધ્વજ નામના મહર્ષિના બે પુત્રો હતા—શુચિશ્રવા અને સુવર્ણ. બંને વેદોમાં પારંગત હતા.
ઊર્ધ્વપાદૌ તપો ઘોરં તેપતુસ્ત્ર્યક્ષરં મનુમ્ । હ્રીં હંસ ઇતિ કૃત્વૈવ જપંતૌ યતમાનસૌ
બન્ને ઋષિઓએ પગ ઉપર રાખીને કઠિન તપસ્યા કરી, 'હ્રીં હંસ' એ ત્રણ અક્ષરનો મંત્ર જપતા પ્રયત્નપૂર્વક સાધના કરી.
ધ્યાયંતૌ ગોકુલે કૃષ્ણં બાલકં દશવાર્ષિકમ્ । કંદર્પસમરૂપેણ તારુણ્યલલિતેન ચ
તેઓએ ગોકુલમાં દસ વર્ષના બાળકરૂપ શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું, જે કામદેવ જેવું સુંદર અને યુવાન હતો.
પશ્યંતીર્વ્રજબિંબોષ્ઠીર્મોહયંતમનારતમ્ । તૌ કલ્પાંતે તનૂં ત્યક્ત્વા લબ્ધવંતૌ જનિં વ્રજે
વ્રજની સ્ત્રીઓના લાલ ઓઠ જોઈને, જે સતત મનને મોહિત કરતા, એ બંને ઋષિઓએ યુગના અંતે શરીર ત્યજી વ્રજમાં જન્મ લીધો.
સુવીરનામ ગોપસ્ય સુતે પરમશોભને । યયોર્હસ્તે પ્રદૃશ્યેતે સારિકે શુભરાવિણી
સુવીર નામના ગોપના સુંદર પુત્રીઓ તરીકે જન્મી, જેમના હાથમાં શુભ પોપટ અને તેજસ્વી રાવિણી દેખાય છે.
જટિલો જંઘપૂતશ્ચ ઘૃતાશી કર્બુરેવ ચ । ચત્વારો મુનયો ધન્યા ઇહામુત્ર ચ નિઃસ્પૃહાઃ
જટિલ, જંઘપૂત, ઘૃતાશી અને કર્બુર—આ ચાર ધન્ય ઋષિઓ બંને લોકમાં શુદ્ધ અને નિર્લોભ હતા.
કેવલેનૈકભાવેન પ્રપન્ના બલ્લવીપતિમ્ । તેપુસ્તે સલિલે મગ્ના જપંતો મનુમેવ ચ
એકમાત્ર ભાવથી ગોપીઓના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણને શરણ થઈ, તેઓએ પાણીમાં ડૂબીને મંત્રજપ કર્યો.
રમાત્રયેણ પુટિતં સ્મરાદ્યં તદશાક્ષરમ્ । દધ્યુશ્ચ ગાઢભાવેન બલ્લવીભિર્વને વને
રમાના ત્રણ રૂપથી ભરપૂર, પ્રેમના આરંભ અને અવિનાશી એવા મંત્રનો ગાઢ ભાવથી ગોપીઓ સાથે દરેક વનમાં જપ અને ધ્યાન કર્યું.
ભ્રમંતં નૃત્યગીતાદ્યૈર્માનયંતં મનોહરમ્ । ચંદનાલિપ્તસર્વાંગં જપાપુષ્પાવતંસકમ્
શ્રીકૃષ્ણ નૃત્ય-ગીતથી સન્માન પામતા, મનોહર અને આકર્ષક, આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત અને જપાપુષ્પના ગજ્રા ધારણ કરેલાં ફરતા.
કલ્હારમાલયાવીતં નીલપીતપટાવૃતમ્ । કલ્પત્રયાંતે જાતાસ્તે ગોકુલે શુભલક્ષણાઃ
કલ્હારની વણાવેલી વણમાલા અને નીળા-પીળા વસ્ત્રો પહેરી, યુગના અંતે ગોકુલમાં શુભ લક્ષણો સાથે જન્મ્યા.
ઇમાસ્તાઃ પુરતો રમ્યા ઉપવિષ્ટા નતભ્રુવઃ । યાસાં ધર્મકૃતાન્યેવ વલયાનિ પ્રકોષ્ઠકે
આ સૌંદર્યવંતીઓ તમારી સામે નમ્ર ભ્રૂભંગ સાથે બેઠેલી છે, જેમના હાથમાં ધાર્મિક કર્મથી મેળવેલા કાંગણ શોભે છે.
વિચિત્રાણિ ચ રત્નાદ્યૈર્દિવ્યમુક્તાફલાદિભિઃ । મુનિર્દીર્ઘતપા નામ વ્યાસોઽભૂત્પૂર્વકલ્પકે
વિચિત્ર રત્નો, દિવ્ય મુક્તા અને અન્ય આભૂષણોથી શોભિત, પૂર્વ યુગમાં દીર્ઘતપા નામના ઋષિ, જે વ્યાસ હતા.
તત્પુત્રઃ શુક ઇત્યેવ મુનિઃ ખ્યાતો વરઃ સુધીઃ । સોઽપિ બાલો મહાપ્રાજ્ઞઃ સદૈવાનુસ્મરન્પદમ્
તેમનો પુત્ર સુક ઋષિ તરીકે પ્રસિદ્ધ અને ઉત્તમ બુદ્ધિશાળી હતો. બાળપણથી જ તે હંમેશાં પરમધામનું સ્મરણ કરતો.
વિહાય પિતૃમાત્રાદિ કૃષ્ણં ધ્યાત્વા વનં ગતઃ । સ તત્ર માનસૈર્દિવ્યૈરુપચારૈરહર્નિશમ્
પિતા-માતાને છોડીને, શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કરતાં વનમાં ગયો અને ત્યાં દિવસ-રાત દિવ્ય માનસિક ઉપચારથી પૂજા કરતો.
અનાહારોઽર્ચયદ્વિષ્ણું ગોપરૂપિણમીશ્વરમ્ । રમયા પુટિતં મંત્રં જપન્નષ્ટાદશાક્ષરમ્
અન્ન લીધા વિના, ગોપરૂપ ઈશ્વર શ્રીવિષ્ણુની આરાધના કરી, રમાથી સંયુક્ત અષ્ટાદશ અક્ષર મંત્રનો જપ કરતો.
દધ્યૌ પરમભાવેન હરિં હૈમતરોરધઃ । હૈમમંડપિકાયાં ચ હેમસિંહાસનોપરિ
તે હેમવૃક્ષની છાયામાં, સુવર્ણ મંડપમાં, સુવર્ણ સિંહાસન પર, પરમ ભક્તિથી હરિનું ધ્યાન કરતો હતો.
આસીનં હેમહસ્તાગ્રૈર્દધાનં હેમવંશિકામ્ । દક્ષિણેન ભ્રામયંતં પાણિના હેમપંકજમ્
સુવર્ણ હાથોમાં સુવર્ણ વાંસળી પકડીને, જમણા હાથમાં સુવર્ણ કમળ ફેરવતો બેઠો હતો.
હેમવર્ણેષ્ટપ્રિયયા પરિકૢપ્તાંગચિત્રકમ્ । હસંતમતિહર્ષેણ પશ્યંતં નિજમાશ્રમમ્
સુવર્ણ રંગ પ્રિય પ્રિયાએ સુંદર રીતે શોભિત અંગો ધરાવતો, અત્યંત આનંદથી હસતો અને પોતાના આશ્રમ તરફ નિહાળતો હતો.
હર્ષાશ્રુપૂર્ણઃ પુલકાચિતાંગઃ પ્રસીદનાથેતિ વદન્નથોચ્ચૈઃ । દંડપ્રણામાય પપાત ભૂમૌ સંવેપમાનસ્ત્રિજગદ્વિધાતુઃ
આનંદના આંસુઓથી આંખો ભરી, શરીર રોમાંચિત, 'પ્રભુ, કૃપા કરો' એમ ઉંચે બોલી, ત્રણેય લોકના સર્જનહારને પ્રણામ કરવા ધરે પડ્યો, અને કાંપતો હતો.