તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા મુનિરત્યંતવિસ્મિતઃ । પતિત્વા ચરણે તસ્યાઃ કૃષ્ણોપાસાવિધિં શુભમ્
તેના શબ્દો સાંભળીને ઋષિ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા; તેણે તેના પગે વંદન કરીને કૃષ્ણની પૂજા કરવાની શુભ રીત વિશે પૂછ્યું.
પપ્રચ્છ પરમપ્રીતસ્ત્યક્ત્વાધ્યાત્મવિરોચનમ્ । તયોક્તં મંત્રમાજ્ઞાય જગામ માનસં સરઃ
ઋષિએ અત્યંત આનંદથી, બીજા બધા આધ્યાત્મિક ઉપાય છોડીને, તેના પાસેથી મંત્ર જાણ્યો અને પછી મનસરોવરમાં ગયા.
તતોઽતિદુશ્ચરં ચક્રે તપો વિસ્મયકારકમ્ । એકપાદસ્થિતઃ સૂર્યં નિર્નિમેષં વિલોકયન્
પછી તેણે અત્યંત કઠિન અને આશ્ચર્યજનક તપ કર્યું—એક પગ પર ઊભા રહીને, પલક ન મારતા સૂર્યને નિહાળતા.
મંત્રં જજાપ પરમં પંચવિંશતિવર્ણકમ્ । દધ્યૌ પરમભાવેન કૃષ્ણમાનંદરૂપિણમ્
તેણે પચ્ચીસ અક્ષરનો શ્રેષ્ઠ મંત્ર જપ્યો અને પરમ ભક્તિથી આનંદરૂપ કૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું.
ચરંતં વ્રજવીથીષુ વિચિત્રગતિલીલયા । લલિતૈઃ પાદવિન્યાસૈઃ ક્વણયંતં ચ નૂપુરમ્
તેણે કૃષ્ણને વ્રજની ગલીઓમાં રમતાં, અદભુત અને રમૂજી પગલાં ભરતાં, અને પાયલના ઘંટ વગાડતાં જોયા.
ચિત્રકંદર્પચેષ્ટાભિઃ સસ્મિતાપાંગવીક્ષિતૈઃ । સંમોહનાખ્યયા વંશ્યા પંચમારુણચિત્રયા
કૃષ્ણ મનમોહક હાવભાવથી, મીઠા સ્મિત અને તિરછા નજરથી સૌને મોહી લેતા, અને પાંચ લાલ રંગોથી શોભતા 'સંમોહન' નામના વાંસળીથી મોહક ધ્વનિ કરાવતા દેખાયા.
બિંબૌષ્ઠપુટચુંબિન્યા કલાલાપૈર્મનોજ્ઞયા । હરંતં વ્રજરામાણાં મનાંસિ ચ વપૂંષિ ચ
કૃષ્ણના બિંબફળ જેવા હોઠ વાંસળીના મુખ પર મૂકીને મીઠા રાગ વગાડતા, અને વ્રજની સ્ત્રીઓના મન અને શરીર મોહી લેતા.
શ્લથન્નીવીભિરાગત્ય સહસાલિંગિતાંગકમ્ । દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્
ગૂંથેલા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, દૈવી ફૂલમાળા અને સુગંધિત લિપનથી સજ્જ, અને અચાનક આસપાસની ગોપીઓના વળગણથી ઘેરાયેલા કૃષ્ણ.
શ્યામલાંગપ્રભાપૂર્ણૈર્મોહયંતં જગત્ત્રયમ્ । સ એવં બહુદેવેન સમુપાસ્ય જગત્પતિમ્
શ્યામવર્ણ અને તેજસ્વી અંગોથી, ત્રણેય લોકને મોહી લેતા, ઋષિએ લાંબા સમય સુધી શ્રદ્ધાપૂર્વક જગતના સ્વામીની ઉપાસના કરી.
નવકલ્પાંતરે જાતા ગોકુલે દિવ્યરૂપિણી । કન્યા પ્રચંડનામ્નસ્તુ ગોપસ્યાતિ યશસ્વિનઃ
નવા કલ્પમાં, ગોકુલમાં પ્રસિદ્ધ ગોપ પ્રચંડની દૈવી રૂપાળી પુત્રી જન્મી.
ચિત્રગંધેતિ વિખ્યાતા કુમારી ચ શુભાનના । નિજાંગગંધૈર્વિવિધૈર્મોદયંતી દિશો દશ
તે સુંદર મુખવાળી કુમારી 'ચિત્રગંધા' તરીકે જાણીતી થઈ, અને પોતાના અંગોના વિવિધ સુગંધથી દસ દિશાઓમાં આનંદ ફેલાવતી.
તામેનાં પશ્ય કલ્યાણીં વૃંદશો મધુપાયિનીમ્ । અંગેષુ સ્વપતિં કૃત્વા રસાવેશસમાકુલામ્
આ શુભવંતી કન્યા વૃંદા છે, જે મધ પીતી અને પ્રેમરસમાં લીન રહી, પોતાના પ્રિયને અંગમાં ધારણ કરીને આનંદમાં મગ્ન છે.
અસ્યાઃ સ્તનપરિષ્વંગે હારૈઃ સર્વૈર્વિહન્યતે । વક્ષઃસ્થલાત્પ્રચ્યવદ્ભિશ્ચિત્રગંધાદિસૌરભૈઃ
કૃષ્ણના વક્ષસ્થળે ચુંબન કરતી વેળાએ, વ્રિન્દાના ગળાના બધા હાર અથડાઈ જાય છે અને કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પરથી ચિત્રગંધા વગેરેના સુગંધ પ્રસરે છે.
અપરે મુનિવર્યાસ્તુ સતતં પૂતમાનસાઃ । વાયુભક્ષાસ્તપસ્તેપુર્જપંતઃ પરમં મનુમ્
બીજા મહાન ઋષિઓ, હંમેશાં શુદ્ધ મનવાળા, માત્ર વાયુ પર જીવતા, તપ કરતા અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જપ કરતા.
સ્મરઃ કૃષ્ણાય કામાર્તિ કલાદિવૃત્તિશાલિને । આગ્નેયીસહિતં કૃત્વા મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
કામદેવે કૃષ્ણને પ્રેમથી પામવા માટે અગ્નેયી સાથે મળીને સર્વકલાઓથી યુક્ત પંદર અક્ષરનો મંત્ર સ્થાપ્યો.
દધ્યુર્મુનિવરાઃ કષ્ણમૂર્તિં દિવ્યવિભૂષણામ્ । દિવ્યચિત્રદુકૂલેન પૂર્ણપીનકટિસ્થલામ્
મહાન ઋષિઓએ કૃષ્ણના દૈવી આભૂષણોથી શોભિત, અદભુત રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા અને ભરાવદાર કમરવાળા રૂપનું ધ્યાન કર્યું.
મયૂરપિચ્છકૈઃ કૢપ્તચૂડામુજ્જ્વલકુંડલામ્ । સવ્યજંઘાંત આદાય દક્ષિણં ચરણાંબુજમ્
મયૂરપાંખથી બનેલું મુકડો, તેજસ્વી કુંડળ, ડાબું પગ વાળેલું અને જમણું કમળ જેવું પગ આગળ રાખેલું.
ભ્રમંતીં સંપુટીકૃત્ય ચારુહસ્તાંબુજદ્વયમ્ । કક્ષદેશવિનિક્ષિપ્તવેણું પરિચલત્પુટીમ્
સુંદર કમળ જેવા બે હાથ જોડીને, વાંસળી બાજુએ રાખી, અને આંગળીઓ હળવેથી હલાવતાં, કૃષ્ણ ફરતા દેખાય છે.
આનંદયંતીં ગોપીનાં નયનાનિ મનાંસિ ચ । પરમાશ્ચર્યરૂપેણ પ્રવિષ્ટાં રંગમંડપે
અત્યંત અદ્ભુત રૂપે રંગમંચમાં પ્રવેશી, ગોપીઓની આંખો અને મનમાં આનંદ છલકાવ્યો.
પ્રસૂનવર્ષર્ગોપીભિઃ પૂર્યમાણાં ચ સર્વતઃ । અથ કલ્પાંતરે દેહં ત્યક્ત્વા જાતા ઇહાધુના
ગોપીઓએ ચારે બાજુથી પુષ્પવર્ષા કરી. એ સ્ત્રી, જે પેહલા બીજા યુગમાં શરીર ત્યજી હતી, હવે અહીં જન્મી છે.
યાસાં કર્ણેષુ દૃશ્યંતે તાટંકા રશ્મિદીપિતાઃ । રત્નમાલ્યાનિ કંઠેષુ રત્નપુષ્પાણિ વેણિષુ
જેનાં કાનમાં તેજસ્વી કુંડળો ચમકે છે, ગળામાં રત્નમાળાઓ છે અને વાળની ચોટીમાં રત્નપુષ્પો શોભે છે.
મુનિઃ શુચિશ્રવા નામ સુવર્ણો નામ ચાપરઃ । કુશધ્વજસ્ય બ્રહ્મર્ષેઃ પુત્રૌ તૌ વેદપારગૌ
કુશધ્વજ નામના મહર્ષિના બે પુત્રો હતા—શુચિશ્રવા અને સુવર્ણ. બંને વેદોમાં પારંગત હતા.
ઊર્ધ્વપાદૌ તપો ઘોરં તેપતુસ્ત્ર્યક્ષરં મનુમ્ । હ્રીં હંસ ઇતિ કૃત્વૈવ જપંતૌ યતમાનસૌ
બન્ને ઋષિઓએ પગ ઉપર રાખીને કઠિન તપસ્યા કરી, 'હ્રીં હંસ' એ ત્રણ અક્ષરનો મંત્ર જપતા પ્રયત્નપૂર્વક સાધના કરી.
ધ્યાયંતૌ ગોકુલે કૃષ્ણં બાલકં દશવાર્ષિકમ્ । કંદર્પસમરૂપેણ તારુણ્યલલિતેન ચ
તેઓએ ગોકુલમાં દસ વર્ષના બાળકરૂપ શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું, જે કામદેવ જેવું સુંદર અને યુવાન હતો.
પશ્યંતીર્વ્રજબિંબોષ્ઠીર્મોહયંતમનારતમ્ । તૌ કલ્પાંતે તનૂં ત્યક્ત્વા લબ્ધવંતૌ જનિં વ્રજે
વ્રજની સ્ત્રીઓના લાલ ઓઠ જોઈને, જે સતત મનને મોહિત કરતા, એ બંને ઋષિઓએ યુગના અંતે શરીર ત્યજી વ્રજમાં જન્મ લીધો.
સુવીરનામ ગોપસ્ય સુતે પરમશોભને । યયોર્હસ્તે પ્રદૃશ્યેતે સારિકે શુભરાવિણી
સુવીર નામના ગોપના સુંદર પુત્રીઓ તરીકે જન્મી, જેમના હાથમાં શુભ પોપટ અને તેજસ્વી રાવિણી દેખાય છે.
જટિલો જંઘપૂતશ્ચ ઘૃતાશી કર્બુરેવ ચ । ચત્વારો મુનયો ધન્યા ઇહામુત્ર ચ નિઃસ્પૃહાઃ
જટિલ, જંઘપૂત, ઘૃતાશી અને કર્બુર—આ ચાર ધન્ય ઋષિઓ બંને લોકમાં શુદ્ધ અને નિર્લોભ હતા.
કેવલેનૈકભાવેન પ્રપન્ના બલ્લવીપતિમ્ । તેપુસ્તે સલિલે મગ્ના જપંતો મનુમેવ ચ
એકમાત્ર ભાવથી ગોપીઓના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણને શરણ થઈ, તેઓએ પાણીમાં ડૂબીને મંત્રજપ કર્યો.
રમાત્રયેણ પુટિતં સ્મરાદ્યં તદશાક્ષરમ્ । દધ્યુશ્ચ ગાઢભાવેન બલ્લવીભિર્વને વને
રમાના ત્રણ રૂપથી ભરપૂર, પ્રેમના આરંભ અને અવિનાશી એવા મંત્રનો ગાઢ ભાવથી ગોપીઓ સાથે દરેક વનમાં જપ અને ધ્યાન કર્યું.
ભ્રમંતં નૃત્યગીતાદ્યૈર્માનયંતં મનોહરમ્ । ચંદનાલિપ્તસર્વાંગં જપાપુષ્પાવતંસકમ્
શ્રીકૃષ્ણ નૃત્ય-ગીતથી સન્માન પામતા, મનોહર અને આકર્ષક, આખું શરીર ચંદનથી લિપ્ત અને જપાપુષ્પના ગજ્રા ધારણ કરેલાં ફરતા.