વિકાસિકમલામોદવાયુના પરિશીલિતામ્ । તસ્યાઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે મૂલે વટમહીરુહઃ
તે વાપી ફૂલેલા કમળની સુગંધવાળી પવનથી મહેકતી હતી; તેની પશ્ચિમ બાજુએ, મૂળ પાસે એક મોટો વટવૃક્ષ ઊભો હતો.
અપશ્યત્તાપસીં કાંચિત્કુર્વંતીં દારુણં તપઃ । તારુણ્યવયસાયુક્તાં રૂપેણાતિ મનોહરામ્
ત્યાં તેણે એક યુવાન તપસ્વિણીને જોયી, જે કઠોર તપસ્યા કરતી હતી, યુવાનીથી યુક્ત અને રૂપે ખૂબ જ મનમોહક હતી.
ચંદ્રાંશું સદૃશાભાસાં સર્વાવયવશોભનામ્ । કૃત્વા કટિતટે વામપાણિં દક્ષિણતસ્તદા
તે ચાંદની જેવી કાંતિથી ઝગમગતી, સર્વાંગે સુંદર હતી; ડાબો હાથ કમરે અને જમણો હાથ બાજુએ રાખેલો હતો.
જ્ઞાનમુદ્રાં ચ બિભ્રાણામનિમેષવિલોચનામ્ । ત્યક્તાહારવિહારાં ચ સુનિશ્ચલતયાસ્થિતામ્
તે જ્ઞાનમુદ્રા ધારણ કરતી, પલક ન ઝપકાવતી, ખોરાક અને વિહાર ત્યજી, સંપૂર્ણ સ્થિરતાથી બેઠેલી હતી.
જિજ્ઞાસુસ્તાં મુનિવરસ્તસ્થૌ તત્ર શતં સમાઃ । તદંતે તાં સમુત્થાપ્ય ચલિતાં વિનયાન્મુનિઃ
એ મહાન ઋષિ તેને જાણવાની ઇચ્છાથી ત્યાં સો વર્ષ સુધી ઊભો રહ્યો; અંતે, જ્યારે તે તપસ્વિણી જાગી, ત્યારે ઋષિએ વિનમ્રતાથી તેને ઊભી કરી.
અપૃચ્છત્કા ત્વમાશ્ચર્યરૂપે કિં વા ચરિષ્યસિ । યદિ યોગ્યં ભવેત્તર્હિ કૃપયા વક્તુમર્હસિ
ઋષિએ પૂછ્યું: 'હે આશ્ચર્યજનક રૂપાવાળી, તું કોણ છે? અહીં શું કરે છે? જો યોગ્ય હોય તો કૃપા કરીને મને કહો.'
અથાબ્રવીચ્છનૈર્બાલા તપસાતીવ કર્શિતા । બ્રહ્મવિદ્યાહમતુલા યોગીંદ્રૈર્યા વિમૃગ્યતે
પછી, તપસ્યાથી ક્ષીણ થયેલી બાળાએ ધીમી અવાજે કહ્યું: 'હું એ બેનમૂક્ય બ્રહ્મવિદ્યા છું, જેને મહાન યોગીઓ શોધે છે.'
સાહં હરિપદામ્ભોજકામ્યયા સુચિરં તપઃ । ચરામ્યસ્મિન્વને ઘોરે ધ્યાયંતી પુરુષોત્તમમ્
'હું શ્રીહરિના પદકમળની ઇચ્છાથી, આ ભયાનક વનમાં લાંબા સમયથી તપસ્યા કરી રહી છું અને પુરુષોત્તમનું ધ્યાન ધારી રહી છું.'
બ્રહ્માનંદેન પૂર્ણાહં તેનાનંદેન તૃપ્તધીઃ । તથાપિ શૂન્યમાત્માનં મન્યે કૃષ્ણરતિં વિના
'હું બ્રહ્માનંદથી પરિપૂર્ણ છું, એ આનંદથી મન તૃપ્ત છે; છતાં કૃષ્ણપ્રેમ વિના હું પોતાને ખાલી માનું છું.'
ઇદાનીમતિનિર્વિણ્ણા દેહસ્યાસ્ય વિસર્જ્જનમ્ । કર્ત્તુમિચ્છામિ પુણ્યાયાં વાપિકાયામિહૈવ તુ
'હવે હું સંપૂર્ણ નિરાશ થઈ, પુણ્ય માટે અહીં આ પવિત્ર વાપીમાં આ શરીર ત્યાગવા ઇચ્છું છું.'
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્યા મુનિરત્યંતવિસ્મિતઃ । પતિત્વા ચરણે તસ્યાઃ કૃષ્ણોપાસાવિધિં શુભમ્
તેના શબ્દો સાંભળીને ઋષિ ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થયા; તેણે તેના પગે વંદન કરીને કૃષ્ણની પૂજા કરવાની શુભ રીત વિશે પૂછ્યું.
પપ્રચ્છ પરમપ્રીતસ્ત્યક્ત્વાધ્યાત્મવિરોચનમ્ । તયોક્તં મંત્રમાજ્ઞાય જગામ માનસં સરઃ
ઋષિએ અત્યંત આનંદથી, બીજા બધા આધ્યાત્મિક ઉપાય છોડીને, તેના પાસેથી મંત્ર જાણ્યો અને પછી મનસરોવરમાં ગયા.
તતોઽતિદુશ્ચરં ચક્રે તપો વિસ્મયકારકમ્ । એકપાદસ્થિતઃ સૂર્યં નિર્નિમેષં વિલોકયન્
પછી તેણે અત્યંત કઠિન અને આશ્ચર્યજનક તપ કર્યું—એક પગ પર ઊભા રહીને, પલક ન મારતા સૂર્યને નિહાળતા.
મંત્રં જજાપ પરમં પંચવિંશતિવર્ણકમ્ । દધ્યૌ પરમભાવેન કૃષ્ણમાનંદરૂપિણમ્
તેણે પચ્ચીસ અક્ષરનો શ્રેષ્ઠ મંત્ર જપ્યો અને પરમ ભક્તિથી આનંદરૂપ કૃષ્ણનું ધ્યાન કર્યું.
ચરંતં વ્રજવીથીષુ વિચિત્રગતિલીલયા । લલિતૈઃ પાદવિન્યાસૈઃ ક્વણયંતં ચ નૂપુરમ્
તેણે કૃષ્ણને વ્રજની ગલીઓમાં રમતાં, અદભુત અને રમૂજી પગલાં ભરતાં, અને પાયલના ઘંટ વગાડતાં જોયા.
ચિત્રકંદર્પચેષ્ટાભિઃ સસ્મિતાપાંગવીક્ષિતૈઃ । સંમોહનાખ્યયા વંશ્યા પંચમારુણચિત્રયા
કૃષ્ણ મનમોહક હાવભાવથી, મીઠા સ્મિત અને તિરછા નજરથી સૌને મોહી લેતા, અને પાંચ લાલ રંગોથી શોભતા 'સંમોહન' નામના વાંસળીથી મોહક ધ્વનિ કરાવતા દેખાયા.
બિંબૌષ્ઠપુટચુંબિન્યા કલાલાપૈર્મનોજ્ઞયા । હરંતં વ્રજરામાણાં મનાંસિ ચ વપૂંષિ ચ
કૃષ્ણના બિંબફળ જેવા હોઠ વાંસળીના મુખ પર મૂકીને મીઠા રાગ વગાડતા, અને વ્રજની સ્ત્રીઓના મન અને શરીર મોહી લેતા.
શ્લથન્નીવીભિરાગત્ય સહસાલિંગિતાંગકમ્ । દિવ્યમાલ્યાંબરધરં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્
ગૂંથેલા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન, દૈવી ફૂલમાળા અને સુગંધિત લિપનથી સજ્જ, અને અચાનક આસપાસની ગોપીઓના વળગણથી ઘેરાયેલા કૃષ્ણ.
શ્યામલાંગપ્રભાપૂર્ણૈર્મોહયંતં જગત્ત્રયમ્ । સ એવં બહુદેવેન સમુપાસ્ય જગત્પતિમ્
શ્યામવર્ણ અને તેજસ્વી અંગોથી, ત્રણેય લોકને મોહી લેતા, ઋષિએ લાંબા સમય સુધી શ્રદ્ધાપૂર્વક જગતના સ્વામીની ઉપાસના કરી.
નવકલ્પાંતરે જાતા ગોકુલે દિવ્યરૂપિણી । કન્યા પ્રચંડનામ્નસ્તુ ગોપસ્યાતિ યશસ્વિનઃ
નવા કલ્પમાં, ગોકુલમાં પ્રસિદ્ધ ગોપ પ્રચંડની દૈવી રૂપાળી પુત્રી જન્મી.
ચિત્રગંધેતિ વિખ્યાતા કુમારી ચ શુભાનના । નિજાંગગંધૈર્વિવિધૈર્મોદયંતી દિશો દશ
તે સુંદર મુખવાળી કુમારી 'ચિત્રગંધા' તરીકે જાણીતી થઈ, અને પોતાના અંગોના વિવિધ સુગંધથી દસ દિશાઓમાં આનંદ ફેલાવતી.
તામેનાં પશ્ય કલ્યાણીં વૃંદશો મધુપાયિનીમ્ । અંગેષુ સ્વપતિં કૃત્વા રસાવેશસમાકુલામ્
આ શુભવંતી કન્યા વૃંદા છે, જે મધ પીતી અને પ્રેમરસમાં લીન રહી, પોતાના પ્રિયને અંગમાં ધારણ કરીને આનંદમાં મગ્ન છે.
અસ્યાઃ સ્તનપરિષ્વંગે હારૈઃ સર્વૈર્વિહન્યતે । વક્ષઃસ્થલાત્પ્રચ્યવદ્ભિશ્ચિત્રગંધાદિસૌરભૈઃ
કૃષ્ણના વક્ષસ્થળે ચુંબન કરતી વેળાએ, વ્રિન્દાના ગળાના બધા હાર અથડાઈ જાય છે અને કૃષ્ણના વક્ષસ્થળ પરથી ચિત્રગંધા વગેરેના સુગંધ પ્રસરે છે.
અપરે મુનિવર્યાસ્તુ સતતં પૂતમાનસાઃ । વાયુભક્ષાસ્તપસ્તેપુર્જપંતઃ પરમં મનુમ્
બીજા મહાન ઋષિઓ, હંમેશાં શુદ્ધ મનવાળા, માત્ર વાયુ પર જીવતા, તપ કરતા અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જપ કરતા.
સ્મરઃ કૃષ્ણાય કામાર્તિ કલાદિવૃત્તિશાલિને । આગ્નેયીસહિતં કૃત્વા મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
કામદેવે કૃષ્ણને પ્રેમથી પામવા માટે અગ્નેયી સાથે મળીને સર્વકલાઓથી યુક્ત પંદર અક્ષરનો મંત્ર સ્થાપ્યો.
દધ્યુર્મુનિવરાઃ કષ્ણમૂર્તિં દિવ્યવિભૂષણામ્ । દિવ્યચિત્રદુકૂલેન પૂર્ણપીનકટિસ્થલામ્
મહાન ઋષિઓએ કૃષ્ણના દૈવી આભૂષણોથી શોભિત, અદભુત રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા અને ભરાવદાર કમરવાળા રૂપનું ધ્યાન કર્યું.
મયૂરપિચ્છકૈઃ કૢપ્તચૂડામુજ્જ્વલકુંડલામ્ । સવ્યજંઘાંત આદાય દક્ષિણં ચરણાંબુજમ્
મયૂરપાંખથી બનેલું મુકડો, તેજસ્વી કુંડળ, ડાબું પગ વાળેલું અને જમણું કમળ જેવું પગ આગળ રાખેલું.
ભ્રમંતીં સંપુટીકૃત્ય ચારુહસ્તાંબુજદ્વયમ્ । કક્ષદેશવિનિક્ષિપ્તવેણું પરિચલત્પુટીમ્
સુંદર કમળ જેવા બે હાથ જોડીને, વાંસળી બાજુએ રાખી, અને આંગળીઓ હળવેથી હલાવતાં, કૃષ્ણ ફરતા દેખાય છે.
આનંદયંતીં ગોપીનાં નયનાનિ મનાંસિ ચ । પરમાશ્ચર્યરૂપેણ પ્રવિષ્ટાં રંગમંડપે
અત્યંત અદ્ભુત રૂપે રંગમંચમાં પ્રવેશી, ગોપીઓની આંખો અને મનમાં આનંદ છલકાવ્યો.
પ્રસૂનવર્ષર્ગોપીભિઃ પૂર્યમાણાં ચ સર્વતઃ । અથ કલ્પાંતરે દેહં ત્યક્ત્વા જાતા ઇહાધુના
ગોપીઓએ ચારે બાજુથી પુષ્પવર્ષા કરી. એ સ્ત્રી, જે પેહલા બીજા યુગમાં શરીર ત્યજી હતી, હવે અહીં જન્મી છે.