નીલકુંચિતસુસ્નિગ્ધ કેશપાશાતિસુંદરમ્ । અરવિંદદલસ્નિગ્ધ સુદીર્ઘચારુલોચનમ્
તેના વાળ ઘેરા નીલા, વળાંકયુક્ત અને તેજસ્વી છે, અત્યંત સુંદર છે; તેની આંખો કમળની પાંખડી જેવી લંબાયેલી, આકર્ષક અને ભીની છે.
કિરીટકુંડલોદ્ગંડ શુદ્ધસત્વાત્મભિર્વૃતમ્ । આત્મારામૈશ્ચ ચિદ્રૂપૈસ્તન્મૂર્તિધ્યાનતત્પરૈઃ
તેની આસપાસ મુગટ, કુંડળ અને ભવ્ય ગાલોથી શોભાયમાન શુદ્ધ હૃદયવાળા ભક્તો અને ચૈતન્યમય સ્વરૂપમાં તલીન રહેનારા ધ્યાનમગ્ન ભક્તો છે.
હૃદયારૂઢ તદ્ધ્ય્નૌર્નાસાગ્રન્યસ્તલોચનૈઃ । ક્રિયતેઽહૈતુકીભક્તિઃ કાયહૃદ્વૃત્તિભાષિતૈઃ
જેઓની નજર નાકના ટોચ પર સ્થિર છે અને હૃદયમાં ધ્યાનમાં લીન છે, તેઓ પોતાના કર્મ, વાણી અને શરીર-હૃદયની ભાવે નિઃસ્વાર્થ ભક્તિ અર્પે છે.
તત્સવ્યે યક્ષગંધર્વસિદ્ધવિદ્યાધરાદિભિઃ । સુકાંતૈરપ્સરઃસંઘૈર્નૃત્યસંગીતતત્પરૈઃ
તેના ડાબી બાજુએ યક્ષ, ગંધર્વ, સિદ્ધ, વિદ્યાધર અને અન્ય દેવો, તેમજ સુંદર અપ્સરાઓના સમૂહો, સૌ નૃત્ય અને સંગીતમાં તલીન છે.
તદંગભજનં કામં વાંછદ્ભિઃ કૃષ્ણલાલસૈઃ । તદગ્રે વૈષ્ણવૈઃ સર્વૈશ્ચાંતરિક્ષે સુખાસને
જે કૃષ્ણને પામવા તેની અંગસેવા કરવાની ઇચ્છા ધરાવે છે અને બધા વૈષ્ણવો, તે સૌ તેના સમક્ષ આકાશમાં સુખથી બેઠા છે.
પ્રહ્લાદનારદાદ્યૈશ્ચ કુમારશુકવૈષ્ણવૈઃ । જનકાદ્યૈર્લસદ્ભાવૈર્હૃદ્બાહ્ય સ્ફૂર્તિતત્પરૈઃ
પ્રહલાદ, નારદ અને અન્ય, તેમજ કુમાર, શુક અને જનક જેવા વૈષ્ણવો, સૌ ભક્તિથી તેજસ્વી અને આંતરિક-બાહ્ય અનુભવમાં તલીન છે.
પુલકાકુલસર્વાંગૈઃ સ્ફુરત્પ્રેમસમાકુલૈઃ । રહસ્યામૃતસંસિક્તૈરર્દ્ધયુગ્માક્ષરો મનુઃ
જેઓના આખા અંગોમાં રોમાંચ છે, પ્રેમથી વ્યાકુળ છે, ગુપ્ત અમૃતમાં સ્નાન કરે છે અને અર્ધઅક્ષર મંત્રનું જાપ કરે છે.
મંત્રચૂડામણિઃ પ્રોક્તઃ સર્વમંત્રૈકકારણમ્ । સર્વદેવસ્ય મંત્રાણાં કૈશોરં મંત્રહેતુકમ્
આ મંત્રને સર્વમંત્રોમાં શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, સર્વ મંત્રોનું મૂળ કારણ છે અને દેવમંત્રોનું યુવાન રૂપ છે.
સર્વકૈશોરમંત્રાણાં હેતુશ્ચૂડામણિર્મનુઃ । જપં કુર્વંતિ મનસા પૂર્ણપ્રેમસુખાશ્રયાઃ
આ શ્રેષ્ઠ મંત્ર સર્વ યુવાન મંત્રોનું મૂળ છે; પૂર્ણ પ્રેમ અને આનંદમાં સ્થિત રહેનારા મનમાં તેનો જાપ કરે છે.
વાંછંતિ તત્પદાંભોજે નિશ્ચલં પ્રેમસાધનમ્ । તદ્બાહ્યે સ્ફટિકાદ્યુચ્ચ પ્રાવારે સુમનોહરે
તેઓ તેના કમળચરણોમાં અડગ પ્રેમસાધનાની ઇચ્છા રાખે છે; બહાર સુંદર અને ઊંચા સ્ફટિકના મંડપો છે, જે અતિમોહક છે.
કુંકુમૈઃ સિતરક્તાદ્યૈશ્ચતુર્દિક્ષુ સમાકુલૈઃ । શુક્લં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું પશ્ચિમે દ્વારપાલકમ્
ચારેય દિશામાં કુંકુમ, સફેદ, લાલ અને અન્ય રંગોની ઢગલીઓ છે; પશ્ચિમ બાજુએ સફેદ, ચાર હાથવાળો વિષ્ણુ દ્વારપાલ તરીકે ઊભો છે.
શંખચક્રગદાપદ્મકિરીટાદિ વિભૂષિતમ્ । રક્તં ચતુર્ભુજં પદ્મશંખચક્રગદાયુધમ્
તે શંખ, ચક્ર, ગદા, કમળ, મુગટ અને અન્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન છે; લાલવર્ણ, ચાર હાથવાળો, કમળ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે.
કિરીટકુંડલોદ્દીપ્ત દ્વારપાલકમુત્તરે । ગૌરં ચતુર્ભુજં વિષ્ણું શુખચક્રગદાયુધમ્
ઉત્તર દ્વારે મુગટ અને કુંડળથી તેજસ્વી દ્વારપાલ ઊભો છે; ગૌરવર્ણ, ચાર હાથવાળો વિષ્ણુ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર છે.
કિરીટકુંડલાદ્યૈશ્ચ શોભિતં વનમાલિનમ્ । પૂર્વદ્વારે દ્વારપાલં ગૌરં વિષ્ણું પ્રકીર્તિતમ્
મુગટ, કુંડળ અને અન્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, વનમાલા ધારણ કરનાર, પૂર્વ દ્વારે ગૌરવર્ણ વિષ્ણુ દ્વારપાલ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
કૃષ્ણવર્ણં ચતુર્બાહું શંખચક્રાદિભૂષણમ્ । દક્ષિણદ્વારપાલં તુ શ્રીવિષ્ણુંકૃષ્ણવર્ણકમ્
દક્ષિણ બારના રક્ષક તરીકે, શ્યામવર્ણ, ચાર હાથવાળો, શંખ, ચક્ર અને અન્ય આભૂષણોથી શોભિત શ્રી વિષ્ણુ છે.
શ્રીકૃષ્ણચરિતં હ્યેતદ્યઃ પઠેત્પ્રયતઃ શુચિઃ । શૃણુયાદ્વાપિ યો ભક્ત્યા ગોવિંદે લભતે રતિમ્
જે શુદ્ધ મનથી અને ભક્તિપૂર્વક શ્રીકૃષ્ણના આ ચરિત્રને વાંચે છે કે શ્રવણ કરે છે, તેને ગોવિંદમાં પ્રેમ પ્રાપ્ત થાય છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પાતાલખંડે કૃષ્ણચરિતે સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે મહાન પદ્મપુરાણના પાતાળખંડમાં કૃષ્ણચરિતનું સિત્તેરમું અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
ઈશ્વર ઉવાચ-। તદેકાગ્રમના ભૂત્વા શૃણુ દેવિ વરાનને । આસીદુગ્રતપા નામ મુનિરેકો દૃઢવ્રતઃ
ઈશ્વરે કહ્યું: હે દેવી, એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળો. એક ઉગ્રતપા નામનો ઋષિ હતો, જે દૃઢ વ્રતવાળો હતો.
સાગ્નિકો હ્યગ્નિભક્ષશ્ચ ચચારાત્યદ્ભુતં તપઃ । જજાપ પરમં જાપ્યં મંત્રં પંચદશાક્ષરમ્
તે અગ્નિ સાથે યજ્ઞ કરતો અને અગ્નિમાં અર્પિત થયેલું જ ભોજન કરતો, અને સર્વોત્તમ પંદર અક્ષરનો મંત્ર જપતો.
કામમંત્રેણ પુટિતં કામં કામવરપ્રદાત્ । કૃષ્ણાયેતિ પદં સ્વાહા સહિતં સિદ્ધિદં પરમ્
કામબિજથી સંયુક્ત, ઇચ્છિત ફળ આપતો, 'કૃષ્ણાય સ્વાહા' એવો મંત્ર સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ આપતો હતો.
દધ્યૌ ચ શ્યામલં કૃષ્ણં રાસોન્મત્તં વરોત્સુકમ્ । પીતપટ્ટધરં વેણું કરેણાધરમર્પિતમ્
તે શ્યામવર્ણના, રસમાં મસ્ત, વરદાન માટે આતુર, પીળા વસ્ત્રધારી કૃષ્ણનું ધ્યાન કરતો, જે હાથમાં વાંસળી હોઠે લગાવતો.
નવયૌવનસંપન્નં કર્ષંતં પાણિના પ્રિયામ્ । એવં ધ્યાનપરઃ કલ્પશતાંતે દેહમુત્સૃજન્
નવુંયૌવનથી ભરપૂર, હાથથી પ્રિયાને આકર્ષતો, આવા ધ્યાનમાં લીન રહી, અનેક કલ્પો પછી તેણે શરીર ત્યાગ્યો.
સુનંદ નામ ગોપસ્ય કન્યાભૂત્સ મહામુનિઃ । સુનંદેતિ સમાખ્યાતા યા વીણાં બિભ્રતી કરે
એ મહામુનિ સુનંદ નામના ગોપની પુત્રી બની, જેને સુનંદા કહે છે અને જે હાથમાં વીણા ધારણ કરતી હતી.
મુનિરન્યઃ સત્યતપા ઇતિ ખ્યાતો મહાવ્રતઃ । સશુષ્કપત્રં ભુંક્તે યઃ પ્રજજાપ પરં મનુમ્
બીજો મહાન વ્રતવાળો ઋષિ, સત્યતપા તરીકે પ્રસિદ્ધ, સુકા પાનખાંથી જીવન નિર્વાહ કરતો અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જપ કરતો.
રત્યંતં કામબીજેન પુટિતં ચ દશાક્ષરમ્ । સ પ્રદધ્યૌ મુનિવરશ્ચિત્રવેષધરં હરિમ્
કામબિજથી સંયુક્ત દસ અક્ષરનો મંત્ર જપતો એ મહાન ઋષિ ચિત્તરંગ વસ્ત્રધારી હરિનું ધ્યાન કરતો.
ધૃત્વા રમાયા દોર્વલ્લીદ્વિતયં કંકણોજ્જ્વલમ્ । નૃત્યંતમુન્મદંતં ચ સંશ્લિષ્યં તં મુહુર્મુહુઃ
રમાના હાથમાં તેજસ્વી કંકણ પહેરેલા, આનંદમાં નૃત્ય કરતા અને વારંવાર તેને ભેટતા.
હસંતમુચ્ચૈરાનંદતરંગં જઠરાંબરે । દધતં વેણુમાજાનુ વૈજયંત્યા વિરાજિતમ્
મોટેથી હસતા, આનંદની લહેરો પેટમાં, ઘૂંટણ સુધી વાંસળી પકડી અને વૈજયંતી માળાથી શોભતા.
સ્વેદાંભઃ કણસંસિક્ત લલાટવલિતાનનમ્ । ત્યક્ત્વા ત્યક્ત્વા સ વૈ દેહં તપસા ચ મહામુનિઃ
કપાળ પર પરસેવાના ટીપાંથી શોભતા, એ મહામુનિ તપ દ્વારા વારંવાર શરીર ત્યાગતા.
દશકલ્પાંતરે જાતો હ્યયં નંદવનાદિહ । સુભદ્ર નામ્નો ગોપસ્ય કન્યા ભદ્રેતિ વિશ્રુતા
દસ કલ્પ પછી, એ અહીં નંદવનમાં સુભદ્ર નામના ગોપની પુત્રી ભદ્રા તરીકે જન્મ્યા.
યસ્યાઃ પૃષ્ઠતલે દિવ્યં વ્યજનં પરિદૃશ્યતે । હરિધામાભિધાનસ્તુ કશ્ચિદાસીન્મહામુનિઃ
જેના પીઠ પર દિવ્ય પંખો દેખાય છે, એવા હરિધામા નામના મહાન ઋષિ હતા.