ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો રામઃ સીતયા સમમસ્પૃશત્ । તદા સર્વે દ્વિજાશ્ચિત્રમમન્યંત કુતૂહલાત્
આ રીતે બોલીને રાજા રામે, સીતાજી સાથે મળીને ઘોડાને સ્પર્શ કર્યો. ત્યારે બધા બ્રાહ્મણોએ આશ્ચર્યથી એ દૃશ્ય જોયું.
પરસ્પરમવોચંસ્તે યન્નામસ્મરણાન્નરાઃ । મહાપાપાત્પ્રમુચ્યંતે સ રામઃ કિં વદત્યહો
તેઓએ એકબીજાને કહ્યું: 'જેના નામનું સ્મરણ કરવાથી મનુષ્યો મહાપાપથી મુક્ત થાય છે, એ રામ તો શું કહેશે!'
ઇત્યુક્તવતિ ભૂમીશે રામે કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । કરવાલં ચાભિમંત્ર્ય દદૌ રામકરે મુનિઃ
જ્યારે ભૂમિના ઈશ્વર રામે આવું કહ્યું, ત્યારે કુંભમાંથી જન્મેલા ઋષિએ તલવારને પવિત્ર કરી રામના હાથમાં આપી.
કરવાલે ધૃતે સ્પૃષ્ટે રામેણ સ હયઃ ક્રતૌ । પશુત્વં તુ વિહાયાશુ દિવ્યરૂપમપદ્યત
જ્યારે રામે તલવાર પકડી અને ઘોડાને સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે યજ્ઞસ્થળે એ ઘોડાએ તરત જ પશુરૂપ છોડી દૈવી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
વિમાનવરમારૂઢશ્ચાપ્સરોભિઃ સમંતતઃ । ચામરૈર્વીજ્યમાનશ્ચ વૈજયંત્યા વિભૂષિતઃ
એ દૈવી સ્વરૂપધારી, સર્વત્ર અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલો, સુંદર વિમાન પર આરૂઢ થયો, ચામરથી પંખો કરવામાં આવ્યો અને વૈજયંતી માળાથી શોભિત થયો.
તદા તં વાજિતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યરૂપધરં વરમ્ । વીક્ષ્ય લોકાઃ ક્રતૌ સર્વે વિસ્મયં પ્રાપ્નુવંસ્તદા
ત્યારે, ઘોડો છોડી દૈવી સ્વરૂપ ધારણ કરનારને જોઈ, યજ્ઞમાં હાજર બધા લોકો આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
તદા રામઃ સ્વયં જાનઞ્જ્ઞાપયન્સર્વતો નરાન્ । પપ્રચ્છ દિવ્યરૂપં તં સુરં પરમધાર્મિકઃ
પછી શ્રીરામે પોતે બધાને જાણ કરી અને એ પરમ ધર્મી દૈવી સ્વરૂપધારીને પ્રશ્ન કર્યો.
કસ્ત્વં દિવ્યવપુઃ પ્રાપ્તઃ કસ્માત્ત્વં વાજિતાં ગતઃ । કથં સુરસ્ત્રીસહિતઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ
'તમે કોણ છો, જે દૈવી સ્વરૂપ પામ્યા છો? ઘોડાનું રૂપ કેમ છોડી દીધું? આપ સાથે દૈવી સ્ત્રીઓ કેમ છે? શું કરવા ઈચ્છો છો? એ કહો.'
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રોવાચ ભૂમિપમ્ । હસન્મેઘરવાં વાણીમવદત્સુમનોહરામ્
રામના વચન સાંભળી, એ દેવતાએ હસતાં અને મેઘ જેવી મીઠી વાણીમાં, મનને આનંદ આપતી રીતે રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
તવાજ્ઞાતં ન સર્વત્ર બાહ્યાભ્યંતરચારિણઃ । તથાપિ પૃચ્છતે તુભ્યં કથયામિ યથાતથમ્
'તમને અંદર અને બહારનું બધું જ જાણીતું છે. છતાં તમે પૂછો છો, એટલે હું સાચું બધું કહું છું.'
અહં પુરાભવે રામ દ્વિજઃ પરમધાર્મિકઃ । અચરં પ્રતિકૂલં વૈ વેદસ્ય રિપુતાપન
'હે રામ, એક સમયે હું પરમ ધર્મી બ્રાહ્મણ હતો, પણ પછી વેદના વિરુદ્ધ વર્તન કર્યું.'
કદાચિદ્ધુતપાપાયાસ્તીરેઽહં ગતવાન્પુરા । અનેકવૃક્ષલલિતે સર્વત્રસુમનોરમે
'એક વખત, હું હુતપાપા નદીના કાંઠે ગયો, જ્યાં અનેક વૃક્ષો અને સર્વત્ર સુગંધિત ફૂલોનું સૌંદર્ય હતું.'
તત્ર સ્નાત્વા પિતૄંસ્તૃપ્ત્વા દાનં દત્ત્વા યથાવિધિ । ધ્યાનં તવ મહાબાહો કૃતવાન્વેદસંમિતમ્
'ત્યાં સ્નાન કરીને, પિતૃઓને તૃપ્ત કરી, નિયમ મુજબ દાન આપ્યું અને પછી, હે મહાબાહુ, વેદ પ્રમાણે તમારું ધ્યાન કર્યું.'
તદા જનાઃ સમાયાતા બહવસ્તત્ર ભૂપતે । તેષાં પ્રવંચનાર્થાય દંભમેનમકારિષમ્
'ત્યારે, હે રાજા, ત્યાં ઘણાં લોકો ભેગા થયા; તેમને મોહિત કરવા માટે મેં આ ઢોંગ કર્યો.'
અનેકક્રતુસંભારૈઃ પૂર્ણમજિરમુત્તમમ્ । વાસોભિશ્છાદિતં રમ્યં ચષાલાદિયુતં મહત્
અनेक યજ્ઞોના દાનથી ભરેલું, વિશાળ અને સુંદર મંડપ સુંદર વસ્ત્રોથી ઢંકાયેલો હતો અને તેમાં વિશાળ રસોડાં સહિત અનેક સુવિધાઓથી શોભતો હતો.
અગ્નિહોત્રોદ્ભવોધૂમઃ સર્વતો નભસોંગણમ્ । ચકાર રમ્યમતુલં ચિત્રકારિવપુર્ધરઃ
અગ્નિહોત્રની આગમાંથી ઊઠતો ધૂમ્રપાંખો ચારેય બાજુ ફેલાયો, આકાશ સુધી પહોંચ્યો અને તે સ્થળને કલ્પનાતીત સુંદરતા આપતો હતો, જાણે કોઈ કુશળ ચિત્રકારનું સર્જન હોય.
અનેકતિલકશ્રીભિઃ શોભિતાંગો મહત્તપાઃ । દર્ભશોભઃ સમિત્પાણિર્દંભો મૂર્તિધરઃ કિમુ
મહાન તપસ્વી, અનેક શુભ લક્ષણોથી શોભતો, દર્ભાની કાંટાથી તેજસ્વી, હાથમાં સમિધો ધરાવતો—શું એ દંભ સ્વયં શરીર ધારણ કરીને આવ્યો હતો?
દુર્વાસાસ્તત્ર સ્વચ્છંદં પર્યટઞ્જગતીતલમ્ । પ્રાપ તત્ર મહાતેજા ધૂતપાપસરિત્તટે
ત્યાં મહાતેજસ્વી દુર્વાસા ઋષિ, જમીન પર સ્વેચ્છાએ ફરતાં, પાપને દૂર કરનારી પવિત્ર નદીના કિનારે પહોંચ્યા.
દદર્શ માં દંભકરં મૌનધારિણમગ્રતઃ । અનર્ઘ્યકરમુન્મત્તમસ્વાગતવચઃ કરમ્
એણે મને, દંભી અને મૌન ધારણ કરનારને, સામે ઊભેલા જોયો—હું પાગલ જેવો વર્તતો, આવકારના શબ્દો પણ ન આપતો અને નિષ્ફળ કર્મો કરતો હતો.
દૃષ્ટ્વાતીવ ક્રુધાક્રાંતઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ । શશાપાસૌ મુનિસ્તીવ્રો દંભિનં માં મહામતિઃ
આ જોઈને, મહાન બુદ્ધિશાળી મુનિ અત્યંત ક્રોધિત થયો—જેમ પૂર્ણિમાના સમયમાં સમુદ્ર ઉછળે તેમ—અને તેણે મને, દંભી તપસ્વીને, શાપ આપ્યો.
દંભં કરોષિ ચેત્તીરે સરિતસ્ત્વં સુદુર્મતે । તસ્માત્પ્રાપ્નુહિ નિર્વાચ્યં પશુત્વં તાપસાધમ
'હે દુષ્ટબુદ્ધિ, જો તું નદીકાંઠે દંભ કરે છે, તો હવે અશક્ય દુઃખ ભોગવીશ—હે તપસ્વી, તું પશુ બની જા!'
શાપં પ્રદત્તં સંશ્રુત્ય દુઃખિતોઽહં તદાભવમ્ । અગ્રાહિષં પદે તસ્ય મુનેર્દુર્વાસસઃ કિલ
એ શાપ સાંભળી હું ખૂબ દુઃખી થયો અને દુર્વાસા મુનિના ચરણોમાં પડી ગયો.
તદા મે કૃતવાન્રામ દ્વિજોઽનુગ્રહમુત્તમમ્ । વાજિતાં પ્રાપ્નુહિ મખે રાજરાજસ્ય તાપસ
પછી, હે રામ, એ બ્રાહ્મણે મને શ્રેષ્ઠ આશીર્વાદ આપ્યો: 'હે તપસ્વી, તું રાજાધિરાજના મહાયજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કર.'
પશ્ચાત્તદ્ધસ્તસંપર્કાદ્યાહિ તત્પરમં પદમ્ । દિવ્યં વપુર્મનોહારિ ધૃત્વા દંભવિવર્જિતમ્
'પછી, તેના હાથના સ્પર્શથી, તું દંભરહિત, દિવ્ય અને મનમોહક રૂપ ધારણ કરીને પરમ પદને પામજે.'
તેન શાપોપિસંદિષ્ટો મમાનુગ્રહતાં ગતઃ । યદહં તવ હસ્તસ્ય સ્પર્શં પ્રાપ્તો મનોરમમ્
આ રીતે, શાપ મળ્યા છતાં પણ, હું તારો મનોહર હાથનો સ્પર્શ પામી, મુનિનો અનુક્રહ પ્રાપ્ત કર્યો.
યદેવ રામ દેવાદિદુર્લભં બહુજન્મભિઃ । તત્તેઽહં કરજસ્પર્શં પ્રાપ્તવાનિહ દુર્લભમ્
'હે રામ, જે તારો હાથનો સ્પર્શ દેવતાઓને પણ અનેક જન્મે દુર્લભ છે, એ દુર્લભthing હું અહીં પ્રાપ્ત કરી.'
આજ્ઞાપય મહારાજ ત્વત્પ્રસાદાદહં મહત્ । ગચ્છામિ શાશ્વતં સ્થાનં તવ દુઃખાદિવર્જિતમ્
'હે મહારાજ, હવે તું આજ્ઞા આપ. તારી કૃપાથી હું દુઃખાદિ રહિત, શાશ્વત સ્થાનમાં જઈ રહ્યો છું.'
ન યત્ર શોકો ન જરા ન મૃત્યુઃ કાલવિભ્રમઃ । તત્સ્થાનં દેવ ગચ્છામિ ત્વત્પ્રસાદાન્નરાધિપ
'જ્યાં શોક નથી, વૃદ્ધાપન નથી, મૃત્યુ નથી, કે સમયનો ભ્રમ નથી—એવાં સ્થાનમાં, હે નરાધિપ, હું તારી કૃપાથી જઈ રહ્યો છું.'
ઇત્યુક્ત્વા તં પરિક્રમ્ય વિમાનવરમારુહત્ । અનેકરત્નખચિતં સર્વદેવાધિવંદિતમ્
આવી વાત કહી, તેણે રામની પરિક્રમા કરી અને અનેક રત્નોથી શોભતા, સર્વ દેવતાઓ દ્વારા વંદિત એવા દિવ્ય વિમાનમાં આરૂઢ થયો.
ગતોઽસૌ શાશ્વતસ્થાનં રામપાદપ્રસાદતઃ । પુનરાવૃત્તિરહિતં શોકમોહવિવર્જિતમ્
રામના ચરણકૃપાથી એ શાશ્વત સ્થાનમાં ગયો, જ્યાંથી પાછો ફરવું નથી અને જ્યાં શોક કે મોહ નથી.