અગસ્ત્યં પૂજયામાસ સપત્નીકં મનોરમમ્ । તથૈવ રત્નૈઃ સ્વર્ણૈશ્ચ દેશૈશ્ચ વિવિધૈરપિ
પછી તેણે અગસ્ત્ય અને તેમની મનોહર પત્નીનું પણ એ જ રીતે રત્નો, સોનાં અને વિવિધ પ્રદેશોની ભેટોથી પૂજન કર્યું.
વ્યાસં સત્યવતીપુત્રં તથૈવ સમપૂજયત્ । ચ્યવનં ભાર્યયા સાકં સુરત્નૈઃ સમપૂજયત્
એ જ રીતે, તેણે સત્યવતીના પુત્ર વ્યાસ અને ચ્યવન ઋષિ તથા તેમની પત્નીનું પણ ઉત્તમ રત્નોથી પૂજન કર્યું.
અન્યાનપિ મુનીન્સર્વાનૃત્વિજસ્તપસાં નિધીન્ । પૂજયામાસ રત્નૌઘૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા
પછી તેણે બધા અન્ય ઋષિઓ, યજ્ઞકર્મ કરનાર પુરોહિતો અને તપસ્વી મહાત્માઓનું પણ અનેક પ્રકારના રત્નોના ઢગલાં અને સોનાની ઢેરીઓથી પૂજન કર્યું.
અદાત્તદા ક્રતૌ રામો વિપ્રેભ્યો ભૂરિદક્ષિણામ્ । લક્ષંલક્ષં સુવર્ણસ્ય પ્રત્યેકં ત્વગ્રજન્મને
પછી યજ્ઞમાં રામે બ્રાહ્મણોને ખૂબ દાન આપ્યું—દરેકને તેમની પદ મુજબ લાખ લાખ સોનાની મુદ્રાઓ આપી.
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ દદૌ દાનમનેકધા । યથાસંતોષવિહિતૈર્વિત્તૈ રત્નૈર્મનોહરૈઃ
રામે ગરીબ, અંધ અને દુઃખી લોકોને પણ તેમની જરૂરિયાત મુજબ મનગમતી સંપત્તિ અને સુંદર રત્નો આપીને અનેક રીતે દાન આપ્યું.
વાસાંસિ ચ વિચિત્રાણિ ભોજનાનિ મૃદૂનિ ચ । તત્ર પ્રાદાદ્યથાશાસ્ત્રં સર્વેષાં પ્રીતિદાયકમ્
તેમણે ત્યાં હાજર બધાને શાસ્ત્રોક્ત રીતે મનોહર કપડાં અને નરમ, સ્વાદિષ્ટ ભોજન આપ્યું, જે સૌને આનંદ આપનારું હતું.
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણં સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતમ્ । અત્યંતમભવદ્ધૃષ્ટં પુરં પુંસ્ત્રીસમાવૃતમ્
શહેર આનંદ અને સમૃદ્ધિથી ભરાઈ ગયું, સર્વે લોકો ખુશ અને તંદુરસ્ત હતા, દરેક પ્રાણીથી સમૃદ્ધ અને પુરુષ-સ્ત્રીઓથી ગંજાઈ ગયું હતું.
દાનં દદંતં સર્વેષાં વીક્ષ્ય કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । અત્યંતપરમપ્રીતિં યયૌ ક્રતુવરે દ્વિજઃ
બધાને દાન આપતો રાજા જોઈને, કુંભમાંથી જન્મેલા મહાન ઋષિએ એ મહાયજ્ઞમાં અત્યંત આનંદ અનુભવ્યો.
તદાભિષેકસ્નાનાર્થં પાનીયમમૃતોપમમ્ । આનેતું ચ ચતુઃષષ્ટિ નૃપાન્સસ્ત્રીન્સમાહ્વયત્
પછી અભિષેકના સ્નાન માટે અમૃત જેવું પવિત્ર પાણી લાવવા માટે તેણે ચૌસઠ રાજાઓ અને તેમની રાણીઓને બોલાવ્યા.
રામસ્તુ સીતયા સાર્દ્ધમાનેતુમુદકં યયૌ । ઘટેન સ્વર્ણવર્ણેન સર્વાલંકારશોભયા
રામે સીતાજી સાથે સૌના માટે પાણી લાવવા માટે સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભતા સોનાના ઘડામાં પાણી ભરવા ગયા.
સૌમિત્રિરપ્યૂર્મિલયા માંડવ્યા ભરતો નૃપઃ । શત્રુઘ્નઃ શ્રુતકીર્ત્યા ચ કાંતિમત્યા ચ પુષ્કલઃ
લક્ષ્મણ ઉર્મિલા સાથે, રાજા માંડવ્ય, ભરત, શત્રુઘ્ન, શ્રુતકીર્તિ, કાંતિમતી અને પુષ્કલ પણ ગયા.
સુબાહુઃ સત્યવત્યા ચ સત્યવાન્વીરભૂષયા । સુમદસ્તત્ર સત્કીર્ત્યા રાજ્ઞ્યા ચ વિમલો નૃપઃ
સુબાહુ સત્યવતી સાથે, સત્યવાન વીરભૂષા સાથે, સુમદ સત્કીર્તિ સાથે અને વિમલ રાજા પોતાની રાણી સાથે ત્યાં હતા.
રાજાવીરમણિસ્તત્ર શ્રુતવત્યા મનોજ્ઞયા । લક્ષ્મીનિધિઃ કોમલયા રિપુતાપોંગસેનયા
રાજા વીરમણિ મનોહર શ્રુતવતી સાથે, લક્ષ્મીનિધિ કોમલા સાથે અને રિપુતાપ ઓંગસેના સાથે હતા.
વિભીષણો મહામૂર્ત્યા પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રતીતયા । ઉગ્રાશ્વઃ કામગમયા નીલરત્નોધિરમ્યયા
વિભીષણ પોતાની પ્રતિતા સાથે, જે મહાન રૂપ અને પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ હતા; ઉગ્રાશ્વ કામગમા સાથે અને નીલરત્નોધિ રમ્યા સાથે હતા.
સુરથઃ સુમનોહાર્યા તથા મોહનયા કપિઃ । ઇત્યાદીન્નૃપતીન્વિપ્રો વસિષ્ઠઃ પ્રાહિણોન્મુનિઃ
સુરથ સુમનોહાર્યા સાથે, અને વાનર મોહન પણ આવ્યા; આવી રીતે વશિષ્ઠ મુનિએ આ બધા રાજાઓને મોકલ્યા.
વસિષ્ઠઃ સરયૂં ગત્વા શિવપુણ્યજલાપ્લુતામ્ । ઉદકં મંત્રયામાસ વેદમંત્રેણ મંત્રવિત્
વશિષ્ઠ, જે મંત્રો જાણતા હતા, તેઓ શિવજીના પવિત્ર જળથી પવિત્ર થયેલી સરયૂ નદી પર ગયા અને વેદમંત્રોથી પાણી પવિત્ર કર્યું.
પયઃ પુનીહ્યમું વાહમુદકેન મનોહૃતા । યજ્ઞાર્થં રામચંદ્રસ્ય સર્વલોકૈકરક્ષિતુઃ
આ મનને આનંદ આપતું પાણી લઈ, આ ઉત્તમ ઘોડાને શુદ્ધ કરો, કારણ કે સર્વ લોકના એકમાત્ર રક્ષક શ્રીરામના યજ્ઞ માટે એ જરૂરી છે.
ઉદકં તન્મુનિસ્પૃષ્ટં સર્વે રામાદયો નૃપાઃ । આજહ્રુર્મંડપતલે વિપ્રવર્યૈરુપસ્તુતે
શ્રીરામ સહિત બધા રાજાઓએ, મહાન ઋષિએ સ્પર્શેલું પાણી યજ્ઞમંડપ પર લાવ્યું, જયારે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો સ્તુતિ કરતા હતા.
પયોભિર્નિર્મલૈઃ સ્નાપ્ય વાજિનં ક્ષીરસન્નિભમ્ । મંત્રેણ મંત્રયામાસ રામ હસ્તેન કુંભજઃ
કુંભજના પુત્રે પોતાના હાથે, દૂધ જેવો સફેદ ઘોડો શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરાવ્યો અને મંત્રોચ્ચાર કર્યો.
પુનીહિ માં મહાવાહ અસ્મિન્બ્રહ્મસમાકુલે । ત્વન્મેધેનાખિલા દેવાઃ પ્રીણંતુ પરિતોષિતાઃ
હે મહાન ઘોડા, આ બ્રાહ્મણોથી ભરેલી સભામાં મને શુદ્ધ કર. તારા યજ્ઞથી સર્વ દેવતાઓ સર્વત્ર પ્રસન્ન થાય.
ઇત્યુક્ત્વા સ નૃપો રામઃ સીતયા સમમસ્પૃશત્ । તદા સર્વે દ્વિજાશ્ચિત્રમમન્યંત કુતૂહલાત્
આ રીતે બોલીને રાજા રામે, સીતાજી સાથે મળીને ઘોડાને સ્પર્શ કર્યો. ત્યારે બધા બ્રાહ્મણોએ આશ્ચર્યથી એ દૃશ્ય જોયું.
પરસ્પરમવોચંસ્તે યન્નામસ્મરણાન્નરાઃ । મહાપાપાત્પ્રમુચ્યંતે સ રામઃ કિં વદત્યહો
તેઓએ એકબીજાને કહ્યું: 'જેના નામનું સ્મરણ કરવાથી મનુષ્યો મહાપાપથી મુક્ત થાય છે, એ રામ તો શું કહેશે!'
ઇત્યુક્તવતિ ભૂમીશે રામે કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । કરવાલં ચાભિમંત્ર્ય દદૌ રામકરે મુનિઃ
જ્યારે ભૂમિના ઈશ્વર રામે આવું કહ્યું, ત્યારે કુંભમાંથી જન્મેલા ઋષિએ તલવારને પવિત્ર કરી રામના હાથમાં આપી.
કરવાલે ધૃતે સ્પૃષ્ટે રામેણ સ હયઃ ક્રતૌ । પશુત્વં તુ વિહાયાશુ દિવ્યરૂપમપદ્યત
જ્યારે રામે તલવાર પકડી અને ઘોડાને સ્પર્શ કર્યો, ત્યારે યજ્ઞસ્થળે એ ઘોડાએ તરત જ પશુરૂપ છોડી દૈવી સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
વિમાનવરમારૂઢશ્ચાપ્સરોભિઃ સમંતતઃ । ચામરૈર્વીજ્યમાનશ્ચ વૈજયંત્યા વિભૂષિતઃ
એ દૈવી સ્વરૂપધારી, સર્વત્ર અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલો, સુંદર વિમાન પર આરૂઢ થયો, ચામરથી પંખો કરવામાં આવ્યો અને વૈજયંતી માળાથી શોભિત થયો.
તદા તં વાજિતાં ત્યક્ત્વા દિવ્યરૂપધરં વરમ્ । વીક્ષ્ય લોકાઃ ક્રતૌ સર્વે વિસ્મયં પ્રાપ્નુવંસ્તદા
ત્યારે, ઘોડો છોડી દૈવી સ્વરૂપ ધારણ કરનારને જોઈ, યજ્ઞમાં હાજર બધા લોકો આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયા.
તદા રામઃ સ્વયં જાનઞ્જ્ઞાપયન્સર્વતો નરાન્ । પપ્રચ્છ દિવ્યરૂપં તં સુરં પરમધાર્મિકઃ
પછી શ્રીરામે પોતે બધાને જાણ કરી અને એ પરમ ધર્મી દૈવી સ્વરૂપધારીને પ્રશ્ન કર્યો.
કસ્ત્વં દિવ્યવપુઃ પ્રાપ્તઃ કસ્માત્ત્વં વાજિતાં ગતઃ । કથં સુરસ્ત્રીસહિતઃ કિં ચિકીર્ષસિ તદ્વદ
'તમે કોણ છો, જે દૈવી સ્વરૂપ પામ્યા છો? ઘોડાનું રૂપ કેમ છોડી દીધું? આપ સાથે દૈવી સ્ત્રીઓ કેમ છે? શું કરવા ઈચ્છો છો? એ કહો.'
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા દેવઃ પ્રોવાચ ભૂમિપમ્ । હસન્મેઘરવાં વાણીમવદત્સુમનોહરામ્
રામના વચન સાંભળી, એ દેવતાએ હસતાં અને મેઘ જેવી મીઠી વાણીમાં, મનને આનંદ આપતી રીતે રાજાને ઉત્તર આપ્યો.
તવાજ્ઞાતં ન સર્વત્ર બાહ્યાભ્યંતરચારિણઃ । તથાપિ પૃચ્છતે તુભ્યં કથયામિ યથાતથમ્
'તમને અંદર અને બહારનું બધું જ જાણીતું છે. છતાં તમે પૂછો છો, એટલે હું સાચું બધું કહું છું.'