રામસ્તદા યજ્ઞમધ્યે શુશુભે સીતયા સહ । તારયાનુગતો યદ્વચ્છશીવ શરદુત્પ્રભઃ
તે સમયે રામ યજ્ઞમંડપમાં સીતાસાથે તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ શરદપૂર્ણિમાની ચાંદણી તારાઓ સાથે ઝગમગે છે.
પ્રયોગમકરોત્તત્ર કાલે પ્રાપ્તે મનોરમે । વૈદેહ્યા ધર્મચારિણ્યા સર્વપાપાપનોદનમ્
યોગ્ય અને આનંદદાયક સમયે, તેણે ત્યાં વૈદેહી સાથે એવો વિધિ કર્યો, જે સર્વ પાપો દૂર કરે છે.
સીતયા સહિતં રામં પ્રસક્તં યજ્ઞકર્મણિ । નિરીક્ષ્ય જહૃષુસ્તત્ર કૌતુકેન સમન્વિતાઃ
રામ અને સીતાને યજ્ઞકર્મમાં તલ્લીન જોઈ, ત્યાં હાજર સૌ કોઈ આશ્ચર્ય અને આનંદથી ભરાઈ ગયા.
વસિષ્ઠં પ્રાહ સુમતિં રામસ્તત્ર ક્રતૌ વરે । કિં કર્તવ્યં મયા સ્વામિન્નતઃ પરમવશ્યકમ્
મહાયજ્ઞમાં રામે વિદ્વાન વશિષ્ઠને વિનમ્રતાથી પૂછ્યું: 'પ્રભુ, હવે મને શું કરવું જોઈએ?'
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા ગુરુઃ પ્રાહ મહામતિઃ । બ્રાહ્મણાનાં પ્રકર્તવ્યા પૂજા સંતોષકારિકા
રામના વચન સાંભળી, વિદ્વાન ગુરુએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોને પ્રસન્નતા આપતી ભેટો અને માન આપવું જોઈએ.'
મરુત્તેન ક્રતુઃ સૃષ્ટઃ પૂર્વં સંભારસંભૃતઃ । બ્રાહ્મણાસ્તત્ર વિત્તાદ્યૈસ્તોષિતા અભવંસ્તદા
પહેલા મરુત્તે સર્વ સામગ્રી એકત્ર કરી યજ્ઞ કર્યો હતો, અને ત્યાં બ્રાહ્મણો ધનથી સંતોષ પામ્યા હતા.
અત્યંતં વિત્તસંભારં નેતું વિપ્રાશકન્નહિ । પ્રાક્ષિપન્હિમવદ્દેશે વિત્તભારાસહા દ્વિજાઃ
એટલું ધન બ્રાહ્મણો લઈ જઈ શક્યા નહીં; ભાર સહન ન થવાથી, તેમણે તે હિમાલય પ્રદેશમાં નાખી દીધું.
તસ્માત્ત્વમપિ રાજાગ્ર્ય લક્ષ્મીવાન્નૃપસત્તમ । દેહિ દાનાદિ વિપ્રેભ્યો યથા સ્યાત્પ્રીતિરુત્તમા
એથી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તું પણ ધન્યતા સાથે બ્રાહ્મણોને દાન અને ભેટો આપી, જેથી તેઓને ઉત્તમ સંતોષ મળે.
એતચ્છ્રુત્વા સ રાજાગ્ર્યઃ પૂજ્યં મત્વા ઘટોદ્ભવમ્ । પ્રથમં પૂજયામાસ બ્રહ્મપુત્રં તપોધનમ્
આ સાંભળીને, તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ ઘટોદ્ભવને બહુ માન આપવાનો યોગ્ય માન્યો અને સૌપ્રથમ બ્રહ્માના પુત્ર, મહાન તપસ્વી ઋષિનું પૂજન કર્યું.
અનેકરત્નસંભારૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા । દેશૈર્જનૈઃ પરિવૃતૈરત્યંતપ્રીતિદાયકૈઃ
તેને અનેક પ્રકારના કિંમતી રત્નો અને સોનાના ઢગલાંથી, વિવિધ દેશોના અને લોકો દ્વારા ઘેરાઈને, ખૂબ આનંદ આપતાં ભેટો આપી પૂજન કર્યું.
અગસ્ત્યં પૂજયામાસ સપત્નીકં મનોરમમ્ । તથૈવ રત્નૈઃ સ્વર્ણૈશ્ચ દેશૈશ્ચ વિવિધૈરપિ
પછી તેણે અગસ્ત્ય અને તેમની મનોહર પત્નીનું પણ એ જ રીતે રત્નો, સોનાં અને વિવિધ પ્રદેશોની ભેટોથી પૂજન કર્યું.
વ્યાસં સત્યવતીપુત્રં તથૈવ સમપૂજયત્ । ચ્યવનં ભાર્યયા સાકં સુરત્નૈઃ સમપૂજયત્
એ જ રીતે, તેણે સત્યવતીના પુત્ર વ્યાસ અને ચ્યવન ઋષિ તથા તેમની પત્નીનું પણ ઉત્તમ રત્નોથી પૂજન કર્યું.
અન્યાનપિ મુનીન્સર્વાનૃત્વિજસ્તપસાં નિધીન્ । પૂજયામાસ રત્નૌઘૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા
પછી તેણે બધા અન્ય ઋષિઓ, યજ્ઞકર્મ કરનાર પુરોહિતો અને તપસ્વી મહાત્માઓનું પણ અનેક પ્રકારના રત્નોના ઢગલાં અને સોનાની ઢેરીઓથી પૂજન કર્યું.
અદાત્તદા ક્રતૌ રામો વિપ્રેભ્યો ભૂરિદક્ષિણામ્ । લક્ષંલક્ષં સુવર્ણસ્ય પ્રત્યેકં ત્વગ્રજન્મને
પછી યજ્ઞમાં રામે બ્રાહ્મણોને ખૂબ દાન આપ્યું—દરેકને તેમની પદ મુજબ લાખ લાખ સોનાની મુદ્રાઓ આપી.
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ દદૌ દાનમનેકધા । યથાસંતોષવિહિતૈર્વિત્તૈ રત્નૈર્મનોહરૈઃ
રામે ગરીબ, અંધ અને દુઃખી લોકોને પણ તેમની જરૂરિયાત મુજબ મનગમતી સંપત્તિ અને સુંદર રત્નો આપીને અનેક રીતે દાન આપ્યું.
વાસાંસિ ચ વિચિત્રાણિ ભોજનાનિ મૃદૂનિ ચ । તત્ર પ્રાદાદ્યથાશાસ્ત્રં સર્વેષાં પ્રીતિદાયકમ્
તેમણે ત્યાં હાજર બધાને શાસ્ત્રોક્ત રીતે મનોહર કપડાં અને નરમ, સ્વાદિષ્ટ ભોજન આપ્યું, જે સૌને આનંદ આપનારું હતું.
હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણં સર્વસત્ત્વોપબૃંહિતમ્ । અત્યંતમભવદ્ધૃષ્ટં પુરં પુંસ્ત્રીસમાવૃતમ્
શહેર આનંદ અને સમૃદ્ધિથી ભરાઈ ગયું, સર્વે લોકો ખુશ અને તંદુરસ્ત હતા, દરેક પ્રાણીથી સમૃદ્ધ અને પુરુષ-સ્ત્રીઓથી ગંજાઈ ગયું હતું.
દાનં દદંતં સર્વેષાં વીક્ષ્ય કુંભોદ્ભવો મુનિઃ । અત્યંતપરમપ્રીતિં યયૌ ક્રતુવરે દ્વિજઃ
બધાને દાન આપતો રાજા જોઈને, કુંભમાંથી જન્મેલા મહાન ઋષિએ એ મહાયજ્ઞમાં અત્યંત આનંદ અનુભવ્યો.
તદાભિષેકસ્નાનાર્થં પાનીયમમૃતોપમમ્ । આનેતું ચ ચતુઃષષ્ટિ નૃપાન્સસ્ત્રીન્સમાહ્વયત્
પછી અભિષેકના સ્નાન માટે અમૃત જેવું પવિત્ર પાણી લાવવા માટે તેણે ચૌસઠ રાજાઓ અને તેમની રાણીઓને બોલાવ્યા.
રામસ્તુ સીતયા સાર્દ્ધમાનેતુમુદકં યયૌ । ઘટેન સ્વર્ણવર્ણેન સર્વાલંકારશોભયા
રામે સીતાજી સાથે સૌના માટે પાણી લાવવા માટે સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભતા સોનાના ઘડામાં પાણી ભરવા ગયા.
સૌમિત્રિરપ્યૂર્મિલયા માંડવ્યા ભરતો નૃપઃ । શત્રુઘ્નઃ શ્રુતકીર્ત્યા ચ કાંતિમત્યા ચ પુષ્કલઃ
લક્ષ્મણ ઉર્મિલા સાથે, રાજા માંડવ્ય, ભરત, શત્રુઘ્ન, શ્રુતકીર્તિ, કાંતિમતી અને પુષ્કલ પણ ગયા.
સુબાહુઃ સત્યવત્યા ચ સત્યવાન્વીરભૂષયા । સુમદસ્તત્ર સત્કીર્ત્યા રાજ્ઞ્યા ચ વિમલો નૃપઃ
સુબાહુ સત્યવતી સાથે, સત્યવાન વીરભૂષા સાથે, સુમદ સત્કીર્તિ સાથે અને વિમલ રાજા પોતાની રાણી સાથે ત્યાં હતા.
રાજાવીરમણિસ્તત્ર શ્રુતવત્યા મનોજ્ઞયા । લક્ષ્મીનિધિઃ કોમલયા રિપુતાપોંગસેનયા
રાજા વીરમણિ મનોહર શ્રુતવતી સાથે, લક્ષ્મીનિધિ કોમલા સાથે અને રિપુતાપ ઓંગસેના સાથે હતા.
વિભીષણો મહામૂર્ત્યા પ્રતાપાગ્ર્યઃ પ્રતીતયા । ઉગ્રાશ્વઃ કામગમયા નીલરત્નોધિરમ્યયા
વિભીષણ પોતાની પ્રતિતા સાથે, જે મહાન રૂપ અને પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ હતા; ઉગ્રાશ્વ કામગમા સાથે અને નીલરત્નોધિ રમ્યા સાથે હતા.
સુરથઃ સુમનોહાર્યા તથા મોહનયા કપિઃ । ઇત્યાદીન્નૃપતીન્વિપ્રો વસિષ્ઠઃ પ્રાહિણોન્મુનિઃ
સુરથ સુમનોહાર્યા સાથે, અને વાનર મોહન પણ આવ્યા; આવી રીતે વશિષ્ઠ મુનિએ આ બધા રાજાઓને મોકલ્યા.
વસિષ્ઠઃ સરયૂં ગત્વા શિવપુણ્યજલાપ્લુતામ્ । ઉદકં મંત્રયામાસ વેદમંત્રેણ મંત્રવિત્
વશિષ્ઠ, જે મંત્રો જાણતા હતા, તેઓ શિવજીના પવિત્ર જળથી પવિત્ર થયેલી સરયૂ નદી પર ગયા અને વેદમંત્રોથી પાણી પવિત્ર કર્યું.
પયઃ પુનીહ્યમું વાહમુદકેન મનોહૃતા । યજ્ઞાર્થં રામચંદ્રસ્ય સર્વલોકૈકરક્ષિતુઃ
આ મનને આનંદ આપતું પાણી લઈ, આ ઉત્તમ ઘોડાને શુદ્ધ કરો, કારણ કે સર્વ લોકના એકમાત્ર રક્ષક શ્રીરામના યજ્ઞ માટે એ જરૂરી છે.
ઉદકં તન્મુનિસ્પૃષ્ટં સર્વે રામાદયો નૃપાઃ । આજહ્રુર્મંડપતલે વિપ્રવર્યૈરુપસ્તુતે
શ્રીરામ સહિત બધા રાજાઓએ, મહાન ઋષિએ સ્પર્શેલું પાણી યજ્ઞમંડપ પર લાવ્યું, જયારે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો સ્તુતિ કરતા હતા.
પયોભિર્નિર્મલૈઃ સ્નાપ્ય વાજિનં ક્ષીરસન્નિભમ્ । મંત્રેણ મંત્રયામાસ રામ હસ્તેન કુંભજઃ
કુંભજના પુત્રે પોતાના હાથે, દૂધ જેવો સફેદ ઘોડો શુદ્ધ પાણીથી સ્નાન કરાવ્યો અને મંત્રોચ્ચાર કર્યો.
પુનીહિ માં મહાવાહ અસ્મિન્બ્રહ્મસમાકુલે । ત્વન્મેધેનાખિલા દેવાઃ પ્રીણંતુ પરિતોષિતાઃ
હે મહાન ઘોડા, આ બ્રાહ્મણોથી ભરેલી સભામાં મને શુદ્ધ કર. તારા યજ્ઞથી સર્વ દેવતાઓ સર્વત્ર પ્રસન્ન થાય.