ક્રુદ્ધત્વાદ્દુઃખિતત્વાચ્ચ સીતાયા અપમાનનાત્ । અંત્યજત્વં પરં પ્રાપ્તો રજકઃ ક્રોધનાભિધઃ
ગુસ્સો, દુઃખ અને સીતાના અપમાનને કારણે ક્રોધન નામના ધોબીએ જીવનના અંતે અંત્યજ અવસ્થાને પ્રાપ્ત કરી.
યઃ ક્રોધાચ્ચ સ્વકાન્પ્રાણાન્મહતાં દુષ્ટમાચરન્ । સંત્યજેત્સ મૃતો યાતિ અંત્યજત્વં દ્વિજોત્તમઃ
જે માણસ ગુસ્સામાં આવીને મોટું પાપ કરે છે અને પોતે જીવ ત્યાગે છે, એ મૃત્યુ પછી અંત્યજ અવસ્થાને પામે છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
તજ્જાતં રજકોક્ત્યાસૌ નિંદિતા ચ વિયોગિતા । રજકસ્ય ચ શાપેન વિયુક્તા સા વનં ગતા
એ રીતે ધોબીના શબ્દોથી સીતાને નિંદા અને વિયોગ સહન કરવો પડ્યો; અને ધોબીના શાપથી એ વિયોગ પામી વનમાં ગઈ.
એતત્તે કથિતં વિપ્ર યત્તે પૃષ્ટં વિદેહજામ્ । પુનરત્ર પરં વૃત્તં શૃણુષ્વ નિગદામિ તત્
હે બ્રાહ્મણ, તું જે પુછ્યું હતું એ વિદેહકન્યા વિષે મેં તને કહ્યું. હવે આગળ જે બન્યું તે પણ સાંભળ, હું કહું છું.
સપ્તષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ 5.67 શેષ ઉવાચ। અથ સૌમિત્રિરાગત્ય જાનકીં નતવાન્મુહુઃ । પ્રેમગદ્ગદયા શંસન્વાચં રામપ્રણોદિતામ્
શેષ કહે છે: પછી સૌમિત્રીએ આવીને વારંવાર જાનકીને વંદન કર્યા અને પ્રેમથી ગદગદ થયેલી વાણીમાં રામનો સંદેશ આપ્યો.
સીતા સમાગતં દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણં વિનયાન્વિતમ્ । તન્મુખાદ્રામસંદેશં શ્રુત્વોવાચ વિલજ્જિતા
વિનયથી આવેલા લક્ષ્મણને જોઈને, સીતાએ તેમના મુખેથી રામનો સંદેશ સાંભળ્યા પછી, શરમાઈને બોલી.
સૌમિત્રે કથમાગચ્છે રામત્યક્તા મહાવને । તિષ્ઠામિ રામં સ્મરન્તી વાલ્મીકેરાશ્રમે ત્વહમ્
હે સૌમિત્રિ, રામે ત્યાગેલી હું આ વિશાળ વનમાં કેવી રીતે જઈ શકું? હું તો અહીં વાલ્મીકીના આશ્રમમાં રહીને રામનું સ્મરણ કરીશ.
તસ્યા મુખોદિતં વાક્યં શ્રુત્વા સૌમિત્રિરબ્રવીત્ । માતઃ પતિવ્રતે રામસ્ત્વામાકારયતે મુહુઃ
એના મુખેથી આવું વાક્ય સાંભળીને સૌમિત્રિએ કહ્યું: 'માતા, પતિવ્રતા રામ તને વારંવાર બોલાવે છે.'
પતિવ્રતા પતિકૃતં દોષં નાનયતે હૃદિ । તસ્માદાગચ્છ હિ મયા સ્થિત્વા સ્યંદન ઉત્તમે
પતિવ્રતા સ્ત્રી પતિના દોષને મનમાં રાખતી નથી. એટલે, મારી સાથે આવો અને ઉત્તમ રથ પર બેસો.
ઇત્યાદિ વચનં શ્રુત્વા જાનકી પતિદેવતા । મનોરોષં પરિત્યજ્ય તસ્થૌ સૌમિત્રિણા રથે
આવાં વચન સાંભળીને પતિને દેવતા માનનારી જાનકીએ મનનો રોષ છોડ્યો અને સૌમિત્રિ સાથે રથ પર ચડી.
તાપસીઃ સકલા નત્વા મુનીંશ્ચ નિગમોજ્જ્વલાન્ । રામં સ્મરંતી મનસા રથે સ્થિત્વાગમત્પુરીમ્
બધી તપસ્વિ સ્ત્રીઓ અને વેદોમાં નિપુણ ઋષિઓને વંદન કરીને, મનમાં રામનું સ્મરણ કરતી, તે રથ પર ચડીને શહેર તરફ ચાલતી થઈ.
ક્રમેણ નગરીં પ્રાપ્તા મહાર્હાભરણાન્વિતા । સરયૂં સરિતં પ્રાપ યત્ર રામઃ સ્વયં સ્થિતઃ
ધીરે ધીરે તે શહેરમાં પહોંચી, સુંદર આભૂષણોથી શોભાયમાન હતી, અને પછી સરયૂ નદી પાસે આવી, જ્યાં રામ પોતે હાજર હતા.
રથાદુત્તીર્ય લલિતા લક્ષ્મણેન સમન્વિતા । રામસ્ય પાદયોર્લગ્ના પતિવ્રતપરાયણા
લલિતા, લક્ષ્મણ સાથે, રથમાંથી નીચે ઉતરી અને પતિપ્રતિની પરાયણ બની, રામના પગે લગી.
રામસ્તામાગતાં દૃષ્ટ્વા જાનકીં પ્રેમવિહ્વલામ્ । સાધ્વિ ત્વયા સહેદાનીં કુર્વે યજ્ઞસમાપનમ્
રામે પ્રેમથી ભીની જાનકીને આવતી જોઈને કહ્યું: 'પવિત્ર સ્ત્રી, હવે તારી હાજરીમાં હું યજ્ઞ પૂર્ણ કરું છું.'
વાલ્મીકિં સા નમસ્કૃત્ય તથાન્યાન્વિપ્રસત્તમાન્ । જગામ માતૃપદયોઃ સન્નતિં કર્તુમુત્સુકા
તે વાલ્મીકી અને બીજા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને વંદન કરીને, ઉત્સુકતાથી પોતાની માતાઓના પગે વંદન કરવા ગઈ.
કૌશલ્યા તામથાયાંતીં વીરસૂં જાનકીં પ્રિયામ્ । આશીર્ભિરભિસંયુજ્ય યયૌ હર્ષમનેકધા
કૌશલ્યાએ પોતાના પ્રિય, વીરપુત્રની માતા, એવી જાનકી આવતી જોઈ, આશીર્વાદ આપી અને અનેક પ્રકારના આનંદથી ભરાઈ ગઈ.
કૈકેયીપદયોર્નમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ । ભર્ત્રા સહ ચિરં જીવ સપુત્રેત્યાશિષં વ્યધાત્
કૈકેયીએ વૈદેહીપુત્રીને પોતાના પગે નમતી જોઈ, અને આશીર્વાદ આપ્યો: 'પતિ અને પુત્રો સાથે લાંબું આયુષ્ય ભોગવી.'
સુમિત્રા સ્વપદેનમ્રાં વીક્ષ્ય વૈદેહપુત્રિકામ્ । આશિષં વ્યદધાત્તસ્યાઃ પુત્રપૌત્રપ્રદાયિનીમ્
સુમિત્રાએ પણ વૈદેહીપુત્રીને પોતાના પગે નમતી જોઈ, અને તેને પુત્ર અને પૌત્ર આપનારા આશીર્વાદ આપ્યા.
સીતા તાઃ સર્વતો નત્વા રામચંદ્ર પ્રિયા સતી । પરમં હર્ષમાપન્ના બભૂવ કિલ વાડવ
રામચંદ્રપ્રિય સીતાએ સર્વે સ્ત્રીઓને વંદન કરી, પરમ આનંદથી ભરાઈ, ખરેખર તેજસ્વી બની ગઈ, હે વૈડવ.
સમાગતાં વીક્ષ્ય પત્નીં રામચંદ્રસ્ય કુંભજઃ । સુવર્ણપત્નીં ધિક્કૃત્ય તામધાદ્ધર્મચારિણીમ્
રામચંદ્રની પત્નીને ફરી મળેલી જોઈ, અગસ્ત્યમુનિએ સોનાની પ્રતિમા-પત્નીને તિરસ્કાર કરી, અને ધર્મનિષ્ઠા સીતાને સ્વીકારી.
રામસ્તદા યજ્ઞમધ્યે શુશુભે સીતયા સહ । તારયાનુગતો યદ્વચ્છશીવ શરદુત્પ્રભઃ
તે સમયે રામ યજ્ઞમંડપમાં સીતાસાથે તેજસ્વી લાગતા હતા, જેમ શરદપૂર્ણિમાની ચાંદણી તારાઓ સાથે ઝગમગે છે.
પ્રયોગમકરોત્તત્ર કાલે પ્રાપ્તે મનોરમે । વૈદેહ્યા ધર્મચારિણ્યા સર્વપાપાપનોદનમ્
યોગ્ય અને આનંદદાયક સમયે, તેણે ત્યાં વૈદેહી સાથે એવો વિધિ કર્યો, જે સર્વ પાપો દૂર કરે છે.
સીતયા સહિતં રામં પ્રસક્તં યજ્ઞકર્મણિ । નિરીક્ષ્ય જહૃષુસ્તત્ર કૌતુકેન સમન્વિતાઃ
રામ અને સીતાને યજ્ઞકર્મમાં તલ્લીન જોઈ, ત્યાં હાજર સૌ કોઈ આશ્ચર્ય અને આનંદથી ભરાઈ ગયા.
વસિષ્ઠં પ્રાહ સુમતિં રામસ્તત્ર ક્રતૌ વરે । કિં કર્તવ્યં મયા સ્વામિન્નતઃ પરમવશ્યકમ્
મહાયજ્ઞમાં રામે વિદ્વાન વશિષ્ઠને વિનમ્રતાથી પૂછ્યું: 'પ્રભુ, હવે મને શું કરવું જોઈએ?'
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા ગુરુઃ પ્રાહ મહામતિઃ । બ્રાહ્મણાનાં પ્રકર્તવ્યા પૂજા સંતોષકારિકા
રામના વચન સાંભળી, વિદ્વાન ગુરુએ કહ્યું: 'બ્રાહ્મણોને પ્રસન્નતા આપતી ભેટો અને માન આપવું જોઈએ.'
મરુત્તેન ક્રતુઃ સૃષ્ટઃ પૂર્વં સંભારસંભૃતઃ । બ્રાહ્મણાસ્તત્ર વિત્તાદ્યૈસ્તોષિતા અભવંસ્તદા
પહેલા મરુત્તે સર્વ સામગ્રી એકત્ર કરી યજ્ઞ કર્યો હતો, અને ત્યાં બ્રાહ્મણો ધનથી સંતોષ પામ્યા હતા.
અત્યંતં વિત્તસંભારં નેતું વિપ્રાશકન્નહિ । પ્રાક્ષિપન્હિમવદ્દેશે વિત્તભારાસહા દ્વિજાઃ
એટલું ધન બ્રાહ્મણો લઈ જઈ શક્યા નહીં; ભાર સહન ન થવાથી, તેમણે તે હિમાલય પ્રદેશમાં નાખી દીધું.
તસ્માત્ત્વમપિ રાજાગ્ર્ય લક્ષ્મીવાન્નૃપસત્તમ । દેહિ દાનાદિ વિપ્રેભ્યો યથા સ્યાત્પ્રીતિરુત્તમા
એથી, હે શ્રેષ્ઠ રાજા, તું પણ ધન્યતા સાથે બ્રાહ્મણોને દાન અને ભેટો આપી, જેથી તેઓને ઉત્તમ સંતોષ મળે.
એતચ્છ્રુત્વા સ રાજાગ્ર્યઃ પૂજ્યં મત્વા ઘટોદ્ભવમ્ । પ્રથમં પૂજયામાસ બ્રહ્મપુત્રં તપોધનમ્
આ સાંભળીને, તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ ઘટોદ્ભવને બહુ માન આપવાનો યોગ્ય માન્યો અને સૌપ્રથમ બ્રહ્માના પુત્ર, મહાન તપસ્વી ઋષિનું પૂજન કર્યું.
અનેકરત્નસંભારૈઃ સ્વર્ણભારૈરનેકધા । દેશૈર્જનૈઃ પરિવૃતૈરત્યંતપ્રીતિદાયકૈઃ
તેને અનેક પ્રકારના કિંમતી રત્નો અને સોનાના ઢગલાંથી, વિવિધ દેશોના અને લોકો દ્વારા ઘેરાઈને, ખૂબ આનંદ આપતાં ભેટો આપી પૂજન કર્યું.