સ કૌશિકેન મિથિલાં પ્રાપ્સ્યતે ભ્રાતૃસંયુતઃ । ધનુષ્પાણિસ્તદા દૃષ્ટ્વા દુર્ગ્રાહ્યમન્યભૂભુજામ્
તે, પોતાના ભાઈઓ સાથે અને વિશ્વામિત્ર સાથે, મિથિલા પહોંચશે. તેના હાથે ધનુષ્ય જોઈને, જે બીજાં રાજાઓ માટે અપ્રાપ્ય છે.
ધનુર્ભંક્ત્વા જનકજાં પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરામ્ । તયા સહ મહદ્રાજ્યં કરિષ્યતિ શ્રુતં વરે
તે ધનુષ્ય તોડી, મનમોહક જનકકન્યાને જીતશે અને તેના સાથે મળીને મહાન રાજ્યનું શાસન કરશે, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે, હે મહાન.
એતદન્યચ્ચ તત્રસ્થૈઃ શ્રુતમસ્માભિરુદ્ગતૈઃ । કથિતં તવ ચાર્વંગિ મુંચાવાં ગંતુકામુકૌ
અહીં અને બીજું ઘણું બધું, જે ત્યાં ગવાયું, અમે સાંભળ્યું છે; બધું તને કહી દીધું છે, હે સુંદર, હવે ચાલો, કેમ કે અમને જવું છે.
ઇતિ વાક્યં તયોર્ધૃત્વા શ્રોત્રયોઃ સુમનોહરમ્ । પુનરેવજગાદેદં વાક્યં પક્ષિયુગં પ્રતિ
આ મોહક વાક્યો પોતાના કાનમાં રાખીને, તેણે ફરીથી પંખીઓના જોડી સાથે આ વચન કહ્યું.
સ રામઃ કુત્ર વર્તેત કસ્ય પુત્રઃ કથં તુ તામ્ । પરિગ્રહીષ્યતિ વરઃ કીદૃગ્રૂપધરો નરઃ
એ રામ ક્યાં રહે છે? તે કોનો પુત્ર છે? તે કેવી રીતે તેને પત્ની રૂપે સ્વીકારશે? અને એ ઉત્તમ પુરુષનું રૂપ કેવું હશે?
મયા પૃષ્ટમિદં સર્વં કથયંતુ યથાતથમ્ । પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યામિ પ્રિયં યુષ્મન્મનોહરમ્
હું જે પૂછ્યું છે તે બધું સાચું સાચું કહો; પછી હું તમારે મનગમતું બધું કરીશ.
તચ્છ્રુત્વા તાં તુ કામેન પીડિતાં વીક્ષ્ય સા શુકી । જાનકીં હૃદયે જ્ઞાત્વા પપાઠ પુરતસ્તતઃ
આ સાંભળીને અને તેને કામથી વ્યાકુળ જોઈ, તે સ્ત્રી શુકીએ, હૃદયમાં જાનકીનું સ્મરણ કરીને, તેના સામે પઠન કર્યું.
સૂર્યવંશધ્વજો ધીમાન્રાજા પંક્તિરથો બલી । યં દેવાઃ શ્રિત્ય સર્વારીન્વિજેષ્યંતિ ચ સર્વશઃ
સૂર્યવંશનો ધ્વજરૂપ, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રાજા પંક્તિરથ થશે, જેને દેવતાઓ પોતાના બધા દુશ્મનોને જીતવા માટે આધાર રાખશે.
તસ્ય ભાર્યાત્રયં ભાવિ શક્રમોહનરૂપધૃક્ । તસ્મિન્નપત્ય ચાતુષ્કં ભવિષ્યતિ બલોન્નતમ્
તેને ત્રણ પત્નીઓ હશે, જેઓ ઈન્દ્રને પણ મોહિત કરે એવી સુંદરતા ધરાવે છે; અને તેમાં ચાર બળવાન પુત્રો જન્મશે.
સર્વેષામગ્રજો રામો ભરતસ્તદનુસ્મૃતઃ । લક્ષ્મણસ્તદનુ શ્રીમાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વતો બલી
એમાં રામ મોટો પુત્ર હશે, પછી ભરત, પછી શ્રીમંત લક્ષ્મણ અને સર્વે રીતે બળવાન શત્રુઘ્ન.
રઘુનાથ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ મહામનાઃ । તેષામનંતનામાનિ રામસ્ય બલિનઃ સખિ
એ મહાન મનવાળો, રઘુનાથ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામશે; રામના અનેક નામો છે, હે મિત્ર, એ બળવાન છે.
પદ્મકોશ ઇવ શોભનં મુખં । પંકજાભનયને સુદીર્ઘકે । ઉન્નતા પૃથુમનોહરા નસા । વલ્ગુસંગત મનોહરે ભ્રુવૌ
તેનું મુખ કમળની કળી જેવું સુંદર છે; આંખો લાંબી અને કમળ જેવી છે; નાક ઊંચી, પહોળી અને મનમોહક છે; ભ્રૂવાં સુંદર, સરસ રીતે જોડાયેલી અને આકર્ષક છે.
જાનુલંબિત મનોહરૌ ભુજૌ । કંબુશોભિગલકોઽતિહ્રસ્વકઃ । સત્કપાટતલવિસ્તૃતશ્રિકં । વક્ષ એતદમલં સલક્ષ્મકમ્
તેના હાથ લાંબા અને ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા, મનોહર છે; ગળું શંખ જેવું તેજસ્વી અને ટૂંકો છે; છાતી પહોળી, સુંદર અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, નિર્મળ અને તેજસ્વી છે.
શોભનોરુકટિશોભયા યુતં । જાનુયુગ્મમમલં સ્વસેવિતમ્ । પાદપદ્મમખિલૈર્નિજૈઃ સદા । સેવિતં રઘુપતિં સુશોભનમ્
તેના જાંઘ અને કટિ સુંદરતાથી યુક્ત છે; ઘૂંટણની જોડી નિર્મળ અને સ્વરૂપે સુંદર છે; કમળ જેવાં પગ, પોતાના સેવકો દ્વારા હંમેશા પૂજાય છે—એવો તેજસ્વી રઘુપતિ છે.
એતદ્રૂપધરો રામો મયા કિં તુ સ વર્ણ્યતે । શતાનનોપિ નો યાતિ પક્ષિણઃ કિમુ માદૃશાઃ
રામજીનું એવું રૂપ છે કે, હું એનું વર્ણન કેવી રીતે કરી શકું? હજારો માથાવાળો પણ એ સુધી પહોંચી શકતો નથી, તો પછી અમારા જેવા પંખીઓ કેવી રીતે કહી શકે?
યદ્રૂપં વીક્ષ્ય લલિતા મનોહરવપુર્ધરા । લક્ષ્મીર્મુમોહ ભુવિકા વર્તતે યા ન મોહતિ
એવું રૂપ જોઈને, જે સુંદરતા અને આકર્ષણથી ભરપૂર છે, એ લક્ષ્મીજી પણ મોહિત થઈ ગઈ—જેઓ પૃથ્વી પર ક્યારેય મોહમાં પડતી નથી.
મહાબલો મહાવીર્યો મહામોહનરૂપધૃક્ । કિં વર્ણયામિ શ્રીરામં સર્વૈશ્વર્યગુણાન્વિતમ્
એ મહાન બળવાન છે, મહાન પરાક્રમી છે અને અતિમોહક રૂપ ધરાવે છે. એવા સર્વ ગુણોથી યુક્ત શ્રીરામજીનું વર્ણન હું કેવી રીતે કરી શકું?
ધન્યા સા જાનકીદેવી મહામોહનરૂપધૃક્ । રંસ્યતે યેન સહિતા વર્ષાણામયુતં મુદા
જાનકીદેવી ખરેખર ધન્ય છે, કારણ કે એ અતિમોહક રૂપ ધરાવનાર સાથે દસ હજાર વર્ષ સુધી આનંદથી વિતાવશે.
ત્વં કાસિ કિં તુ નામાસિ બત સુંદરિ યત્તુ મામ્ । પરિપૃચ્છસિ વૈદગ્ધ્યાદ્રામકીર્તનમાદરાત્
સુંદરિ, તું કોણ છે અને તુંનું નામ શું છે? તું એટલી કુશળતાથી અને ઉત્સાહથી મને રામજીના ગુણગાન વિશે પૂછે છે.
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય જાનકી પક્ષિણોર્યુગમ્ । ઉવાચ જન્મલલિતં શંસંતી સ્વસ્ય મોહનમ્
આવાં વચનો સાંભળી, જાનકીદેવી એ પંખીઓના જોડી સાથે પોતાનો ઉદ્ભવ અને પોતાને મોહમાં પાડનાર કારણ કહીને વાત કરી.
યા ત્વયા જાનકી પ્રોક્તા સાહં જનકપુત્રિકા । સ રામો માં યદાભ્યેત્ય પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરઃ
જેણે તને જાનકી કહી, એ હું જ છું—જનકની દીકરી. એ અતિમનોહર રામજી આવશે અને મને પ્રાપ્ત કરશે.
તદા વાં મોચયામ્યદ્ધાનાન્યથા વાક્યલોભિતા । લાલયામિ સુખેનાસ્તાં મદ્ગેહે મધુરાક્ષરૌ
પછી હું નિશ્ચિતપણે તમે બંનેને મુક્ત કરી દઈશ, અથવા તો તમારા મીઠા વચનોમાં આવીને, એને મારા ઘરે આનંદથી રાખીશ, મીઠા અવાજવાળા.
ઇત્યુક્તં તત્સમાકર્ણ્ય વેપતુર્ભયતાં ગતૌ । પરસ્પરં પ્રક્ષુભિતૌ જાનકીમિત્યવોચતામ્
જ્યારે એમ કહ્યું અને એણે સાંભળ્યું, ત્યારે પંખીઓ ભયથી કાંપવા લાગ્યા; બંને ગભરાઈને મળીને જાનકીદેવીને કહ્યું.
વયં વૈ પક્ષિણઃ સાધ્વિ વનસ્થા વૃક્ષગોચરાઃ । પરિભ્રમામ સર્વત્ર નો સુખં નો ભવેદ્ગૃહે
અમારે તો પંખીઓ છીએ, હે સદ્ગુણવતી, જંગલમાં વૃક્ષો પર રહેતા. અમે બધે ફરીએ છીએ—ઘરમાં અમને સુખ નથી મળતું.
અંતર્વત્ની સ્વકે સ્થાને ગત્વા સંસૂય પુત્રકાન્ । ત્વત્સ્થાનમાગમિષ્યામિ સત્યં મે હ્યુદિતં વચઃ
મારી સાથી પોતાના સ્થાને રહીને સંતાનને જન્મ આપે, પછી હું તારા ઘરે આવીશ—મારા વચન સાચા છે.
એવં પ્રોક્તા તયા સા તુ ન મુમોચ શુકીં સ્વયમ્ । તદાપતિસ્તાં પ્રોવાચ વિનીતવદનુત્સુકઃ
એમ છતાં, એણે સ્ત્રી પંખીને છોડ્યું નહીં; ત્યારે એનો પતિ, વિનમ્ર અને ઉત્સુક થઈ, એને કહ્યું.
સીતે મુંચ કથં ભાર્યાં રક્ષસે મે મનોહરીમ્ । આવાં ગચ્છાવ વિપિને વિચરાવઃ સુખં વને
હે સીતાજી, મારી પ્રિય પત્નીને છોડો—તમે એને કેવી રીતે બંધનમાં રાખી શકો? અમે બંને જંગલમાં જઈએ અને આનંદથી ફરીએ.
અંતર્વત્ની તુ વર્તેત ભાર્યા મમ મનોરમા । તસ્યાઃ પ્રસૂતિં કૃત્વા ત્વામાગમિષ્યામિ શોભને
મારી મનમોહક પત્ની ત્યાં રહીને સંતાનને જન્મ આપે, પછી, હે સુંદરે, હું તારી પાસે આવીશ.
ઇત્યુક્તા નિજગાદેમં સુખં ગચ્છ મહામતે । એતાં રક્ષામિ સુખિનીં મત્પાર્શ્વે પ્રિયકારિણીમ્
એવું સાંભળી, એણે કહ્યું: 'હે બુદ્ધિશાળી, તું આનંદથી જા; હું એને મારી પાસે સુખી અને સુરક્ષિત રાખીશ, પ્રેમથી સેવા કરીશ.'
ઇત્યુક્તો દુઃખિતઃ પક્ષી તામૂચે કરુણાન્વિતઃ । યોગિભિઃ પ્રોચ્યતે યદ્વૈ તદ્વચસ્તથ્યમેવ હિ
આવી રીતે કહેવામાં આવ્યું ત્યારે, દુઃખી પંખીએ દયાથી કહ્યું: 'યોગીઓ જે કહે છે, એ ખરેખર સાચું છે.'