એવં વિચાર્ય સા સ્વીયાઃ સખીઃ પ્રતિજગાદ હ । ગૃહ્ણંતુ શનકૈરેતત્પક્ષિયુગ્મં મનોહરમ્
આ રીતે વિચારીને, તેણે પોતાની સખીઓને કહ્યું: 'આ મનોહર પક્ષીજોડીને ધીમેથી પકડી લાવો.'
સખ્યસ્તાસ્તદ્ગિરિં ગત્વા ગૃહ્ણન્પક્ષિયુગં વરમ્ । નિવેદયામાસુરિદં સ્વસખ્યાઃ પ્રિયકામ્યયા
સખીઓએ એ ઝાડ પાસે જઈને એ શ્રેષ્ઠ પક્ષીજોડીને પકડી લીધા અને પ્રેમથી પોતાની પ્રિય સખી પાસે લાવી આપ્યા.
બહુધા વિવિધાઞ્છબ્દાન્કુર્વદ્વીક્ષ્ય મનોહરમ્ । આશ્વાસયામાસ તદા પપ્રચ્છ તદિદં વચઃ
એ જોડી અનેક પ્રકારના મીઠા અવાજો કરતી હતી. સીતાએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું અને પછી આ રીતે પૂછ્યું:
સીતોવાચ। મા ભૈષાતાં યુવાં રમ્યૌ કૌ વાં કુત્ર સમાગતૌ । કો રામઃ કા ચ સા સીતા તજ્જ્ઞાનં તુ કુતઃ સ્મૃતમ્
સીતાએ કહ્યું: 'તમે ડરો નહીં, રમીલા પક્ષીજોડા. તમે કોણ છો અને ક્યાંથી આવ્યા છો? રામ કોણ છે અને સીતાં કોણ છે? આ જ્ઞાન તમને ક્યાંથી મળ્યું?'
તત્સર્વં શંસતં ક્ષિપ્રં મત્તો વાં વ્યેતુ યદ્ભયમ્ । ઇતિ પૃષ્ટં તયા પક્ષિયુગં સર્વમશંસત
'મારે બધું જલદી કહો, જેથી તમારું મારો ડર દૂર થઈ જાય.' એમ સીતાએ પૂછતાં, એ પક્ષીજોડીએ બધું કહી દીધું.
પક્ષિયુગ્મમુવાચ। વાલ્મીકિરાસ્તે સુમહાનૃષિર્ધર્મવિદુત્તમઃ । આવાં તદાશ્રમસ્થાને સર્વદા સુમનોહરે
પક્ષીજોડાએ કહ્યું: 'વાળ્મીકી નામે એક મહાન ઋષિ છે, જે ધર્મના શ્રેષ્ઠ જાણકાર છે. અમે હંમેશાં તેમના મીઠા આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
સશિષ્યાન્ગાપયામાસ ભાવિ રામાયણં મુનિઃ । પ્રત્યહં તત્પદસ્મારી સર્વભૂતહિતે રતઃ
મુનિએ પોતાના શિષ્યો સાથે મળીને, ભવિષ્યમાં થનારા રામાયણનું પઠન શરૂ કર્યું. તે રોજે રોજ તેના શબ્દોનું સ્મરણ કરતા અને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં મન મૂકતા.
તદાવાભ્યાં શ્રુતં સર્વં ભાવિ રામાયણં મહત્ । મુહુર્મુહુર્ગીયમાનમાયાતં પરિપાઠતઃ
ત્યારે અમે બંનેએ, ભવિષ્યમાં થનાર મહાન રામાયણને, વારંવાર ગવાતું અને યોગ્ય ક્રમમાં પઠન થતું, સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું.
શૃણ્વાવાં તેઽભિધાસ્યાવો યો રામો યા ચ જાનકી । યદ્યદ્ભવિષ્યતે તસ્યા રામેણ ક્રીડિતાત્મના
ચાલો, આપણે સાંભળીએ અને કહીએ કે રામ કોણ છે, જાનકી કોણ છે અને રામના રમણિય કૃત્યો દ્વારા તેના પર શું ઘટશે.
ઋષ્યશૃંગકૃતેષ્ટ્યાં ચ ચતુર્ધા ત્વંગતો હરિઃ । પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ શ્રીમાન્સુરસ્ત્રીગીતસત્કથઃ
ઋષ્યશૃંગે કરેલી યજ્ઞથી, હરિ ચાર રૂપે અવતરીને, દેવસ્ત્રીઓ દ્વારા ગવાતા સુંદર કથાઓમાં પ્રસિદ્ધ થશે.
સ કૌશિકેન મિથિલાં પ્રાપ્સ્યતે ભ્રાતૃસંયુતઃ । ધનુષ્પાણિસ્તદા દૃષ્ટ્વા દુર્ગ્રાહ્યમન્યભૂભુજામ્
તે, પોતાના ભાઈઓ સાથે અને વિશ્વામિત્ર સાથે, મિથિલા પહોંચશે. તેના હાથે ધનુષ્ય જોઈને, જે બીજાં રાજાઓ માટે અપ્રાપ્ય છે.
ધનુર્ભંક્ત્વા જનકજાં પ્રાપ્સ્યતે સુમનોહરામ્ । તયા સહ મહદ્રાજ્યં કરિષ્યતિ શ્રુતં વરે
તે ધનુષ્ય તોડી, મનમોહક જનકકન્યાને જીતશે અને તેના સાથે મળીને મહાન રાજ્યનું શાસન કરશે, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે, હે મહાન.
એતદન્યચ્ચ તત્રસ્થૈઃ શ્રુતમસ્માભિરુદ્ગતૈઃ । કથિતં તવ ચાર્વંગિ મુંચાવાં ગંતુકામુકૌ
અહીં અને બીજું ઘણું બધું, જે ત્યાં ગવાયું, અમે સાંભળ્યું છે; બધું તને કહી દીધું છે, હે સુંદર, હવે ચાલો, કેમ કે અમને જવું છે.
ઇતિ વાક્યં તયોર્ધૃત્વા શ્રોત્રયોઃ સુમનોહરમ્ । પુનરેવજગાદેદં વાક્યં પક્ષિયુગં પ્રતિ
આ મોહક વાક્યો પોતાના કાનમાં રાખીને, તેણે ફરીથી પંખીઓના જોડી સાથે આ વચન કહ્યું.
સ રામઃ કુત્ર વર્તેત કસ્ય પુત્રઃ કથં તુ તામ્ । પરિગ્રહીષ્યતિ વરઃ કીદૃગ્રૂપધરો નરઃ
એ રામ ક્યાં રહે છે? તે કોનો પુત્ર છે? તે કેવી રીતે તેને પત્ની રૂપે સ્વીકારશે? અને એ ઉત્તમ પુરુષનું રૂપ કેવું હશે?
મયા પૃષ્ટમિદં સર્વં કથયંતુ યથાતથમ્ । પશ્ચાત્સર્વં કરિષ્યામિ પ્રિયં યુષ્મન્મનોહરમ્
હું જે પૂછ્યું છે તે બધું સાચું સાચું કહો; પછી હું તમારે મનગમતું બધું કરીશ.
તચ્છ્રુત્વા તાં તુ કામેન પીડિતાં વીક્ષ્ય સા શુકી । જાનકીં હૃદયે જ્ઞાત્વા પપાઠ પુરતસ્તતઃ
આ સાંભળીને અને તેને કામથી વ્યાકુળ જોઈ, તે સ્ત્રી શુકીએ, હૃદયમાં જાનકીનું સ્મરણ કરીને, તેના સામે પઠન કર્યું.
સૂર્યવંશધ્વજો ધીમાન્રાજા પંક્તિરથો બલી । યં દેવાઃ શ્રિત્ય સર્વારીન્વિજેષ્યંતિ ચ સર્વશઃ
સૂર્યવંશનો ધ્વજરૂપ, બુદ્ધિશાળી અને પરાક્રમી રાજા પંક્તિરથ થશે, જેને દેવતાઓ પોતાના બધા દુશ્મનોને જીતવા માટે આધાર રાખશે.
તસ્ય ભાર્યાત્રયં ભાવિ શક્રમોહનરૂપધૃક્ । તસ્મિન્નપત્ય ચાતુષ્કં ભવિષ્યતિ બલોન્નતમ્
તેને ત્રણ પત્નીઓ હશે, જેઓ ઈન્દ્રને પણ મોહિત કરે એવી સુંદરતા ધરાવે છે; અને તેમાં ચાર બળવાન પુત્રો જન્મશે.
સર્વેષામગ્રજો રામો ભરતસ્તદનુસ્મૃતઃ । લક્ષ્મણસ્તદનુ શ્રીમાઞ્છત્રુઘ્નઃ સર્વતો બલી
એમાં રામ મોટો પુત્ર હશે, પછી ભરત, પછી શ્રીમંત લક્ષ્મણ અને સર્વે રીતે બળવાન શત્રુઘ્ન.
રઘુનાથ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ મહામનાઃ । તેષામનંતનામાનિ રામસ્ય બલિનઃ સખિ
એ મહાન મનવાળો, રઘુનાથ તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામશે; રામના અનેક નામો છે, હે મિત્ર, એ બળવાન છે.
પદ્મકોશ ઇવ શોભનં મુખં । પંકજાભનયને સુદીર્ઘકે । ઉન્નતા પૃથુમનોહરા નસા । વલ્ગુસંગત મનોહરે ભ્રુવૌ
તેનું મુખ કમળની કળી જેવું સુંદર છે; આંખો લાંબી અને કમળ જેવી છે; નાક ઊંચી, પહોળી અને મનમોહક છે; ભ્રૂવાં સુંદર, સરસ રીતે જોડાયેલી અને આકર્ષક છે.
જાનુલંબિત મનોહરૌ ભુજૌ । કંબુશોભિગલકોઽતિહ્રસ્વકઃ । સત્કપાટતલવિસ્તૃતશ્રિકં । વક્ષ એતદમલં સલક્ષ્મકમ્
તેના હાથ લાંબા અને ઘૂંટણ સુધી પહોંચતા, મનોહર છે; ગળું શંખ જેવું તેજસ્વી અને ટૂંકો છે; છાતી પહોળી, સુંદર અને શુભ લક્ષણોથી યુક્ત, નિર્મળ અને તેજસ્વી છે.
શોભનોરુકટિશોભયા યુતં । જાનુયુગ્મમમલં સ્વસેવિતમ્ । પાદપદ્મમખિલૈર્નિજૈઃ સદા । સેવિતં રઘુપતિં સુશોભનમ્
તેના જાંઘ અને કટિ સુંદરતાથી યુક્ત છે; ઘૂંટણની જોડી નિર્મળ અને સ્વરૂપે સુંદર છે; કમળ જેવાં પગ, પોતાના સેવકો દ્વારા હંમેશા પૂજાય છે—એવો તેજસ્વી રઘુપતિ છે.
એતદ્રૂપધરો રામો મયા કિં તુ સ વર્ણ્યતે । શતાનનોપિ નો યાતિ પક્ષિણઃ કિમુ માદૃશાઃ
રામજીનું એવું રૂપ છે કે, હું એનું વર્ણન કેવી રીતે કરી શકું? હજારો માથાવાળો પણ એ સુધી પહોંચી શકતો નથી, તો પછી અમારા જેવા પંખીઓ કેવી રીતે કહી શકે?
યદ્રૂપં વીક્ષ્ય લલિતા મનોહરવપુર્ધરા । લક્ષ્મીર્મુમોહ ભુવિકા વર્તતે યા ન મોહતિ
એવું રૂપ જોઈને, જે સુંદરતા અને આકર્ષણથી ભરપૂર છે, એ લક્ષ્મીજી પણ મોહિત થઈ ગઈ—જેઓ પૃથ્વી પર ક્યારેય મોહમાં પડતી નથી.
મહાબલો મહાવીર્યો મહામોહનરૂપધૃક્ । કિં વર્ણયામિ શ્રીરામં સર્વૈશ્વર્યગુણાન્વિતમ્
એ મહાન બળવાન છે, મહાન પરાક્રમી છે અને અતિમોહક રૂપ ધરાવે છે. એવા સર્વ ગુણોથી યુક્ત શ્રીરામજીનું વર્ણન હું કેવી રીતે કરી શકું?
ધન્યા સા જાનકીદેવી મહામોહનરૂપધૃક્ । રંસ્યતે યેન સહિતા વર્ષાણામયુતં મુદા
જાનકીદેવી ખરેખર ધન્ય છે, કારણ કે એ અતિમોહક રૂપ ધરાવનાર સાથે દસ હજાર વર્ષ સુધી આનંદથી વિતાવશે.
ત્વં કાસિ કિં તુ નામાસિ બત સુંદરિ યત્તુ મામ્ । પરિપૃચ્છસિ વૈદગ્ધ્યાદ્રામકીર્તનમાદરાત્
સુંદરિ, તું કોણ છે અને તુંનું નામ શું છે? તું એટલી કુશળતાથી અને ઉત્સાહથી મને રામજીના ગુણગાન વિશે પૂછે છે.
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય જાનકી પક્ષિણોર્યુગમ્ । ઉવાચ જન્મલલિતં શંસંતી સ્વસ્ય મોહનમ્
આવાં વચનો સાંભળી, જાનકીદેવી એ પંખીઓના જોડી સાથે પોતાનો ઉદ્ભવ અને પોતાને મોહમાં પાડનાર કારણ કહીને વાત કરી.