આગત્ય ચ કરે ધૃત્વા નભસ્યુત્પતિતઃ કપિઃ । તાવદ્યયૌ નેત્રપથાદુપરિ ક્ષિપ્રવેગવાન્
હનુમાન આગળ આવીને એક શિલા હાથમાં પકડી, આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો અને ઝડપથી આંખની પાંખ બહાર થઈ ગયો.
ચંપકસ્તં હનૂમંતં યુયુધે નભસિ સ્થિતઃ । બાહુયુદ્ધેન મહતા તાડિતઃ કપિપુંગવઃ
ચંપકે આકાશમાં ઊભેલા હનુમાન સાથે યુદ્ધ કર્યું; મહાન વાનરપ્રભુને ભારે હાથાપાઈમાં ઘા પડ્યો.
ચુકોપ માનસે વીરો ગર્વપર્વતદારુણઃ । પદા ધૃત્વા ચંપકં તં તાડયામાસ ભૂતલે
વીર, ગર્વના પર્વત જેવો, મનમાં ગુસ્સે ભરાયો, પગથી ચંપકને પકડીને જમીન પર ફટકાર્યો.
તાડિતોઽસૌ કપીંદ્રેણ ક્ષણાદુત્થાય વેગવાન્ । હનૂમંતં તુ લાંગૂલે ધૃત્વા બભ્રામ સર્વતઃ
વાનરરાજના ઘા પછી, ચંપક તરત ઝડપથી ઊઠ્યો, હનુમાનની પૂંછ પકડીને તેને ચારે બાજુ ફેરવ્યો.
કપીંદ્રસ્તદ્બલં વીક્ષ્ય હસન્પાદેઽગ્રહીત્પુનઃ । ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગજોપસ્થે હ્યપાતયત્
એવી તાકાત જોઈ વાનરરાજે હસીને ફરી પગથી પકડી, તેને સો વાર ફેરવીને હાથીની પીઠ પર ફેંકી દીધો.
પપાત ભૂમૌ સુબલો રાજસૂનુઃ સ ચંપકઃ । મૂર્ચ્છિતો વીરભૂષાઢ્યમલંકુર્વન્રણાંગણમ્
શક્તિશાળી રાજકુમાર ચંપક ભૂમિ પર બેભાન થઈ પડ્યો, વીરતા ભરેલા આભૂષણોથી યુદ્ધભૂમિને શોભાવતો.
તદા હાહેતિ વૈ લોકાશ્ચુક્રુશુશ્ચંપકાનુગાઃ । પુષ્કલં મોચયામાસ બદ્ધં ચંપકપાશતઃ
એ સમયે ચંપકના અનુયાયીઓ 'હાય! હાય!' કહી રડ્યા; હનુમાને ચંપકના બંધનમાંથી પુષ્કલને મુક્ત કર્યો.
વાત્સ્યાયન ઉવાચ। જગત્પવિત્રસત્કીર્તિ જાનક્યા વાચ્યવાચનમ્ । કથં સમકરોત્સ્વામી તન્મે કથય સુવ્રત
વાત્સ્યાયને પૂછ્યું: 'જેની કીર્તિ જગતને પવિત્ર કરે છે, એવી જાનકીની વાતચીત કેવી રીતે થઈ? ભગવાને એ કાર્ય કેવી રીતે કર્યું? હે સુવ્રત, મને કહો.'
યથા મે મનસઃ સૌખ્યં ભવિષ્યતિ સુશોભનમ્ । તથા કુરુષ્વ શેષાદ્ય ત્વન્મુખાન્નિઃસૃતામૃતમ્ । પિબતસ્તૃપ્તિરેવ સ્યાદ્યયા સંસૃતિકૃં તનમ્
જેમ મારા મનને ઉત્તમ આનંદ મળશે, તેમ હવે તું કૃપા કરીને તારા મીઠા વચનરૂપ અમૃતથી મને સંપૂર્ણ સંતોષ આપ. હું એ અમૃત પીવા માટે તરસ્યો છું, અને એથી જ જન્મમરણના બંધનમાં ફસાયેલું શરીર પણ તૃપ્ત થાય છે.
શેષ ઉવાચ। મિથિલાયાં મહાપુર્યાં જનકો નામ ભૂપતિઃ । તસ્યાં કરોતિ સદ્રાજ્યં ધર્મેણારાધયન્પ્રજાઃ
શેષે કહ્યું: મિથિલા નામની મહાન નગરીમાં જનક નામે એક રાજા હતા. તેઓ ધર્મપૂર્વક રાજ કરતાં અને પ્રજાને આનંદ આપતાં હતાં.
તસ્ય સંકર્ષતો ભૂમિં સીતયા દીર્ઘમુખ્યયા । સીરધ્વજસ્ય નિરગાત્કુમારી હ્યતિસુંદરી
જ્યારે તેઓ લાંબા મુખવાળી સીતાના સહારે જમીન ખેડી રહ્યા હતા, ત્યારે સીરધ્વજના ખેતરમાંથી એક અતિ સુંદર કન્યા જન્મી.
તદાત્યંતં મુદં પ્રાપ્તઃ સીરકેતુર્મહીપતિઃ । સીતા નામાકરોત્તસ્યા મોહિન્યા જગતઃ શ્રિયઃ
ત્યારે સીરકેતુ રાજાને અત્યંત આનંદ થયો. તેણે એ કન્યાનું નામ સીતાં રાખ્યું, જે જગતની મોહક લક્ષ્મી સમાન હતી.
સૈકદોદ્યાનવિપિને ખેલંતી સુમનોહરા । અપશ્યત્સ્વમનઃકાંતં શુકશુક્યોર્યુગં વદત્
એક વખત, જ્યારે એ સુંદર સીતાં બગીચામાં રમતી હતી, ત્યારે તેણે એક જોડી શુક-શુકી જોયા, જે મીઠા શબ્દોમાં એકબીજાથી વાત કરતાં હતાં અને તેના મનને ખૂબ ગમ્યા.
અત્યંતં હર્ષમાપન્નમત્યંતં કામલોલુપમ્ । પરસ્પરં ભાષમાણં સ્નેહેન શુભયા ગિરા
એ જોડી ખૂબ આનંદિત અને પ્રેમથી ભરપૂર હતી. તેઓ પરસ્પર પ્રેમથી અને શુભ વાણીથી વાત કરતાં હતાં.
રમમાણં તદા યુગ્મં નભસિ ક્ષિપ્રવેગતઃ । સમુત્પતન્નગોપસ્થે સ્થિતં શબ્દં ચકાર તત્
એ સમયે, એ જોડી આનંદથી રમતી-રમતી ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગઈ અને ઝાડની ડાળ પર બેઠી રહીને મીઠો અવાજ કર્યો.
રામો મહીપતિર્ભૂમૌ ભવિષ્યતિ મનોહરઃ । તસ્ય સીતેતિ નામ્ના તુ ભવિષ્યતિ મહેલિકા
પૃથ્વી પર એક મનોહર રાજા જન્મશે, તેનું નામ રામ હશે. તેની રાણીનું નામ સીતાં હશે.
સ તયા સહ વર્ષાણાં સહસ્રાણ્યેકયુગ્દશ । રાજ્યં કરિષ્યતે ધીમાન્કર્ષન્ભૂમિપતીન્બલી
એ વિદ્વાન અને પરાક્રમી રાજા સીતાં સાથે મળીને અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી પૃથ્વી પર રાજ કરશે અને બીજા રાજાઓને પણ જીતશે.
ધન્યા સા જાનકી દેવી ધન્યોઽસૌ રામસંજ્ઞિતઃ । યૌ પરસ્પરમાપન્નૌ પૃથિવ્યાં રંસ્યતો મુદા
જાનકી દેવી ધન્ય છે અને રામ નામે જે પુરુષ છે તે પણ ધન્ય છે. એ બંને પૃથ્વી પર પરસ્પર મળીને આનંદથી વિતાવે છે.
ઇતિ સંભાષ્યમાણં તુ શુકયુગ્મં તુ મૈથિલી । જ્ઞાત્વેદં દેવતાયુગ્મં વાણીં તસ્ય વિલોક્ય ચ
આ રીતે શુક-શુકીને વાત કરતાં સાંભળી, મૈથિલી સીતાએ સમજ્યું કે એ દેવદંપતી છે અને તેમની વાણી તથા વ્યવહાર જોઈને એ જાણ્યું.
મદીયાસ્તુ કથા રમ્યાઃ કુરુતે શુકયોર્યુગમ્ । એતદ્ગૃહીત્વા પૃચ્છામિ સર્વં વાક્યં ગતાર્થકમ્
એ વિચાર્યું: 'આ શુક-શુકીની વાર્તાઓ બહુ રમીલા છે. હું એમની બધી વાતો ધ્યાનથી સાંભળી અને એમને પૂછું.'
એવં વિચાર્ય સા સ્વીયાઃ સખીઃ પ્રતિજગાદ હ । ગૃહ્ણંતુ શનકૈરેતત્પક્ષિયુગ્મં મનોહરમ્
આ રીતે વિચારીને, તેણે પોતાની સખીઓને કહ્યું: 'આ મનોહર પક્ષીજોડીને ધીમેથી પકડી લાવો.'
સખ્યસ્તાસ્તદ્ગિરિં ગત્વા ગૃહ્ણન્પક્ષિયુગં વરમ્ । નિવેદયામાસુરિદં સ્વસખ્યાઃ પ્રિયકામ્યયા
સખીઓએ એ ઝાડ પાસે જઈને એ શ્રેષ્ઠ પક્ષીજોડીને પકડી લીધા અને પ્રેમથી પોતાની પ્રિય સખી પાસે લાવી આપ્યા.
બહુધા વિવિધાઞ્છબ્દાન્કુર્વદ્વીક્ષ્ય મનોહરમ્ । આશ્વાસયામાસ તદા પપ્રચ્છ તદિદં વચઃ
એ જોડી અનેક પ્રકારના મીઠા અવાજો કરતી હતી. સીતાએ તેમને આશ્વાસન આપ્યું અને પછી આ રીતે પૂછ્યું:
સીતોવાચ। મા ભૈષાતાં યુવાં રમ્યૌ કૌ વાં કુત્ર સમાગતૌ । કો રામઃ કા ચ સા સીતા તજ્જ્ઞાનં તુ કુતઃ સ્મૃતમ્
સીતાએ કહ્યું: 'તમે ડરો નહીં, રમીલા પક્ષીજોડા. તમે કોણ છો અને ક્યાંથી આવ્યા છો? રામ કોણ છે અને સીતાં કોણ છે? આ જ્ઞાન તમને ક્યાંથી મળ્યું?'
તત્સર્વં શંસતં ક્ષિપ્રં મત્તો વાં વ્યેતુ યદ્ભયમ્ । ઇતિ પૃષ્ટં તયા પક્ષિયુગં સર્વમશંસત
'મારે બધું જલદી કહો, જેથી તમારું મારો ડર દૂર થઈ જાય.' એમ સીતાએ પૂછતાં, એ પક્ષીજોડીએ બધું કહી દીધું.
પક્ષિયુગ્મમુવાચ। વાલ્મીકિરાસ્તે સુમહાનૃષિર્ધર્મવિદુત્તમઃ । આવાં તદાશ્રમસ્થાને સર્વદા સુમનોહરે
પક્ષીજોડાએ કહ્યું: 'વાળ્મીકી નામે એક મહાન ઋષિ છે, જે ધર્મના શ્રેષ્ઠ જાણકાર છે. અમે હંમેશાં તેમના મીઠા આશ્રમમાં રહેતા હતા.'
સશિષ્યાન્ગાપયામાસ ભાવિ રામાયણં મુનિઃ । પ્રત્યહં તત્પદસ્મારી સર્વભૂતહિતે રતઃ
મુનિએ પોતાના શિષ્યો સાથે મળીને, ભવિષ્યમાં થનારા રામાયણનું પઠન શરૂ કર્યું. તે રોજે રોજ તેના શબ્દોનું સ્મરણ કરતા અને સર્વ જીવોના કલ્યાણમાં મન મૂકતા.
તદાવાભ્યાં શ્રુતં સર્વં ભાવિ રામાયણં મહત્ । મુહુર્મુહુર્ગીયમાનમાયાતં પરિપાઠતઃ
ત્યારે અમે બંનેએ, ભવિષ્યમાં થનાર મહાન રામાયણને, વારંવાર ગવાતું અને યોગ્ય ક્રમમાં પઠન થતું, સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું.
શૃણ્વાવાં તેઽભિધાસ્યાવો યો રામો યા ચ જાનકી । યદ્યદ્ભવિષ્યતે તસ્યા રામેણ ક્રીડિતાત્મના
ચાલો, આપણે સાંભળીએ અને કહીએ કે રામ કોણ છે, જાનકી કોણ છે અને રામના રમણિય કૃત્યો દ્વારા તેના પર શું ઘટશે.
ઋષ્યશૃંગકૃતેષ્ટ્યાં ચ ચતુર્ધા ત્વંગતો હરિઃ । પ્રાદુર્ભવિષ્યતિ શ્રીમાન્સુરસ્ત્રીગીતસત્કથઃ
ઋષ્યશૃંગે કરેલી યજ્ઞથી, હરિ ચાર રૂપે અવતરીને, દેવસ્ત્રીઓ દ્વારા ગવાતા સુંદર કથાઓમાં પ્રસિદ્ધ થશે.