તસ્યેદૃગ્વાક્યમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ કોપસંયુતઃ । ઉવાચ પવનોદ્ભૂતં મોચયાશુ નૃપાત્મજાત્
આવી વાત સાંભળીને શત્રુઘ્ન ગુસ્સે ભરાઈને પવનપુત્રને કહ્યું: 'મહારાજના પુત્રને તરત મુક્ત કરી દો.'
મહાબલઃ સુતશ્ચાસ્ય બદ્ધ્વા યઃ પુષ્કલં ભટમ્ । તસ્માન્મોચય વીરાગ્ર્ય કથં તિષ્ઠસિ ચાહવે
'જે શક્તિશાળી પુત્રે પુષ્કલ નામના વીરને બાંધ્યો છે, એ પણ મુક્ત કરી દો, વીરશ્રેષ્ઠ. યુદ્ધમાં કેમ ઉભા રહેલા છો?'
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય હનૂમાનોમિતિ બ્રુવન્ । જગામ તં મોચયિતું પુષ્કલં ચંપકાદ્ભટાત્
આવું સાંભળીને હનુમાને 'જેમ કહો તેમ' કહી, ચંપકના વીરના પાંસેથી પુષ્કલને છોડાવવા ગયો.
હનૂમંતમથાલોક્ય તં મોચયિતુમાગતમ્ । બાણૈઃ શતૈશ્ચ સાહસ્રૈર્જઘાન પરકોપનઃ
હનુમાન તેને મુક્ત કરવા આવી રહ્યો છે એ જોઈને, દુશ્મન ગુસ્સે ભરાઈને સૈંકડો-હજારો બાણો છોડ્યા.
બાણાંસ્તાન્સ બભંજાશુ મુક્તાંસ્તેન મહાત્મના । પુનરપ્યેનમેવાશુ બાણાન્મુંચન્મહાનભૂત્
મહાન આત્માવાળા હનુમાને એ બધા બાણો તરત તોડી નાખ્યા, પણ દુશ્મન ફરીથી વધુ બાણો છોડતો રહ્યો.
તાન્સર્વાંશ્ચૂર્ણયામાસ નારાચાન્વૈરિમોચિતાન્ । શાલં કરે સમાધૃત્ય જઘાન નૃપનંદનમ્
હનુમાને દુશ્મન દ્વારા છોડાયેલા બધા બાણો અને લોખંડના શલ્ય તોડી નાંખ્યા, પછી હાથમાં શાળનું વૃક્ષ પકડીને રાજકુમારને માર્યું.
શાલં તેન વિનિર્મુક્તં તિલશઃ કૃતવાન્બલી । ગજો હનૂમતા મુક્તો નૃપનંદન મસ્તકે
હનુમાને ફેંકેલું શાળનું વૃક્ષ તેણે તાકાતથી ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યું, અને હનુમાન છોડેલા હાથીએ રાજકુમારના માથા પર ઘા કર્યો.
સોઽપ્યાહતશ્ચંપકેન મૃતો ભૂમૌ પપાતસઃ । શિલાઃ સંમોચયામાસ હનૂમાન્પરમાસ્ત્રવિત્
ચંપકના ઘા થી તે જમીન પર મરી પડ્યો; હનુમાન, જે મહાશસ્ત્રનો જાણકાર છે, તેણે શિલાઓ મુક્ત કરી.
ચંપકસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાઃ ક્ષણાચ્ચૂર્ણિતવાન્ભૃશમ્ । બાણયંત્રિકયા બ્રહ્મન્મહચ્ચિત્રમભૂદિદમ્
ચંપકે એ બધાં શિલાઓ તરત જ તોડીને ભૂખર કરી નાખી; બાણયંત્રથી આવું અદ્ભુત કામ થયું.
સ્વમુક્તાસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાશ્ચૂર્ણિતા વીક્ષ્ય મારુતિઃ । ચુકોપ હૃદયેઽત્યતં બહુવીર્યમિતિ સ્મરન્
પોતે ફેંકેલી બધી શિલાઓ તૂટી ગઈ જોઈને, હનુમાનના હૃદયમાં ભારે ગુસ્સો આવ્યો અને પોતાનું બળ યાદ આવ્યું.
આગત્ય ચ કરે ધૃત્વા નભસ્યુત્પતિતઃ કપિઃ । તાવદ્યયૌ નેત્રપથાદુપરિ ક્ષિપ્રવેગવાન્
હનુમાન આગળ આવીને એક શિલા હાથમાં પકડી, આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો અને ઝડપથી આંખની પાંખ બહાર થઈ ગયો.
ચંપકસ્તં હનૂમંતં યુયુધે નભસિ સ્થિતઃ । બાહુયુદ્ધેન મહતા તાડિતઃ કપિપુંગવઃ
ચંપકે આકાશમાં ઊભેલા હનુમાન સાથે યુદ્ધ કર્યું; મહાન વાનરપ્રભુને ભારે હાથાપાઈમાં ઘા પડ્યો.
ચુકોપ માનસે વીરો ગર્વપર્વતદારુણઃ । પદા ધૃત્વા ચંપકં તં તાડયામાસ ભૂતલે
વીર, ગર્વના પર્વત જેવો, મનમાં ગુસ્સે ભરાયો, પગથી ચંપકને પકડીને જમીન પર ફટકાર્યો.
તાડિતોઽસૌ કપીંદ્રેણ ક્ષણાદુત્થાય વેગવાન્ । હનૂમંતં તુ લાંગૂલે ધૃત્વા બભ્રામ સર્વતઃ
વાનરરાજના ઘા પછી, ચંપક તરત ઝડપથી ઊઠ્યો, હનુમાનની પૂંછ પકડીને તેને ચારે બાજુ ફેરવ્યો.
કપીંદ્રસ્તદ્બલં વીક્ષ્ય હસન્પાદેઽગ્રહીત્પુનઃ । ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગજોપસ્થે હ્યપાતયત્
એવી તાકાત જોઈ વાનરરાજે હસીને ફરી પગથી પકડી, તેને સો વાર ફેરવીને હાથીની પીઠ પર ફેંકી દીધો.
પપાત ભૂમૌ સુબલો રાજસૂનુઃ સ ચંપકઃ । મૂર્ચ્છિતો વીરભૂષાઢ્યમલંકુર્વન્રણાંગણમ્
શક્તિશાળી રાજકુમાર ચંપક ભૂમિ પર બેભાન થઈ પડ્યો, વીરતા ભરેલા આભૂષણોથી યુદ્ધભૂમિને શોભાવતો.
તદા હાહેતિ વૈ લોકાશ્ચુક્રુશુશ્ચંપકાનુગાઃ । પુષ્કલં મોચયામાસ બદ્ધં ચંપકપાશતઃ
એ સમયે ચંપકના અનુયાયીઓ 'હાય! હાય!' કહી રડ્યા; હનુમાને ચંપકના બંધનમાંથી પુષ્કલને મુક્ત કર્યો.
વાત્સ્યાયન ઉવાચ। જગત્પવિત્રસત્કીર્તિ જાનક્યા વાચ્યવાચનમ્ । કથં સમકરોત્સ્વામી તન્મે કથય સુવ્રત
વાત્સ્યાયને પૂછ્યું: 'જેની કીર્તિ જગતને પવિત્ર કરે છે, એવી જાનકીની વાતચીત કેવી રીતે થઈ? ભગવાને એ કાર્ય કેવી રીતે કર્યું? હે સુવ્રત, મને કહો.'
યથા મે મનસઃ સૌખ્યં ભવિષ્યતિ સુશોભનમ્ । તથા કુરુષ્વ શેષાદ્ય ત્વન્મુખાન્નિઃસૃતામૃતમ્ । પિબતસ્તૃપ્તિરેવ સ્યાદ્યયા સંસૃતિકૃં તનમ્
જેમ મારા મનને ઉત્તમ આનંદ મળશે, તેમ હવે તું કૃપા કરીને તારા મીઠા વચનરૂપ અમૃતથી મને સંપૂર્ણ સંતોષ આપ. હું એ અમૃત પીવા માટે તરસ્યો છું, અને એથી જ જન્મમરણના બંધનમાં ફસાયેલું શરીર પણ તૃપ્ત થાય છે.
શેષ ઉવાચ। મિથિલાયાં મહાપુર્યાં જનકો નામ ભૂપતિઃ । તસ્યાં કરોતિ સદ્રાજ્યં ધર્મેણારાધયન્પ્રજાઃ
શેષે કહ્યું: મિથિલા નામની મહાન નગરીમાં જનક નામે એક રાજા હતા. તેઓ ધર્મપૂર્વક રાજ કરતાં અને પ્રજાને આનંદ આપતાં હતાં.
તસ્ય સંકર્ષતો ભૂમિં સીતયા દીર્ઘમુખ્યયા । સીરધ્વજસ્ય નિરગાત્કુમારી હ્યતિસુંદરી
જ્યારે તેઓ લાંબા મુખવાળી સીતાના સહારે જમીન ખેડી રહ્યા હતા, ત્યારે સીરધ્વજના ખેતરમાંથી એક અતિ સુંદર કન્યા જન્મી.
તદાત્યંતં મુદં પ્રાપ્તઃ સીરકેતુર્મહીપતિઃ । સીતા નામાકરોત્તસ્યા મોહિન્યા જગતઃ શ્રિયઃ
ત્યારે સીરકેતુ રાજાને અત્યંત આનંદ થયો. તેણે એ કન્યાનું નામ સીતાં રાખ્યું, જે જગતની મોહક લક્ષ્મી સમાન હતી.
સૈકદોદ્યાનવિપિને ખેલંતી સુમનોહરા । અપશ્યત્સ્વમનઃકાંતં શુકશુક્યોર્યુગં વદત્
એક વખત, જ્યારે એ સુંદર સીતાં બગીચામાં રમતી હતી, ત્યારે તેણે એક જોડી શુક-શુકી જોયા, જે મીઠા શબ્દોમાં એકબીજાથી વાત કરતાં હતાં અને તેના મનને ખૂબ ગમ્યા.
અત્યંતં હર્ષમાપન્નમત્યંતં કામલોલુપમ્ । પરસ્પરં ભાષમાણં સ્નેહેન શુભયા ગિરા
એ જોડી ખૂબ આનંદિત અને પ્રેમથી ભરપૂર હતી. તેઓ પરસ્પર પ્રેમથી અને શુભ વાણીથી વાત કરતાં હતાં.
રમમાણં તદા યુગ્મં નભસિ ક્ષિપ્રવેગતઃ । સમુત્પતન્નગોપસ્થે સ્થિતં શબ્દં ચકાર તત્
એ સમયે, એ જોડી આનંદથી રમતી-રમતી ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગઈ અને ઝાડની ડાળ પર બેઠી રહીને મીઠો અવાજ કર્યો.
રામો મહીપતિર્ભૂમૌ ભવિષ્યતિ મનોહરઃ । તસ્ય સીતેતિ નામ્ના તુ ભવિષ્યતિ મહેલિકા
પૃથ્વી પર એક મનોહર રાજા જન્મશે, તેનું નામ રામ હશે. તેની રાણીનું નામ સીતાં હશે.
સ તયા સહ વર્ષાણાં સહસ્રાણ્યેકયુગ્દશ । રાજ્યં કરિષ્યતે ધીમાન્કર્ષન્ભૂમિપતીન્બલી
એ વિદ્વાન અને પરાક્રમી રાજા સીતાં સાથે મળીને અગિયાર હજાર વર્ષ સુધી પૃથ્વી પર રાજ કરશે અને બીજા રાજાઓને પણ જીતશે.
ધન્યા સા જાનકી દેવી ધન્યોઽસૌ રામસંજ્ઞિતઃ । યૌ પરસ્પરમાપન્નૌ પૃથિવ્યાં રંસ્યતો મુદા
જાનકી દેવી ધન્ય છે અને રામ નામે જે પુરુષ છે તે પણ ધન્ય છે. એ બંને પૃથ્વી પર પરસ્પર મળીને આનંદથી વિતાવે છે.
ઇતિ સંભાષ્યમાણં તુ શુકયુગ્મં તુ મૈથિલી । જ્ઞાત્વેદં દેવતાયુગ્મં વાણીં તસ્ય વિલોક્ય ચ
આ રીતે શુક-શુકીને વાત કરતાં સાંભળી, મૈથિલી સીતાએ સમજ્યું કે એ દેવદંપતી છે અને તેમની વાણી તથા વ્યવહાર જોઈને એ જાણ્યું.
મદીયાસ્તુ કથા રમ્યાઃ કુરુતે શુકયોર્યુગમ્ । એતદ્ગૃહીત્વા પૃચ્છામિ સર્વં વાક્યં ગતાર્થકમ્
એ વિચાર્યું: 'આ શુક-શુકીની વાર્તાઓ બહુ રમીલા છે. હું એમની બધી વાતો ધ્યાનથી સાંભળી અને એમને પૂછું.'