તેન મુક્તં મહાશસ્ત્રં પ્રજજ્વાલ દિશો દશ । ખં રોદસી વ્યાપ્ય વિશ્વં પ્રલયં કર્તુમુદ્યતમ્
એ મહાશસ્ત્ર, પુષ્કલ દ્વારા છોડવામાં આવ્યું, દસેય દિશાઓમાં પ્રજ્વલિત થયું, આકાશ અને ધરતીને ઘેરીને, જગતનો વિનાશ કરવા તત્પર થયું.
ચંપકો મુક્તમસ્ત્રં તદ્દૃષ્ટ્વા સર્વાસ્ત્રકોવિદઃ । તત્સંહર્તું તદેવાસ્ત્રં મુમોચ રિપુમુદ્યતમ્
ચંપક, સર્વ શસ્ત્રોમાં નિપુણ, એ શસ્ત્ર છોડાયું જોઈને, દુશ્મનને રોકવા માટે તરત જ એ જ શસ્ત્ર છોડ્યું.
દ્વયોરેકતમં તેજઃ પ્રલયં મેનિરે જનાઃ । સંજહાર તદાસ્ત્રાસ્ત્રમેકીભૂતં પરાસ્ત્રકમ્
બન્નેનું તેજ મળીને લોકો સમજે કે હવે વિનાશ થશે; પછી એ શસ્ત્ર બીજામાં લય પામી, પાછું ખેંચી લેવાયું.
તત્કર્મચાદ્ભુતં દૃષ્ટ્વા પુષ્કલસ્તિષ્ઠતિષ્ઠ ચ । બ્રુવઞ્છરાનમોઘાંસ્તુ ચંપકં સ ક્રુધાહનત્
એ અદ્ભુત કૃત્ય જોઈને, પુષ્કલાએ 'થેમો, થેમો' એમ કહી, ગુસ્સામાં ચંપકને અચૂક બાણોથી ઘા કર્યો.
ચંપકસ્તાઞ્છરાન્મુક્તાનગણય્ય મહામનાઃ । રામાસ્ત્રં પ્રમુમોચાથ પુષ્કલં પ્રતિ દારુણમ્
ચંપક, મહાન મનવાળો, એ છોડાયેલા બાણોની પરવા કર્યા વિના, પછી પુષ્કલ સામે ભયાનક રામાસ્ત્ર છોડ્યું.
તન્મુક્તમસ્ત્રમાલોક્ય ચંપકેન મહાત્મના । છેત્તું યાવન્મનશ્ચક્રે તાવદ્ગ્રસ્તઃ શરેણ સઃ
મહાન આત્માવાળા ચંપક દ્વારા એ શસ્ત્ર છોડાયું જોઈને, પુષ્કલા એને કાપવાનું વિચારતો હતો, ત્યાં જ એ બાણે તેને પકડી લીધો.
બદ્ધશ્ચંપકવીરેણ રથે સ્વે સ્થાપિતઃ પુનઃ । પુરં પ્રેષયિતું તાવન્મનશ્ચક્રે મહામનાઃ
ચંપક વીર દ્વારા બંધાઈને, પુષ્કલને ફરી પોતાના રથ પર બેસાડવામાં આવ્યો; પછી ચંપકે મક્કમ મનથી તેને શહેર મોકલવાનો વિચાર કર્યો.
હાહાકારો મહાનાસીદ્બદ્ધે પુષ્કલસંજ્ઞિકે । શત્રુઘ્નં પ્રયયુર્યોધાઃ પલાયનપરાયણાઃ
પુષ્કલ બંધાયો ત્યારે મોટો હાહાકાર થયો; યોદ્ધાઓ ડરીને શત્રુઘ્ન પાસે ભાગી ગયા.
ભગ્નાંસ્તાન્વીક્ષ્ય શત્રુઘ્નો હનૂમંતમુવાચ હ । કેન વીરેણ મે ભગ્નં બલં વીરૈરલંકૃતમ્
એ યોદ્ધાઓને તૂટી ગયેલા જોઈને, શત્રુઘ્ને હનુમાનને પૂછ્યું: 'મારા વીરોથી ભરેલા સેના ને કયા વીરે તોડી નાખી?'
તદોવાચ મહીનાથ પુષ્કલં પરવીરહા । બદ્ધ્વા નયતિ વીરોઽસૌ ચંપકઃ સ્વપદોદ્ધુરઃ
પછી ધરતીના સ્વામીએ કહ્યું: 'એ ચંપક વીર, દુશ્મન વીરનો સંહારક, પુષ્કલને બાંધીને પોતાના શિબિર તરફ લઈ જઈ રહ્યો છે.'
તસ્યેદૃગ્વાક્યમાકર્ણ્ય શત્રુઘ્નઃ કોપસંયુતઃ । ઉવાચ પવનોદ્ભૂતં મોચયાશુ નૃપાત્મજાત્
આવી વાત સાંભળીને શત્રુઘ્ન ગુસ્સે ભરાઈને પવનપુત્રને કહ્યું: 'મહારાજના પુત્રને તરત મુક્ત કરી દો.'
મહાબલઃ સુતશ્ચાસ્ય બદ્ધ્વા યઃ પુષ્કલં ભટમ્ । તસ્માન્મોચય વીરાગ્ર્ય કથં તિષ્ઠસિ ચાહવે
'જે શક્તિશાળી પુત્રે પુષ્કલ નામના વીરને બાંધ્યો છે, એ પણ મુક્ત કરી દો, વીરશ્રેષ્ઠ. યુદ્ધમાં કેમ ઉભા રહેલા છો?'
એતદ્વાક્યં સમાકર્ણ્ય હનૂમાનોમિતિ બ્રુવન્ । જગામ તં મોચયિતું પુષ્કલં ચંપકાદ્ભટાત્
આવું સાંભળીને હનુમાને 'જેમ કહો તેમ' કહી, ચંપકના વીરના પાંસેથી પુષ્કલને છોડાવવા ગયો.
હનૂમંતમથાલોક્ય તં મોચયિતુમાગતમ્ । બાણૈઃ શતૈશ્ચ સાહસ્રૈર્જઘાન પરકોપનઃ
હનુમાન તેને મુક્ત કરવા આવી રહ્યો છે એ જોઈને, દુશ્મન ગુસ્સે ભરાઈને સૈંકડો-હજારો બાણો છોડ્યા.
બાણાંસ્તાન્સ બભંજાશુ મુક્તાંસ્તેન મહાત્મના । પુનરપ્યેનમેવાશુ બાણાન્મુંચન્મહાનભૂત્
મહાન આત્માવાળા હનુમાને એ બધા બાણો તરત તોડી નાખ્યા, પણ દુશ્મન ફરીથી વધુ બાણો છોડતો રહ્યો.
તાન્સર્વાંશ્ચૂર્ણયામાસ નારાચાન્વૈરિમોચિતાન્ । શાલં કરે સમાધૃત્ય જઘાન નૃપનંદનમ્
હનુમાને દુશ્મન દ્વારા છોડાયેલા બધા બાણો અને લોખંડના શલ્ય તોડી નાંખ્યા, પછી હાથમાં શાળનું વૃક્ષ પકડીને રાજકુમારને માર્યું.
શાલં તેન વિનિર્મુક્તં તિલશઃ કૃતવાન્બલી । ગજો હનૂમતા મુક્તો નૃપનંદન મસ્તકે
હનુમાને ફેંકેલું શાળનું વૃક્ષ તેણે તાકાતથી ટુકડા-ટુકડા કરી નાખ્યું, અને હનુમાન છોડેલા હાથીએ રાજકુમારના માથા પર ઘા કર્યો.
સોઽપ્યાહતશ્ચંપકેન મૃતો ભૂમૌ પપાતસઃ । શિલાઃ સંમોચયામાસ હનૂમાન્પરમાસ્ત્રવિત્
ચંપકના ઘા થી તે જમીન પર મરી પડ્યો; હનુમાન, જે મહાશસ્ત્રનો જાણકાર છે, તેણે શિલાઓ મુક્ત કરી.
ચંપકસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાઃ ક્ષણાચ્ચૂર્ણિતવાન્ભૃશમ્ । બાણયંત્રિકયા બ્રહ્મન્મહચ્ચિત્રમભૂદિદમ્
ચંપકે એ બધાં શિલાઓ તરત જ તોડીને ભૂખર કરી નાખી; બાણયંત્રથી આવું અદ્ભુત કામ થયું.
સ્વમુક્તાસ્તાઃ શિલાઃ સર્વાશ્ચૂર્ણિતા વીક્ષ્ય મારુતિઃ । ચુકોપ હૃદયેઽત્યતં બહુવીર્યમિતિ સ્મરન્
પોતે ફેંકેલી બધી શિલાઓ તૂટી ગઈ જોઈને, હનુમાનના હૃદયમાં ભારે ગુસ્સો આવ્યો અને પોતાનું બળ યાદ આવ્યું.
આગત્ય ચ કરે ધૃત્વા નભસ્યુત્પતિતઃ કપિઃ । તાવદ્યયૌ નેત્રપથાદુપરિ ક્ષિપ્રવેગવાન્
હનુમાન આગળ આવીને એક શિલા હાથમાં પકડી, આકાશમાં ઊંચકાઈ ગયો અને ઝડપથી આંખની પાંખ બહાર થઈ ગયો.
ચંપકસ્તં હનૂમંતં યુયુધે નભસિ સ્થિતઃ । બાહુયુદ્ધેન મહતા તાડિતઃ કપિપુંગવઃ
ચંપકે આકાશમાં ઊભેલા હનુમાન સાથે યુદ્ધ કર્યું; મહાન વાનરપ્રભુને ભારે હાથાપાઈમાં ઘા પડ્યો.
ચુકોપ માનસે વીરો ગર્વપર્વતદારુણઃ । પદા ધૃત્વા ચંપકં તં તાડયામાસ ભૂતલે
વીર, ગર્વના પર્વત જેવો, મનમાં ગુસ્સે ભરાયો, પગથી ચંપકને પકડીને જમીન પર ફટકાર્યો.
તાડિતોઽસૌ કપીંદ્રેણ ક્ષણાદુત્થાય વેગવાન્ । હનૂમંતં તુ લાંગૂલે ધૃત્વા બભ્રામ સર્વતઃ
વાનરરાજના ઘા પછી, ચંપક તરત ઝડપથી ઊઠ્યો, હનુમાનની પૂંછ પકડીને તેને ચારે બાજુ ફેરવ્યો.
કપીંદ્રસ્તદ્બલં વીક્ષ્ય હસન્પાદેઽગ્રહીત્પુનઃ । ભ્રામયિત્વા શતગુણં ગજોપસ્થે હ્યપાતયત્
એવી તાકાત જોઈ વાનરરાજે હસીને ફરી પગથી પકડી, તેને સો વાર ફેરવીને હાથીની પીઠ પર ફેંકી દીધો.
પપાત ભૂમૌ સુબલો રાજસૂનુઃ સ ચંપકઃ । મૂર્ચ્છિતો વીરભૂષાઢ્યમલંકુર્વન્રણાંગણમ્
શક્તિશાળી રાજકુમાર ચંપક ભૂમિ પર બેભાન થઈ પડ્યો, વીરતા ભરેલા આભૂષણોથી યુદ્ધભૂમિને શોભાવતો.
તદા હાહેતિ વૈ લોકાશ્ચુક્રુશુશ્ચંપકાનુગાઃ । પુષ્કલં મોચયામાસ બદ્ધં ચંપકપાશતઃ
એ સમયે ચંપકના અનુયાયીઓ 'હાય! હાય!' કહી રડ્યા; હનુમાને ચંપકના બંધનમાંથી પુષ્કલને મુક્ત કર્યો.
વાત્સ્યાયન ઉવાચ। જગત્પવિત્રસત્કીર્તિ જાનક્યા વાચ્યવાચનમ્ । કથં સમકરોત્સ્વામી તન્મે કથય સુવ્રત
વાત્સ્યાયને પૂછ્યું: 'જેની કીર્તિ જગતને પવિત્ર કરે છે, એવી જાનકીની વાતચીત કેવી રીતે થઈ? ભગવાને એ કાર્ય કેવી રીતે કર્યું? હે સુવ્રત, મને કહો.'
યથા મે મનસઃ સૌખ્યં ભવિષ્યતિ સુશોભનમ્ । તથા કુરુષ્વ શેષાદ્ય ત્વન્મુખાન્નિઃસૃતામૃતમ્ । પિબતસ્તૃપ્તિરેવ સ્યાદ્યયા સંસૃતિકૃં તનમ્
જેમ મારા મનને ઉત્તમ આનંદ મળશે, તેમ હવે તું કૃપા કરીને તારા મીઠા વચનરૂપ અમૃતથી મને સંપૂર્ણ સંતોષ આપ. હું એ અમૃત પીવા માટે તરસ્યો છું, અને એથી જ જન્મમરણના બંધનમાં ફસાયેલું શરીર પણ તૃપ્ત થાય છે.
શેષ ઉવાચ। મિથિલાયાં મહાપુર્યાં જનકો નામ ભૂપતિઃ । તસ્યાં કરોતિ સદ્રાજ્યં ધર્મેણારાધયન્પ્રજાઃ
શેષે કહ્યું: મિથિલા નામની મહાન નગરીમાં જનક નામે એક રાજા હતા. તેઓ ધર્મપૂર્વક રાજ કરતાં અને પ્રજાને આનંદ આપતાં હતાં.