શાલગ્રામમયી મુદ્રા સંસ્થિતા યત્ર હિ ક્વચિત્ । વારાણસ્યાં ચ યત્પુણ્યં સર્વં તત્રૈવ તદ્ભવેત્
જ્યાં પણ શાલગ્રામથી બનેલી મુદ્રા રાખવામાં આવે છે, ત્યાં વારાણસી જેટલું બધું પુણ્ય મળે છે.
બ્રહ્મહત્યાદિકં પાપં યત્કિંચિત્કુરુતે નરઃ । તત્સર્વં નાશયેદાશુ શાલગ્રામશિલાર્ચનાત્
માનવ કોઈપણ પાપ કરે, ભલે બ્રાહ્મણ હત્યા પણ હોય, તો પણ શાલગ્રામ શિલાની પૂજાથી બધું પાપ તરત નાશ પામે છે.
નારદઉવાચ- એવં તુલસ્યા માહાત્મ્યં ત્વત્પ્રસાદાચ્છ્રુતં મયા । સાંપ્રતં તુ સમાચક્ષ્વ ત્રિરાત્રં તુલસીવ્રતમ્
નારદજી બોલ્યા: તમારા કૃપાથી મેં તુલસીનું મહાત્મ્ય સાંભળ્યું છે; હવે કૃપા કરીને ત્રણ રાતનું તુલસીવ્રત કહો.
સદાશિવ ઉવાચ- શૃણુ વિપ્ર મહાબુદ્ધે વ્રતમેતત્પુરાતનમ્ । યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ
સદાશિવ બોલ્યા: હે વિદ્વાન બ્રાહ્મણ, આ પ્રાચીન વ્રત સાંભળો; તેને સાંભળવાથી બધા પાપોથી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
પુરા રૈભ્યંતરે કલ્પે રાજા હ્યાસીત્પ્રજાપતિઃ । તસ્ય ભાર્યા ચ વિખ્યાતા ચંદ્રરૂપા મહાસતી
પહેલાં રૈભ્ય નામના કલ્પમાં પ્રજાપતિ નામના રાજા હતા; તેમની પત્ની ચંદ્રમુખી અને મહાપવિત્ર હતી.
સા વૈ વ્રતમિદં ચક્રે સર્વકામફલપ્રદમ્ । ત્રિરાત્રં તુ વ્રતં તસ્યા ધર્મકામાર્થ મોક્ષદમ્
તેમણે આ વ્રત કર્યું, જે સર્વ કામનાઓ ફળ આપે છે; તેમના ત્રણ રાતના વ્રતે ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ મળ્યા.
સફલં જીવિતં તેષાં યૈઃ શ્રુતં તુલસીવ્રતમ્ । કાર્તિકે શુક્લપક્ષે તુ નવમ્યાં ચૈવ નારદ
જે લોકોએ તુલસીવ્રત સાંભળ્યું છે, ખાસ કરીને કાર્તિક મહિનાના શુક્લપક્ષની નવમીના દિવસે, હે નારદ, એમનું જીવન સાચે જ ધન્ય છે.
નિયમસ્થો વ્રતી તિષ્ઠેદ્ભૂમિશાયી જિતેંદ્રિયઃ । વ્રતં ત્રિરાત્રમુદ્દિશ્ય શુચિઃ સંયતમાનસઃ
વ્રતધારી નિયમમાં સ્થિર રહી, જમીન પર સુઈને, ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખી, ત્રણ રાત સુધી શુદ્ધ અને સંયમિત મનથી વ્રત કરે છે.
સ્વપેન્નિયમપૂર્વં તુ તુલસીવનસંનિધૌ । તતો મધ્યાહ્નસમયે નદ્યાદૌ વિમલે જલે
તે પહેલા નિયમ પ્રમાણે વર્તન કરીને, તુલસીવનની નજીક સુવે છે; પછી મધ્યાહ્ને, નદી કે તળાવના શુદ્ધ પાણીમાં,
સ્નાનં કૃત્વા પિતૄન્દેવાંસ્તર્પયેદ્વિધિપૂર્વકમ્ । સુવર્ણં કારયેદ્દેવં લક્ષ્મ્યા સહ જનાર્દનમ્
સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને દેવતાઓને વિધિપૂર્વક તર્પણ આપે છે; પછી સુવર્ણમાં લક્ષ્મીજી સાથે જનાર્દનનું રૂપ બનાવે છે.
વિત્તશાઠ્યં ન કર્તવ્યમાત્મનઃ શ્રેયમિચ્છતા । વસ્ત્રયુગ્મં તતઃ કાર્યં પીતે શુક્લેઽપિ વાસસી । નવગ્રહાણામારંભં શાંતિકં વિધિપૂર્વકમ્
જે પોતાના કલ્યાણ ઇચ્છે છે, એણે ધન અંગે કપટ ન કરવું જોઈએ; પછી પીળાં કે સફેદ કપડાંની જોડી તૈયાર કરવી; અને નવ ગ્રહોની શાંતિ માટે વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી.
શ્રપયિત્વા ચરું તત્ર વૈષ્ણવં હોમમાચરેત્ । દ્વાદશ્યાં દેવદેવેશં પૂજયિત્વા પ્રયત્નતઃ
ત્યાં ચરુ રાંધીને વૈષ્ણવ હવન કરે; અને દ્વાદશી દિવસે, ભગવાનની ખૂબ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરે.
અવ્રણં શુદ્ધકલશં સ્થાપયેદ્વિધિપૂર્વકમ્ । પંચરત્નસમોપેતં પલ્લવૈશ્ચોષધીયુતમ્
વિધિ પ્રમાણે નિર્વિકાર અને શુદ્ધ કલશ સ્થાપે, જેમાં પાંચ રત્નો અને પાંદડા તથા ઔષધિઓ ભરી હોય.
તસ્યોપરિન્યસેત્પાત્રે લક્ષ્મ્યા સહ જનાર્દનમ્ । સ્થાપયેત્તુલસીમૂલે મંત્રૈર્વેદપુરાણકૈઃ
એ પાત્ર પર લક્ષ્મીજી સાથે જનાર્દનને સ્થાપે; અને તુલસીના મૂળ પાસે, વેદ અને પુરાણના મંત્રો સાથે સ્થાપના કરે.
પયસા કેવલેનૈવ સિંચયેત્તુલસીવનમ્ । પંચામૃતેન સંસ્નાપ્ય દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્
ફક્ત દૂધથી તુલસીવનને સિંચે; અને દેવોના દેવ, જગતના ગુરુને પંચામૃતથી સ્નાન કરાવે.
યોઽનંતરૂપોઽખિલવિશ્વરૂપો ગર્ભોદકે લોકવિધિં બિભર્ત્તિ । પ્રસીદતામેષ સદેવ દેવો યો માયયા વિશ્વકૃદેષ દેવી
જે અનંત સ્વરૂપ છે, આખા વિશ્વનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, અને ગર્ભજળમાં લોકવ્યવસ્થા જાળવે છે—એ સદા રહેનારા ભગવાન, જેમણે માયાથી જગતની રચના કરી છે, એ કૃપા કરે.
પ્રાર્થનામંત્રઃ । આગચ્છાચ્યુત દેવેશ તેજોરાશે જગત્પતે । સદૈવ તિમિરધ્વંસી પાહિ માં ભવસાગરાત્
પ્રાર્થના મંત્ર: હે અચ્યૂત, દેવોના સ્વામી, તેજનો ખજાનો, જગતના પતિ, હંમેશા અંધકારને દૂર કરનાર, મને સંસારના સાગરમાંથી બચાવો.
આવાહનમંત્રઃ । પંચામૃતેન સુસ્નાનં તથા ગંધોદકેન ચ । ગંગાદીનાં ચ તોયેન સ્નાતોઽનંતઃપ્રસીદતુ
આવાહન મંત્ર: પંચામૃત અને સુગંધિત પાણીથી, તેમજ ગંગા વગેરે નદીઓના જળથી સ્નાન કરાવ્યા પછી, અનંત ભગવાન પ્રસન્ન થાય.
સ્નાનમંત્રઃ । શ્રીખંડાગુરુકર્પૂરં કુંકુમાદિવિલેપનમ્ । ભક્ત્યા દત્તં મયા દેવ લક્ષ્મ્યા સહ ગૃહાણ વૈ
સ્નાન મંત્ર: ચંદન, અગર, કપૂર, કુંકુમ અને બીજા લપસણ, મેં ભક્તિપૂર્વક આપ્યા છે, હે ભગવાન, લક્ષ્મીજી સાથે કૃપા કરીને સ્વીકારો.
વિલેપનમંત્રઃ । નારાયણ નમસ્તેઽસ્તુ નરકાર્ણવતારણ । ત્રૈલોક્યાધિપતે તુભ્યં દદામિ વસને શુભે
વિલેપન મંત્ર: હે નારાયણ, તમને વંદન છે, જે નરકના સાગરમાંથી ઉગારી લો છો; ત્રણેય લોકના સ્વામી, તમને આ શુભ વસ્ત્ર અર્પણ કરું છું.
વસ્ત્રમંત્રઃ । દામોદર નમસ્તેસ્તુ ત્રાહિ માં ભવસાગરાત્ । બ્રહ્મસૂત્રં મયા દત્તં ગૃહાણ પુરુષોત્તમ
વસ્ત્ર મંત્ર: હે દામોદર, તમને વંદન છે, મને સંસારના સાગરમાંથી બચાવો; મેં આપેલું યજ્ઞોપવીત, હે પુરુષોત્તમ, કૃપા કરીને સ્વીકારો.
ઉપવીતમંત્રઃ । પુષ્પાણિ ચ સુગંધીનિ માલત્યાદીનિ વૈ પ્રભો । મયા દત્તાનિ દેવેશ પ્રીતિતઃ પ્રતિગૃહ્યતામ્
ઉપવીત મંત્ર: સુગંધિત ફૂલો, જેમ કે મોગરા અને બીજા, મેં આપેલા, હે દેવોના સ્વામી, કૃપા કરીને આનંદથી સ્વીકારો.
પુષ્પમંત્રઃ । નૈવેદ્યં ગૃહ્યતાં નાથ ભક્ષ્યભોજ્યૈઃ સમન્વિતમ્ । સર્વૈ રસૈઃ સુસંપન્નં ગૃહાણ પરમેશ્વર
પુષ્પ મંત્ર: હે નાથ, ભોજન અને ભક્ષ્ય સાથે યુક્ત, સર્વ સ્વાદોથી ભરપૂર નૈવેદ્ય સ્વીકારો, હે પરમેશ્વર, કૃપા કરીને ગ્રહણ કરો.
નૈવેદ્યમંત્રઃ । પૂગાનિ નાગપત્રાણિ કર્પૂરસહિતાનિ ચ । મયા દત્તાનિ દેવેશ તાંબૂલં પ્રતિગૃહ્યતામ્
નૈવેદ્ય મંત્ર: પૂગફળ, પાનના પાંદડા અને કપૂર સાથે, મેં આપેલું, હે દેવોના સ્વામી, આ તાંબૂલ સ્વીકારો.
તાંબૂલમંત્રઃ । ધૂપં દત્વા ગુરું ભક્ત્યા ગુગ્ગુલં ઘૃતમિશ્રિતમ્ । એવં પૂજા પ્રકર્ત્તવ્યા ઘૃતેન દીપમાચરેત્
ગુરુને ભક્તિપૂર્વક ધૂપ અર્પણ કર્યા પછી, ગૂગળ અને ઘી મિશ્રિત ધૂપ ચઢાવવી, અને ઘીથી દીવો પ્રગટાવવો — એવી રીતે પૂજા કરવી.
વિવિધં મુનિશાર્દૂલ દીપં કૃત્વા સમાહિતઃ । લક્ષ્મીનારાયણસ્યાગ્રે તુલસીવનસન્નિધૌ
મુનિશ્રેષ્ઠ, મનને એકાગ્ર રાખીને, લક્ષ્મી-નારાયણની સામે, તુલસીવનની હાજરીમાં, વિવિધ પ્રકારના દીવા તૈયાર કરવા.
અર્ઘં તત્ર પ્રદાતવ્યં દેવદેવાય ચક્રિણે । નવમ્યાં નાલિકેરેણ પુત્રાર્થમર્ઘમુત્તમમ્
ત્યાં દેવદેવ — ચક્રધારી ભગવાનને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; નવમીના દિવસે, પુત્ર પ્રાપ્તિ માટે, નાળિયેરથી શ્રેષ્ઠ અર્ઘ્ય આપવું.
દશમ્યાં બીજપૂરં તુ ધર્મકામાર્થસિદ્ધયે । એકાદશ્યાં દાડિમેન દારિદ્ર્યં નાશયેત્સદા
દશમીના દિવસે, ધર્મ, કામ અને અર્થની સિદ્ધિ માટે બીજાપુર અર્પણ કરવું; એકાદશી પર, દારિદ્ર્ય દૂર કરવા માટે દાડીમ અર્ઘ્ય આપવું.
સપ્તધાન્યેન સંયુક્તં વંશપાત્રેણ નારદ । ફલસપ્તકસંયુક્તં પત્રં પૂગસમન્વિતમ્
નારદ, સાત પ્રકારના ધાન્ય, વાંસના પાત્રમાં, સાત પ્રકારના ફળો અને પાન સાથે, સુપારી સાથે — આ રીતે તૈયાર કરવું.
વસ્ત્રેણાચ્છાદિતં કૃત્વા દેવસ્યાગ્રે નિવેદયેત્ । મંત્રેણાનેન વિપેંદ્ર શૃણુષ્વૈકાગ્રમાનસઃ
વસ્ત્રથી ઢાંકી, ભગવાનની સામે અર્પણ કરવું; વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મનને એકાગ્ર રાખીને આ મંત્ર સાંભળો.