પદ્મપુરાણમ્

વિલલાપ પતિં દૃષ્ટ્વા વિકીર્ણાવયવં રણે । પ્રભાવત્યશ્રુપૂર્ણાક્ષી મુક્તકેશી ઘનસ્તની

યુદ્ધમાં પતિના વિખેરાયેલા અંગો જોઈને, પ્રભાવતી, આંખોમાં આંસુ, ખુલેલા વાળ અને ભારે સ્તન સાથે, દુઃખથી રડવા લાગી.

હા નાથ બલવિક્રાંત કાંતદેહ જગત્પ્રિય । માં ત્વં વિહાય કિં ચાત્ર કૈવલ્યં ગતવાનસિ

‘હાય નાથ, બલવાન અને શૂરવીર, જગતના પ્રિય, મારા પ્રિય પતિ! તમે મને છોડી કેમ એકલતા પ્રાપ્ત કરી?’

જરાકુષ્ઠાદિભિર્વ્યાપ્તં બુદ્ધ્વા દેહં ત્યજંતિ ન । દેહિનોઽન્યે પરં કાંતં ત્વયા દેહો વૃથોજ્ઝિતઃ

‘બીજાં લોકો, જાણે છે કે શરીર વૃદ્ધાપન, કુષ્ઠ વગેરેથી પીડાય છે, છતાં છોડતા નથી; પણ તું, પ્રિય, વ્યર્થમાં શરીર ત્યાગી દીધું.’

તવ દેહેન દિવ્યેન હારકં ભૂષ્યતે પ્રિય । રણોત્સુકેન ભવતા યા વેણી ગ્રથિતા મમ

‘તમારા દિવ્ય શરીરથી, પ્રિય, હાર શોભે છે; અને યુદ્ધ માટે ઉત્સુક થઈને તમે મારી વેણી ગાંઠી હતી—’

તામુદ્ગ્રથય વૈધવ્યદુઃખાર્ત્તાયાઃ સ્વયં પ્રિય । એવં વિલપતીં વીક્ષ્ય બલરાજ્ઞીં સમુદ્રજઃ । દુઃખિતઃ શુક્રમિત્યાહ બલં જીવય ભાર્ગવ

‘એ વેણી, હવે હું વિધવા દુઃખથી પીડાઈ રહી છું, તો સ્વયં તું ખોલી દે, પ્રિય.’ બલાની રાણીને આ રીતે રડતી જોઈને, સમુદ્રજ, દુઃખી થઈને, શુક્રને કહ્યું: ‘ભાર્ગવ, બલાને જીવંત કરો.’

શુક્ર ઉવાચ-। ઇચ્છયામરણં પ્રાપ્તં તં કથં જીવયામ્યહમ્ । તથાપિ મંત્રસામર્થ્યાદ્વાચમુચ્ચારયિષ્યતિ

શુક્રે કહ્યું: એણે પોતાની ઈચ્છાથી મૃત્યુ પ્રાપ્ત કર્યું છે—હું એને કેવી રીતે જીવતો કરી શકું? છતાં, મારા મંત્રની શક્તિથી એ બોલી શકશે.

જાલંધર ઉવાચ-। બલસ્ય રૂપ વચનં શ્રોતુમિચ્છામિ ભાર્ગવ । જાલંધરેણૈવમુક્તઃ ક્ષણં ધ્યાનપરોઽભવત્

જાલંધરે કહ્યું: ભાર્ગવ, હું એની રૂપ, શક્તિ અને વાણી સાંભળવા ઈચ્છું છું. જાલંધરે આવું પૂછતાં, એ થોડા સમય માટે ધ્યાનમાં લીન થયો.

અથોદતિષ્ઠદ્વદનાત્સ્વનઃ શ્રોત્રમનોરમઃ । પ્રભાવતીં પ્રતિ વ્યક્તં વાદ્યભાંડા દિવોત્થિતઃ

પછી, એના મોઢામાંથી એક મીઠો, કાનને આનંદ આપતો અવાજ ઉઠ્યો, અને પ્રભાવતીની હાજરીમાં, સ્વર્ગમાંથી વાદ્યયંત્રોની સ્પષ્ટ ધ્વનિ સંભળાઈ.

પ્રભાવતિ સ્વદેહં ત્વં મમાંગેષુ લયં નય । ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા નદી જાતા પ્રભાવતી

પ્રભાવતી, તું તારો શરીર મારા અંગોમાં મિલાવ—આ શબ્દો સાંભળતાં, પ્રભાવતી નદી બની ગઈ.

બલાઙ્ગેષ્વેવ લીના સા સુમેરોઃ પૂર્વવાહિની । યસ્યાસ્તોયેન સંજાતા રત્નાનાં કાંતિરુત્તમા

એ, બલાના અંગોમાં લીન થઈ, સુમેરુ પર્વતથી પૂર્વ દિશામાં વહેવા લાગી; એની પાણીમાંથી રત્નોની શ્રેષ્ઠ કાંતિ ઉત્પન્ન થઈ.

નારદ ઉવાચ- અત્રોત્તરે મયા ગત્વા કથિતં સિંધુસૂનવે । ત્વાં હંતુ સર્વવીરેશ પ્રતિજ્ઞા શંભુના કૃતા । શ્રુત્વેત્થં મદ્વચો રાજંસ્તતઃ પપ્રચ્છ સોઽસુરઃ

નારદે કહ્યું: પછી, ત્યાં જઈને, મેં સમુદ્રપુત્રને કહ્યું—શંભુએ તને મારવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે, હે વીરોનાં અધિપતિ. એ રીતે મારા શબ્દો સાંભળીને, એ અસુરે મને પૂછ્યું.

જાલંધર ઉવાચ-। કિમસ્તિ શૂલિનો ગેહે રત્નજાતં મહામુને । તન્મમાચક્ષ્વ સકલં નાસ્તિ યુદ્ધં નિરામિષમ્

જાલંધરે કહ્યું: હે મહામુની, શૂલીધારીના ઘરમાં કોઈ રત્નનો ખજાનો છે કે નહીં? બધું મને કહો—યુદ્ધમાં કોઈ પુરસ્કાર વિના લડાઈ થતી નથી.

નારદ ઉવાચ-। ભૂતિર્ગાત્રે વૃષો જીર્ણઃ ફણિનોંઽગે ગલે વિષમ્ । ભિક્ષાપાત્રં કરે પુત્રૌ ગજાનન ષડાનનૌ

નારદે કહ્યું: એની સંપત્તિ એના શરીરે ભસ્મ છે, જૂનો વૃષભ છે, ગળામાં સાપ છે, કાંઠે વિષ છે, હાથમાં ભિક્ષાપાત્ર છે, અને એના પુત્રો ગણપતિ અને કાર્તિકેય છે.

ઇત્યાદિ વિભવસ્તસ્ય યદન્યત્તન્નિબોધ મે । તનયા ગિરિરાજસ્ય વિશાલા હ્યુન્નતસ્તની

એની એવી સંપત્તિ છે; હવે બીજું શું છે, એ પણ સાંભળ. એની પત્ની પર્વતરાજાની દીકરી છે, પહોળા કટિ અને ઊંચા સ્તનવાળી.

દગ્ધસ્મરોઽપિ ભગવાન્યસ્યારૂપેણ મોહિતઃ । મહેશો યદ્વિનોદાય કુરુતે નિત્ય કૌતુકમ્

કામદેવને ભલે એણે ભસ્મ કરી દીધો, પણ એ પણ એની રૂપથી મોહી ગયો. મહેશ્વર પોતે મજા માટે હંમેશા નવાં નવાં રમણો કરે છે.

નૃત્યન્ગાયંશ્ચ તાઞ્છંભુઃ સ્વયં ભવતિ હાસકઃ । સા પાર્વતીતિ વિખ્યાતા સૌંદર્યાવધિ દૈવતમ્

શંભુ પોતે એના માટે નૃત્ય અને ગીત કરે છે, અને એને હસાવે છે. એ પાર્વતી તરીકે જાણીતી છે, દેવીઓમાં સૌંદર્યની પરમ સીમા.

વૃંદા વરાંગના રાજન્નિમાશ્ચાપ્સરસઃ શુભાઃ । ન ચાપ્નુવંતિ પાર્વત્યાઃ ષોડશીમપિ તાં કલામ્

હે રાજા, વૃંદા શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી છે, અને આ અપ્સરાઓ પણ સુંદર છે, પણ પાર્વતીના સૌંદર્યનો સોળમો ભાગ પણ એમને મળતો નથી.

ઇત્યુક્ત્વાહં મહીપાલ જાલંધરમમર્ષણમ્ । પશ્યતાં સર્વદૈત્યાનામંતર્ધાનં ગતઃ ક્ષણાત્

આ રીતે કહીને, હે રાજા, હું નારદ, જાલંધર અને બધા દૈત્યોની સામે એક ક્ષણમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.

અથ સ પ્રેષયદ્દૂતં સિંધુજઃ સિંહિકાસુતમ્ । ક્ષણેનાસાદ્ય કૈલાસં દેવાવાસમપશ્યત

પછી, સમુદ્રપુત્રે દૂત તરીકે સિંહિકાના પુત્રને મોકલ્યો. એ એક ક્ષણમાં કૈલાસ પહોંચ્યો અને દેવોના નિવાસને જોયું.

અત્રાંતરે હરિર્ભીમમાપૃચ્છ્ય તુ તદા હરમ્ । જગામાલક્ષિતસ્તૂર્ણં ક્ષીરાબ્ધિં ભેદશંકયા

એ વચ્ચે, હરિએ ભીમને વિદાય લઈને, હર પાસે ગયો અને કોઈને ખબર ન પડે એ રીતે ઝડપથી ક્ષીરસાગર તરફ ગયો, ભંગ થવાની આશંકાથી.

દદર્શ રાહુર્ભવનં શંકરસ્યાતિદીપ્તિમત્ । આત્માનમાત્મના વીક્ષ્ય કિમિત્યાહ સુવિસ્મિતઃ

રાહુએ શંકરનું ખૂબ તેજસ્વી મહેલ જોયું. પોતાને જ отражિત જોઈ, એ આશ્ચર્યથી પૂછ્યું—આ શું છે?

પ્રવેષ્ટુકામો બલિભિર્દ્વારિ દ્વાસ્થૈર્નિરોધિતઃ । યત્નવાન્સ નિષિદ્ધોઽપિ તદા તે પ્રોદ્યતાયુધાઃ

પ્રવેશ કરવા ઈચ્છતો હતો, પણ દ્વાર પર બલવાન અને હથિયારધારી દ્વારપાલોએ એને અટકાવ્યો. એણે પ્રયત્ન કર્યો, છતાં તેઓએ એને રોકી દીધો અને હથિયારો ઉંચા કર્યા.

તાન્નિવાર્ય ગણાન્નંદી વ્યાજહાર વિધુંતુદમ્ । કસ્ત્વં કસ્માદિહાયાતઃ કિં કાર્યં તવ બર્બર । બ્રૂહિ કાર્યં ગણા યાવત્ત્વાં ન હન્યુર્ભયાવહાઃ

નંદીએ ગણોને અટકાવીને, ચંદ્રગ્રાહકને કહ્યું: 'તું કોણ છે? અહીં કેમ આવ્યો છે? તારો કામ શું છે, હે વાળાવાળો? ગણો તને ભયજનક રીતે માર્યા પહેલા, તું તારો કામ કહી દે.'

રાહુરુવાચ-। દૂતો જાલંધરસ્યાહં ત્વં માં શર્વાંતિકે નય । ન વાચ્યમંતરે દ્વાસ્થ મહારાજપ્રયોજનમ્

રાહુએ કહ્યું: હું જાલંધરનો દૂત છું, મને શિવજી પાસે લઈ જાવ. દ્વારપાલ, મહારાજાનું કામ છે, બીજું કંઈ બોલવું નહીં.

નંદી દૂતોક્તમાકર્ણ્ય નીલલોહિતમાયયૌ । દંડવત્પ્રણિપત્યાગ્રે સ્થિત્વા શંકરમબ્રવીત્

દૂતના શબ્દો સાંભળીને, નીલ અને લાલ રંગના નંદી આવ્યા; તેમણે દંડવત પ્રણામ કરીને, શંકરજી સામે ઊભા રહીને વાત કરી.

સૈંહિકેયો મહારાજ દ્વારે તિષ્ઠતિ કાર્યતઃ । સ પ્રયાત્વથવાયાતુ ભવાનાજ્ઞપ્તુમર્હતિ

મહારાજ, સિંહિકાનો પુત્ર કામ માટે દ્વાર પાસે ઊભો છે; તેને અંદર બોલાવો કે બહાર જવા દો—જેમ આપ આજ્ઞા આપો, તેમ થવું જોઈએ.

નંદિનોક્તમથાકર્ણ્ય ત્વરન્નિવ મહેશ્વરઃ । સુપ્તામંતઃપુરાદ્દેવીં પ્રસ્થાપ્ય ચ સખીવૃતામ્

નંદીનું કહેવું સાંભળીને, મહેશ્વર તત્પરતા સાથે, અંદરના મહલમાં સૂતી દેવીને તેની સાથિદારો સાથે મોકલી દીધા.

પશ્ચાદ્વાસ્થં જગાદાથ નંદિન્દૂતં પ્રવેશય । તતો હસ્તે પ્રગૃહ્યામું દૂતં નંદી મહાબલઃ

પછી તેમણે દ્વારપાલને કહ્યું: 'નંદી, દૂતને અંદર લાવો.' એ પછી શક્તિશાળી નંદીએ દૂતને હાથ પકડી અંદર લઈ ગયા.

આનયામાસ દેવાનાં મધ્યે શંભુમદર્શયત્ । તં દદર્શ તદા રાહુર્જટિલં નીલમાત્મનિ

નંદીએ દૂતને દેવતાઓની વચ્ચે લઈ જઈને શંભુને બતાવ્યો. ત્યારે રાહુએ તેમને જોઈને, જટાવાળાં અને કાળાં શરીરવાળા શંભુને નિહાળ્યા.