તે ચક્રુર્ગદિતં યાદૃગ્દેવદેવેન ધીમતા । સ્વૈઃસ્વૈરંશૈર્મહી પૂર્ણા ઋક્ષવાનરરૂપિભિઃ
બધાએ બુદ્ધિશાળી દેવદેવતાની વાત પ્રમાણે કર્યું; પૃથ્વી તેમના પોતાના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા રિક્ષ અને વાનર સ્વરૂપીઓથી ભરાઈ ગઈ.
યોઽસૌ વિષ્ણુર્મહાદેવો દેવાનાં દુઃખનાશકઃ । સત્વમેવ મહારાજ ભગવાન્કૃતવિગ્રહઃ
એ મહાદેવ, દેવોના દુઃખનો નાશ કરનાર વિષ્ણુ, ખરેખર ભગવાન સ્વયં છે, મહારાજ, જેમણે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
ભરતોઽયં લક્ષ્મણશ્ચ શત્રુઘ્નશ્ચ મહામતે । તાવકાંશાદ્દશગ્રીવો જનિતશ્ચ સુરાર્દ્દનઃ
આ ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન, મહામતિ, તમારા જ અંશ છે; અને દશમુખ રાવણ, દેવોને પીડાવનાર, પણ તમારા અંશમાંથી જન્મ્યો છે.
પૂર્વવૈરાનુબંધેન જાનકીં હૃતવાન્પુનઃ । સ ત્વયા નિહતો દૈત્યો બ્રહ્મરાક્ષસજાતિમાન્
પહેલાના વૈરથી, તેણે ફરીથી જાનકીનું અપહરણ કર્યું; એ બ્રહ્મરાક્ષસ જાતિના દૈત્યને તમે મારેા.
પુલસ્ત્યપુત્રો દૈત્યેંદ્ર સર્વલોકૈકકંટકઃ । પાતિતઃ પૃથિવી સર્વા સુખમાપમહેશ્વર
પુલસ્ત્યપુત્ર, દૈત્યરાજ, સર્વ લોકમાં એકમાત્ર કાંટો, પૃથ્વી પર પતિત થયો; મહેશ્વર, આખી પૃથ્વીએ સુખ મેળવ્યું.
બ્રાહ્મણાનાં સુખં ત્વદ્ય મુનીનાં તાપસં બલમ્ । શિવાનિ સર્વતીર્થાનિ સર્વે યજ્ઞાઃ સુસંહિતાઃ
આજે બ્રાહ્મણો સુખી છે, મુનિઓને તપની શક્તિ મળી છે, બધા તીર્થો શુભ છે અને બધા યજ્ઞો સારી રીતે થાય છે.
ત્વયિ રાજ્ઞિ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ । સુખં પ્રપેદે વિશ્વાત્મઞ્જગદ્યોને નરોત્તમ
તમારા રાજમાં, મનુષ્યો, દેવો અને અસુરો સહિત આખું જગત સુખી થયું છે, વિશ્વના આત્મા, સર્વ સૃષ્ટિના મૂળ.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાનઘ । ઉત્પત્તિશ્ચ વિપત્તિશ્ચ મયા મત્યનુસારતઃ
આ બધું, પાપરહિત, તમે પૂછ્યું તે પ્રમાણે, ઉત્પત્તિ અને વિનાશ, મારી સમજ પ્રમાણે, મેં તમને કહેલું છે.
ઇત્થં નિશમ્ય દિતિજેંદ્ર કુલાનુકારિવાર્તાં મહાપુરુષ ઈશ્વરઈશિતા ચ । સંરુદ્ધબાષ્પગલદશ્રુમુખારવિંદો ભૂમૌ પપાત સદસિ પ્રથિતપ્રભાવઃ
દૈત્યરાજના કુળ અને કાર્યોની વાત સાંભળીને, મહાપુરુષ, ભગવાન, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી, સભામાં જમીન પર પડયા, તેમનો પ્રભાવ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ હતો.
શેષ ઉવાચ। અથ સ્વાગતસંતુષ્ટં શત્રુઘ્નં પ્રાહ ભૂમિપઃ । રઘુનાથકથાં શ્રેષ્ઠાં શુશ્રૂષુઃ પુરુષર્ષભઃ
શેષે કહ્યું: પછી, સ્વાગતથી પ્રસન્ન થયેલા રાજાએ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્નને, રઘુનાથની શ્રેષ્ઠ કથા સાંભળવા ઇચ્છા સાથે, સંબોધન કર્યું.
સુમદ ઉવાચ। કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામઃ સર્વલોકશિરોમણિઃ । ભક્તરક્ષાવતારોઽયં મમાનુગ્રહકારકઃ
સુમદા બોલ્યા: રામ, સર્વ લોકનો શીરોમણિ, સુખી છે ને? તે ભક્તોની રક્ષા કરનાર અવતાર છે અને મારા પર કૃપા કરનાર છે.
ધન્યા લોકા ઇમે પુર્યાં રઘુનાથમુખાંબુજમ્ । યે પિબંત્યનિશં ચાક્ષિપુટકૈઃ પરિમોદિતાઃ
આ શહેરના લોકો ધન્ય છે, જે આનંદથી, રઘુનાથના કમળ જેવા મુખને, સતત આંખો દ્વારા પીએ છે.
અર્થજાતં મદીયં ચ નિતરાં પુરુષર્ષભ । કૃતાર્થં કુલભૂમ્યાદિ વસ્તુજાતં મહામતે
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા બધા ધન અને મારા કુળની જમીન તથા સંપત્તિ, હે વિદ્વાન, હવે સાચા અર્થમાં પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
કામાક્ષયા પ્રસાદો મે કૃતઃ પૂર્વં દયાર્દ્રયા । રઘુનાથમુખાંભોજં દ્રક્ષ્યેદ્ય સકુટુંબકઃ
મને ઈચ્છાવિહીનતા અને દયાથી પહેલાં કૃપા થઈ છે, જેથી આજે તે પોતાના કુટુંબ સાથે રઘુનાથના કમળ જેવા મુખને જોઈ શકે.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ સુમદે પાર્થિવોત્તમે । સર્વં તત્કથયામાસ રઘુનાથગુણોદયમ્
વીર અને શ્રેષ્ઠ રાજા સુમદાએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, તેણે રઘુનાથના ગુણોની વાત બધાને સંભળાવી.
ત્રિરાત્રં તત્ર સંસ્થિત્ય રઘુનાથાનુજઃ પરમ્ । ગંતું ચકાર ધિષણાં રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
ત્યાં ત્રણ રાત રહેીને, રઘુનાથના નાના ભાઈએ રાજા સાથે જવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
તજ્જ્ઞાત્વા સુમદઃ શીઘ્રં પુત્રં રાજ્યેઽભ્યષેચયત્ । શત્રુઘ્નેન મહારાજ્ઞા પુષ્કલેનાનુમોદિતઃ
આ જાણીને, સુમદાએ ઝડપથી પોતાના પુત્રને રાજયાભિષેક કર્યો, મહારાજ શત્રુઘ્ન અને પુષ્કલની મંજૂરીથી.
વાસાંસિ બહુરત્નાનિ ધનાનિ વિવિધાનિ ચ । શત્રુઘ્નસેવકેભ્યોઽસૌ પ્રાદાત્તત્ર મહામતિઃ
તે વિદ્વાન સુમદાએ શત્રુઘ્નના સેવકોને અનેક વસ્ત્રો, કિંમતી રત્નો અને વિવિધ પ્રકારના ધન આપ્યા.
તતો ગમનમારેભે મંત્રિભિર્બહુવિત્તમૈઃ । પત્તિભિર્વાજિભિર્નાગૈઃ સદશ્વૈરથ કોટિભિઃ
પછી, અનેક ધનવાન મંત્રીઓ, પદાતી, ઘોડા, હાથી અને અણગણ્યા ઉત્તમ રથો સાથે, તે યાત્રા માટે નીકળ્યો.
શત્રુઘ્નઃ સહિતસ્તેન સુમદેન ધનુર્ભૃતા । જગામ માર્ગે વિહસન્રઘુનાથપ્રતાપભૃત્
શત્રુઘ્ન bow ધારણ કરનાર સુમદા સાથે, માર્ગમાં હસતો, રઘુનાથની મહિમા જાળવીને આગળ વધ્યો.
પયોષ્ણીતીરમાસાદ્ય જગામ સ હયોત્તમઃ । પૃષ્ઠતોઽનુયયુઃ સર્વે યોધા વૈ હયરક્ષિણઃ
પયોષ્ણી નદીના કિનારે પહોંચીને, એ શ્રેષ્ઠ ઘોડો આગળ ગયો, અને બધા યોદ્ધાઓ તથા ઘોડા રક્ષકો પાછળથી ચાલ્યા.
આશ્રમાન્વિવિધાન્પશ્યન્નૃષીણાં સુતપોભૃતામ્ । તત્રતત્ર વિશૃણ્વાનો રઘુનાથગુણોદયમ્
તે ત્યાંના વિવિધ આશ્રમો જોઈને, મહાન તપસ્વીઓની વચ્ચે, જ્યાં-ત્યાં રઘુનાથના ગુણોની પ્રશંસા સાંભળતો રહ્યો.
એષ ધીમાન્હરિર્યાતિ હરિણા પરિરક્ષિતઃ । હરિભિર્હરિભક્તૈશ્ચ હરિવર્યાનુગૈર્મુહુઃ
આ વિદ્વાન હરિ, હરિ દ્વારા રક્ષિત, હંમેશા વાનરો, હરિભક્તો અને શ્રેષ્ઠ હરિ અનુયાયીઓ સાથે આગળ વધે છે.
ઇતિ શૃણ્વઞ્છુભા વાચો મુનીનાં પરિતઃ પ્રભુઃ । તુતોષ ભક્ત્યુત્કલિતચિત્તવૃત્તિભૃતાં મહાન્
મહાન પ્રભુ四પ all દિશામાં મુનિઓની શુભ વાણી સાંભળતા, ભક્તિથી ભરેલા મનવાળા લોકોથી આનંદિત થયો.
દદર્શ ચાશ્રમં શુદ્ધં જનજંતુસમાકુલમ્ । વેદધ્વનિહતાશેષા મંગલં શૃણ્વતાં નૃણામ્
તે શુદ્ધ આશ્રમ જોયો, જ્યાં અનેક લોકો અને પ્રાણીઓ ભેગા હતા, અને વેદના ધ્વનિ સાંભળનાર માટે બધા અશુભ દૂર કરે છે.
અગ્નિહોત્રહવિર્ધૂમ પવિત્રિતનભોખિલમ્ । મુનિવર્યકૃતાનેક યાગયૂપસુશોભિતમ્
યજ્ઞના હવનના ધૂમાથી આખું આકાશ પવિત્ર થયું હતું, અને શ્રેષ્ઠ મુનિઓએ સ્થાપિત કરેલા અનેક યજ્ઞયૂપોથી તે શોભિત હતું.
યત્ર ગાવસ્તુ હરિણા પાલ્યંતે પાલનોચિતાઃ । મૂષકા ન ખનંત્યસ્મિન્બિડાલસ્ય ભયાદ્બિલમ્
ત્યાં ગાયોને વાનર યોગ્ય રીતે રક્ષે છે; અને ઉંદરો અહીં બિલ ખોદતા નથી, બિલાડીના ભયથી.
મયૂરૈર્નકુલૈઃ સાર્દ્ધં ક્રીડંતિ ફણિનોનિશમ્ । ગજૈઃ સિંહૈર્નિત્યમત્ર સ્થીયતે મિત્રતાં ગતૈઃ
મોરો અને નકુલો સાથે રાત્રે-દિવસ સાપો રમે છે; અને હાથી અને સિંહો અહીં હંમેશા મિત્રતા સાથે રહે છે.
એણાસ્તત્રત્ય નીવારભક્ષણેષુ કૃતાદરાઃ । ન ભયં કુર્વતે કાલાદ્રક્ષિતા મુનિવૃંદકૈઃ
ત્યાંના ઍંટિલોપો નીવાર ખાવામાં તત્પર છે, અને મુનિગણોની રક્ષા હેઠળ, સમયથી ડરતા નથી.
ગાવઃ કુંભસમોધસ્કા નંદિની સમવિગ્રહાઃ । કુર્વંતિ ચરણોત્થેન રજસેલાં પવિત્રિતામ્
ગાયોની દુધની ડોલી કુંભ જેવી છે, અને શરીર નંદિની જેવી; તેઓ પગથી ઉઠેલી ધૂળીથી ધરતીને પવિત્ર કરે છે.