વિલોકય મહાદેવ લોકયસ્વ સ્વસેવકાન્ । ઇત્યુચ્ચૈર્જગદુઃ સર્વે દેવાઃ શર્વપુરોગમાઃ
'મહાદેવ, અમને જુઓ, તમારા સેવકોને નજર કરો!' એમ સર્વે દેવતાઓ, શર્વની આગેવાનીમાં, ઉંચી અવાજે બોલ્યા.
ઇત્યુક્તમાકર્ણ્ય સુરાધિનાથો દૃષ્ટ્વા સુરાર્તિં પરિચિંત્ય વિષ્ણુઃ । જગાદ દેવાઞ્જલદોચ્ચયા ગિરા દુઃખં તુ તેષાં પ્રશમં નયન્નિવ
આ રીતે બોલાયેલું સાંભળીને, દેવોના સ્વામી, તેમના દુઃખને જોઈ અને વિચાર કરીને, વિષ્ણુએ વરસાદના વાદળ જેવી ગૂંજી અવાજે દેવોને કહ્યું, જાણે તેમનું દુઃખ ટાળી રહ્યો હોય.
ભો બ્રહ્મશર્વેંદ્ર પુરોગમામરાઃ શૃણ્વંતુ વાચં ભવતાં હિતેરતામ્ । જાને દશગ્રીવકૃતં ભયં વસ્તન્નાશયામ્યદ્ય કૃતાવતારઃ
'બ્રહ્મા, શર્વ, ઈન્દ્ર અને સર્વે અગ્રણિ અમરઓ, મારા કલ્યાણ માટેના શબ્દો સાંભળો; દશમુખી દ્વારા થયેલા ભયને હું જાણું છું, આજે અવતાર લઈને તેનો નાશ કરીશ.'
પુરી ત્વયોધ્યા રવિવંશજાતૈર્નૃપૈર્મહાદાનમખાદિસત્ક્રિયૈઃ । પ્રપાલિતા ભૂતલમંડનીયા વિરાજતે રાજતભૂમિભાગૈઃ
અયોધ્યા શહેર, જે સૂર્યવંશી રાજાઓ દ્વારા શાસિત હતું, મહાન દાન, યજ્ઞ અને શુભ ક્રિયાઓથી ધરતીને શોભાવતું હતું; ચાંદીથી ઝળહળતી પથારીવાળી એ નગર ધરતી પર તેજસ્વી દેખાય છે.
તસ્યાં દશરથો રાજા નિરપત્યઃ શ્રિયાન્વિતઃ । પાલયત્યધુના રાજ્યં દિક્ચક્રજયવાન્વિભુઃ
ત્યાં દશરથ રાજા, સંતાન વગર હોવા છતાં, સમૃદ્ધિથી ભરપૂર છે અને આજકાલ રાજય પર શાસન કરે છે; ચારેય દિશામાં વિજય પ્રાપ્ત કરનાર મહાન શાસક છે.
સ તુ વંદ્યાદૃષ્યશૃંગાત્પ્રાર્થિતાત્પુત્રકામ્યયા । પુત્રેષ્ટ્યાં વિધિના યજ્વા મહાબલસમન્વિતઃ
તે રાજાએ પુત્રની ઈચ્છા રાખી, વશિષ્ઠ ઋષિની સલાહથી, નિયમ પ્રમાણે પુત્રેષ્ટિ યજ્ઞ કર્યો અને મહાન શક્તિ ધરાવતો હતો.
તતોઽહં પ્રાર્થિતઃ પૂર્વં તપસા તેન ભોઃ સુરાઃ । પત્નીષુ તિસૃષુ પ્રીત્યા ચતુર્ધાપિ ભવત્કૃતે
પછી હું, તેના તપથી પહેલાં વિનંતી કરાયેલ, દેવો, તેની ત્રણ પત્નીઓ માટે પ્રેમથી, તમારા હિત માટે ચાર ભાગમાં વિભાજિત થયો.
રામ લક્ષ્મણ શત્રુઘ્ન ભરતાખ્યા સમન્વિતઃ । કર્તાસ્મિ રાવણોદ્ધારં સમૂલ બલવાહનમ્
રામ, લક્ષ્મણ, શત્રુઘ્ન અને ભરત સાથે, હું રાવણ અને તેની આખી સેના સહિત, તેને મૂળથી નાશ કરી દઈશ.
ભવંતોઽપિ સ્વકૈરંશૈરવતીર્ય ચરંત્વિહ । ઋક્ષવાનરરૂપેણ સર્વત્ર પૃથિવીતલે
તમે પણ, તમારા પોતાના અંશથી અવતરીને, અહીં પૃથ્વી પર સર્વત્ર રિક્ષ અને વાનર સ્વરૂપે ફરશો.
ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાશુ નભસીરિતવાઙ્મુને । દેવાઃ શ્રુત્વા મહદ્વાક્યં સર્વે સંહૃષ્ટમાનસાઃ
આ રીતે કહી, આકાશમાં ગુંજતી વાણી ધરાવનાર ઋષિ તરત જ મૌન થયો; બધા દેવો એ મહાન વાક્ય સાંભળી આનંદથી ભરાઈ ગયા.
તે ચક્રુર્ગદિતં યાદૃગ્દેવદેવેન ધીમતા । સ્વૈઃસ્વૈરંશૈર્મહી પૂર્ણા ઋક્ષવાનરરૂપિભિઃ
બધાએ બુદ્ધિશાળી દેવદેવતાની વાત પ્રમાણે કર્યું; પૃથ્વી તેમના પોતાના અંશમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા રિક્ષ અને વાનર સ્વરૂપીઓથી ભરાઈ ગઈ.
યોઽસૌ વિષ્ણુર્મહાદેવો દેવાનાં દુઃખનાશકઃ । સત્વમેવ મહારાજ ભગવાન્કૃતવિગ્રહઃ
એ મહાદેવ, દેવોના દુઃખનો નાશ કરનાર વિષ્ણુ, ખરેખર ભગવાન સ્વયં છે, મહારાજ, જેમણે માનવ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
ભરતોઽયં લક્ષ્મણશ્ચ શત્રુઘ્નશ્ચ મહામતે । તાવકાંશાદ્દશગ્રીવો જનિતશ્ચ સુરાર્દ્દનઃ
આ ભરત, લક્ષ્મણ અને શત્રુઘ્ન, મહામતિ, તમારા જ અંશ છે; અને દશમુખ રાવણ, દેવોને પીડાવનાર, પણ તમારા અંશમાંથી જન્મ્યો છે.
પૂર્વવૈરાનુબંધેન જાનકીં હૃતવાન્પુનઃ । સ ત્વયા નિહતો દૈત્યો બ્રહ્મરાક્ષસજાતિમાન્
પહેલાના વૈરથી, તેણે ફરીથી જાનકીનું અપહરણ કર્યું; એ બ્રહ્મરાક્ષસ જાતિના દૈત્યને તમે મારેા.
પુલસ્ત્યપુત્રો દૈત્યેંદ્ર સર્વલોકૈકકંટકઃ । પાતિતઃ પૃથિવી સર્વા સુખમાપમહેશ્વર
પુલસ્ત્યપુત્ર, દૈત્યરાજ, સર્વ લોકમાં એકમાત્ર કાંટો, પૃથ્વી પર પતિત થયો; મહેશ્વર, આખી પૃથ્વીએ સુખ મેળવ્યું.
બ્રાહ્મણાનાં સુખં ત્વદ્ય મુનીનાં તાપસં બલમ્ । શિવાનિ સર્વતીર્થાનિ સર્વે યજ્ઞાઃ સુસંહિતાઃ
આજે બ્રાહ્મણો સુખી છે, મુનિઓને તપની શક્તિ મળી છે, બધા તીર્થો શુભ છે અને બધા યજ્ઞો સારી રીતે થાય છે.
ત્વયિ રાજ્ઞિ જગત્સર્વં સદેવાસુરમાનુષમ્ । સુખં પ્રપેદે વિશ્વાત્મઞ્જગદ્યોને નરોત્તમ
તમારા રાજમાં, મનુષ્યો, દેવો અને અસુરો સહિત આખું જગત સુખી થયું છે, વિશ્વના આત્મા, સર્વ સૃષ્ટિના મૂળ.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાનઘ । ઉત્પત્તિશ્ચ વિપત્તિશ્ચ મયા મત્યનુસારતઃ
આ બધું, પાપરહિત, તમે પૂછ્યું તે પ્રમાણે, ઉત્પત્તિ અને વિનાશ, મારી સમજ પ્રમાણે, મેં તમને કહેલું છે.
ઇત્થં નિશમ્ય દિતિજેંદ્ર કુલાનુકારિવાર્તાં મહાપુરુષ ઈશ્વરઈશિતા ચ । સંરુદ્ધબાષ્પગલદશ્રુમુખારવિંદો ભૂમૌ પપાત સદસિ પ્રથિતપ્રભાવઃ
દૈત્યરાજના કુળ અને કાર્યોની વાત સાંભળીને, મહાપુરુષ, ભગવાન, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી, સભામાં જમીન પર પડયા, તેમનો પ્રભાવ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ હતો.
શેષ ઉવાચ। અથ સ્વાગતસંતુષ્ટં શત્રુઘ્નં પ્રાહ ભૂમિપઃ । રઘુનાથકથાં શ્રેષ્ઠાં શુશ્રૂષુઃ પુરુષર્ષભઃ
શેષે કહ્યું: પછી, સ્વાગતથી પ્રસન્ન થયેલા રાજાએ, શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્નને, રઘુનાથની શ્રેષ્ઠ કથા સાંભળવા ઇચ્છા સાથે, સંબોધન કર્યું.
સુમદ ઉવાચ। કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામઃ સર્વલોકશિરોમણિઃ । ભક્તરક્ષાવતારોઽયં મમાનુગ્રહકારકઃ
સુમદા બોલ્યા: રામ, સર્વ લોકનો શીરોમણિ, સુખી છે ને? તે ભક્તોની રક્ષા કરનાર અવતાર છે અને મારા પર કૃપા કરનાર છે.
ધન્યા લોકા ઇમે પુર્યાં રઘુનાથમુખાંબુજમ્ । યે પિબંત્યનિશં ચાક્ષિપુટકૈઃ પરિમોદિતાઃ
આ શહેરના લોકો ધન્ય છે, જે આનંદથી, રઘુનાથના કમળ જેવા મુખને, સતત આંખો દ્વારા પીએ છે.
અર્થજાતં મદીયં ચ નિતરાં પુરુષર્ષભ । કૃતાર્થં કુલભૂમ્યાદિ વસ્તુજાતં મહામતે
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, મારા બધા ધન અને મારા કુળની જમીન તથા સંપત્તિ, હે વિદ્વાન, હવે સાચા અર્થમાં પૂર્ણ થઈ ગઈ છે.
કામાક્ષયા પ્રસાદો મે કૃતઃ પૂર્વં દયાર્દ્રયા । રઘુનાથમુખાંભોજં દ્રક્ષ્યેદ્ય સકુટુંબકઃ
મને ઈચ્છાવિહીનતા અને દયાથી પહેલાં કૃપા થઈ છે, જેથી આજે તે પોતાના કુટુંબ સાથે રઘુનાથના કમળ જેવા મુખને જોઈ શકે.
ઇત્યુક્તવતિ વીરે તુ સુમદે પાર્થિવોત્તમે । સર્વં તત્કથયામાસ રઘુનાથગુણોદયમ્
વીર અને શ્રેષ્ઠ રાજા સુમદાએ આ રીતે કહ્યું ત્યારે, તેણે રઘુનાથના ગુણોની વાત બધાને સંભળાવી.
ત્રિરાત્રં તત્ર સંસ્થિત્ય રઘુનાથાનુજઃ પરમ્ । ગંતું ચકાર ધિષણાં રાજ્ઞા સહ મહામતિઃ
ત્યાં ત્રણ રાત રહેીને, રઘુનાથના નાના ભાઈએ રાજા સાથે જવા માટે મનમાં નક્કી કર્યું.
તજ્જ્ઞાત્વા સુમદઃ શીઘ્રં પુત્રં રાજ્યેઽભ્યષેચયત્ । શત્રુઘ્નેન મહારાજ્ઞા પુષ્કલેનાનુમોદિતઃ
આ જાણીને, સુમદાએ ઝડપથી પોતાના પુત્રને રાજયાભિષેક કર્યો, મહારાજ શત્રુઘ્ન અને પુષ્કલની મંજૂરીથી.
વાસાંસિ બહુરત્નાનિ ધનાનિ વિવિધાનિ ચ । શત્રુઘ્નસેવકેભ્યોઽસૌ પ્રાદાત્તત્ર મહામતિઃ
તે વિદ્વાન સુમદાએ શત્રુઘ્નના સેવકોને અનેક વસ્ત્રો, કિંમતી રત્નો અને વિવિધ પ્રકારના ધન આપ્યા.
તતો ગમનમારેભે મંત્રિભિર્બહુવિત્તમૈઃ । પત્તિભિર્વાજિભિર્નાગૈઃ સદશ્વૈરથ કોટિભિઃ
પછી, અનેક ધનવાન મંત્રીઓ, પદાતી, ઘોડા, હાથી અને અણગણ્યા ઉત્તમ રથો સાથે, તે યાત્રા માટે નીકળ્યો.
શત્રુઘ્નઃ સહિતસ્તેન સુમદેન ધનુર્ભૃતા । જગામ માર્ગે વિહસન્રઘુનાથપ્રતાપભૃત્
શત્રુઘ્ન bow ધારણ કરનાર સુમદા સાથે, માર્ગમાં હસતો, રઘુનાથની મહિમા જાળવીને આગળ વધ્યો.