આગતા જ્ઞાતયઃ ક્રુદ્ધાસ્તસ્ય પાપપરાયણમ્ । જ્ઞાતય ઊચુઃ। રે રે મૂઢ દુરાચાર વિનાશં પ્રતિનીયતે । યા પ્રતિષ્ઠાર્જિતા પૂર્વૈરસ્માકં નિર્મલેઽન્વયે
આવા પાપમાં લિપ્ત વ્યક્તિને જોઈને સગાંઓ ગુસ્સે થઈ આવ્યા અને કહ્યું: 'અરે, મૂર્ખ અને દુર્વ્યવહાર કરનાર, તું અમારા નિર્મળ વંશ અને પૂર્વજોએ મેળવેલી પ્રતિષ્ઠા નાશ કરે છે.'
ઇતિ ક્રુદ્ધા દ્વિજશ્રેષ્ઠ અપકીર્તિભયાદપિ । પાપિનાં પ્રવરં સર્વે તત્યજુસ્તં કુલાદરમ્
આ રીતે ગુસ્સે થઈ અને બદનામીના ભયથી, ó દ્વિજશ્રેષ્ઠ, બધા સગાંઓએ એ પાપી, કુળની શરમ એવા વ્યક્તિને ત્યજી દીધો.
તતો ગતો મહારણ્યં વિનષ્ટાખિલ વૈભવઃ । કુર્યાત્સ દસ્યુભિઃ સાર્દ્ધં દસ્યુકર્મ નિરંતરમ્
પછી એ બધું વૈભવ ગુમાવીને મોટા જંગલમાં ગયો અને ત્યાં ચોરો સાથે સતત ચોરીના કામ કરવા લાગ્યો.
પથિ પ્રગચ્છતાં તેષાં ભયાદ્વિપ્ર ન ખાદિતુમ્ । પ્રાપ્તં કિંચિત્ક્ષુધાર્ત્તાસ્તે ગતાશ્ચાન્ય સ્થલં પ્રતિ
માર્ગમાં જતા સમયે, ó બ્રાહ્મણ, ભયના કારણે તેઓએ ભૂખ્યા હોવા છતાં મળેલી વસ્તુ ખાઈ શક્યા નહીં, અને પછી બીજા સ્થળે ગયા.
તત્ર પ્રવિષ્ટાસ્તે સર્વે દૃષ્ટ્વા પુણ્યજનાન્બહૂન્ । ધાત્રીમૂલે સ્થિતાન્બ્રહ્મન્વૈષ્ણવાન્દ્વિજસત્તમાન્
ત્યાં પહોંચીને, બધા એણે ઘણા પુણ્યવંત લોકો—વિષ્ણુભક્ત બ્રાહ્મણો—એક વૃક્ષની નીચે ઊભા જોઈ.
સર્વે તે દસ્યવો વિપ્ર ગતા દંડકરોઽપિ સઃ । તેષાં પરિસરં ગત્વા પ્રણામં વૈ ચકાર હ
બધા ચોરો અને દંડકર પણ, ó બ્રાહ્મણ, એ લોકોની નજીક ગયા અને તેમને વંદન કર્યું.
દંડકર ઉવાચ। ક્ષુધાર્તોઽહં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પ્રાણા યાસ્યંતિ મે ધ્રુવમ્ । દદધ્વં ખાદિતું કિંચિદ્યુષ્માકં શરણં ગતઃ
દંડકરે કહ્યું: 'હું ભૂખ્યો છું, ó દ્વિજશ્રેષ્ઠો, હવે મારા પ્રાણ જવા વાળા છે. મને કંઈક ખાવા આપો, હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું.'
આકર્ણ્ય વચનં તસ્ય ચોચુસ્તે ધર્મતત્પરાઃ । સર્વપાપહરે ત્વં ચ વિખ્યાતે વિષ્ણુપંચકે
એના શબ્દો સાંભળીને, ધર્મમાં તત્પર બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'તમે તો સર્વ પાપ નાશક તરીકે વિષ્ણુપંચકમાં પ્રસિદ્ધ છો.'
કથમન્નં ખાદિતું તે વાંછા ત્વદ્ય હરેર્દિને । વિશેષં તે બ્રૂહિ સંજ્ઞા કાતે ભવતિ સાંપ્રતમ્
'આજ હરીના દિવસે તને ખાવાની ઇચ્છા કેમ થઈ? અમને સ્પષ્ટ કહો, તું હાલ કઈ સ્થિતિમાં છે?'
સ ઉવાચ મુદા વિપ્રા નામ્ના દંડકરોપ્યહમ્ । સર્વપાપસમાયુક્તશ્ચોદ્ધારો મે કથં ભવેત્
એ આનંદથી બોલ્યો: 'ó બ્રાહ્મણો, મારું નામ પણ દંડકર છે, હું સર્વ પાપોથી ભરેલો છું. મને કેવી રીતે ઉદ્ધાર મળશે?'
ઊચુસ્તે વૈ વ્રતં શ્રેષ્ઠં કુરુષ્વ વિષ્ણુપંચકમ્ । વિપ્રાણામાજ્ઞયા વિપ્ર ચકાર વિષ્ણુપંચકમ્
બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'વિષ્ણુપંચકનું શ્રેષ્ઠ વ્રત કર.' બ્રાહ્મણોની આજ્ઞાથી એણે વિષ્ણુપંચક વ્રત કર્યું.
સ પ્રેત્ય ચ હરેઃ સ્થાનમારુહ્ય સ્યંદને વરે । આસાદ્ય શ્રીહરેરૂપં તસ્થૌ જન્મવિવર્જિતઃ
મરણ પછી, એ શ્રેષ્ઠ રથમાં બેસી હરીના સ્થાન પર ગયો, શ્રીહરીનું રૂપ પામ્યું અને જન્મમરણથી મુક્ત રહ્યો.
ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા ચાખ્યાનં પાપનાશનમ્ । કોટિજન્માર્જિતં પાપં તસ્ય નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્
જે આ પાપનાશક કથા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તેના કરોડો જન્મના પાપો તરત જ નાશ પામે છે.
શૌનક ઉવાચ। વિદુષાંવર તત્ત્વજ્ઞ કથયસ્વ મહામતે । ઇદાનીં મમ દાનાનાં માહાત્મ્યં ક્રમતો મુને
શૌનકએ કહ્યું: 'ó વિદ્વાન અને તત્વજ્ઞ, ó મહામતિ, હવે મને દાનની મહિમા ક્રમશઃ કહો.'
સૂત ઉવાચ। ક્ષિતિદાનં મુનિશ્રેષ્ઠ દાનાનામુત્તમં મતમ્ । યેન કૃતં વૈ તદ્દાનં સર્વદાનફલં મતમ્
સૂતએ કહ્યું: 'ó મુનિશ્રેષ્ઠ, દાનમાં જમીનનું દાન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. જે એ દાન કરે છે, એ સર્વ દાનના ફળને પામે છે.'
ક્ષિતિં સસસ્યાં યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણાય દ્વિજોત્તમ । વિષ્ણુલોકે સુખં ભુંક્તે યાવદિંદ્રાશ્ચતુર્દશ
જે બ્રાહ્મણને પાકવાળી જમીન આપે છે, ó દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એ વિષ્ણુના લોકમાં ચૌદ ઈન્દ્રો સુધી સુખભોગ પામે છે.
પૃથિવ્યાં જન્મ ચાસાદ્ય સાર્વભૌમસ્તતો નૃપઃ । મહીં સર્વાં ચિરં ભુક્ત્વા વ્રજેદ્વૈ શ્રીહરેર્ગૃહમ્
પૃથ્વી પર જન્મ લઈને, જે રાજા સર્વભૌમ બની લાંબા સમય સુધી આખી ધરતીનો આનંદ માણે છે, તે પછી શ્રીહરીના ઘર તરફ જવું જોઈએ.
ગોચર્મમાત્રાં ભૂમિં યઃ પ્રયચ્છતિ દ્વિજાતયે । સ ગચ્છતિ હરેર્ગેહં સર્વપાપવિવર્જિતઃ
જે કોઈ દ્વિજને ગાયના ચામડાની જેટલી જમીન આપે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ હરીના ઘર જાય છે.
શતં ગાવો વૃષશ્ચૈકો યત્ર તિષ્ઠંત્યયંત્રિતાઃ । ગોચર્મમાત્રાં તાં ભૂમિં પ્રવદંતિ મહર્ષયઃ
જ્યાં સો ગાય અને એક બળદ અવરોધ વિના ઊભા રહી શકે, એટલી જમીન મહર્ષીઓ ગાયના ચામડાની માપ ગણાવે છે.
ભૂમિનેતા ભૂમિદાતા દ્વૌ ચાપિ સ્વર્ગગામિનૌ । ગ્રાહ્યા ભૂમિર્દ્વિજૈઃ પ્રાજ્ઞૈસ્ત્યક્ત્વા દાનશતાન્યપિ
જમીન લેનાર અને જમીન આપનાર, બંને સ્વર્ગમાં જાય છે; બુદ્ધિશાળી દ્વિજોએ જમીન સ્વીકારવી જોઈએ, ભલે અન્ય દાનના સો દાન છોડીને.
અજ્ઞાની ભૂસુરો યસ્તુ ત્યજેદ્ભૂમિં વિમોહિતઃ । પ્રતિજન્મન્યસૌ વિપ્રો ભવેચ્ચાત્યંત દુઃખભાક્
જે બ્રાહ્મણ અજ્ઞાન અને ભ્રમમાં પડી જમીન છોડી દે છે, તે દરેક જન્મમાં અત્યંત દુઃખ ભોગવે છે.
અન્યતો યઃ સમાસાદ્ય દદ્યાદ્ભૂમિં દ્વિજાતયે । તસ્મૈ વિપ્ર જગન્નાથો દદાતિ પરમં પદમ્
જે કોઈ બીજેથી જમીન મેળવી દ્વિજને આપે છે, તેને જગતના સ્વામી પરમ પદ આપે છે.
સ્વદત્તાં પરદત્તાં ચ મેદિનીં યો હરેદ્દ્વિજ । યુક્તઃ કોટિકુલૈર્યાતિ નરકં ચાતિદારુણમ્
જે દ્વિજ પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી જમીન જપટે છે, તે અનગણ્ય કુટુંબો સાથે અત્યંત ભયાનક નરકમાં જાય છે.
હરેદ્યો વૈ મહીં વિપ્ર દેવબ્રાહ્મણયોરપિ । ન દૃષ્ટા નિષ્કૃતિસ્તસ્ય કોટિકલ્પશતૈર્મુને
મુનિ, જે દેવ અથવા બ્રાહ્મણ પાસેથી પણ જમીન લઈ લે છે, તેના માટે કરોડો કલ્પ સુધી પણ કોઈ પ્રાયશ્ચિત નથી.
ભૂમિં યો પરદત્તાં ચ રક્ષતિ ક્ષ્માપતિર્દ્વિજ । પુણ્યં કોટિગુણં સ્યાદ્વૈ તસ્ય દાનં જનાદપિ
જે રાજા દ્વિજને બીજાએ આપેલી જમીનનું રક્ષણ કરે છે, તેને એ કાર્યથી સામાન્ય દાતાઓ કરતાં કરોડગણું પુણ્ય મળે છે.
સપ્તદ્વીપાં મહીં દત્ત્વા યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે દ્વિજ । તત્પુણ્યં પ્રાપ્નુયાન્મર્ત્યો ધેનું યચ્છન્દ્વિજાતયે
સાત દ્વીપવાળી ધરતી દાન કરીને જે પુણ્ય મળે છે, એ જ પુણ્ય કોઈ દ્વિજને ગાય આપવાથી મનુષ્યને મળે છે.
દદાતિ વૃષભં યસ્તુ દરિદ્રાય કુટુંબિને । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો શિવલોકં સ ગચ્છતિ
જે કોઈ ગરીબ કુટુંબીને બળદ આપે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ શિવલોકમાં જાય છે.
તિલપ્રમાણં સ્વર્ણં યો બ્રાહ્મણાય પ્રયચ્છતિ । હરેર્નિકેતનં યાતિ યુક્તઃ કોટિકુલૈરપિ
જે બ્રાહ્મણને તિલ જેટલું વજન ધરાવતું સોનુ આપે છે, તે અનગણ્ય કુટુંબો સાથે હરીના નિવાસમાં જાય છે.
યો દદ્યાદ્રજતં વિપ્ર સાધવે ભૂસુરાય વૈ । પ્રાપ્નોતિ ચંદ્રલોકં ચ પિબેત્તત્રામૃતં સદા
જે બ્રાહ્મણને ચાંદી આપે છે, તે ચંદ્રલોકમાં પહોંચે છે અને ત્યાં હંમેશા અમૃત પીએ છે.
પ્રવાલં મૌક્તિકં ચૈવ હીરકં ચ મણિં તથા । યો દદાતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ
જે કોઈ મોતી, પાવલ, હીરા કે રત્ન આપે છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તે સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.