શ્વપચાસ્તે તમુન્નીય ચંદ્રભાગાપરે તટે । યોજનદ્વયભૂભાગં ચિચ્છિદુસ્તસ્ય મસ્તકમ્
એ ચંડાલોએ તેને ચંદ્રભાગાની બીજી કિનારે, બે યોજન દૂર લઈ જઈને તેનું માથું કાપી નાખ્યું.
સ પાપો મારવે દેશે સર્પોઽભૂત્કાલવિગ્રહઃ । ધવકોટરમધ્યસ્થો વિષજ્વાલાકરાનનઃ
એ પાપી મારો પ્રદેશમાં કાળરૂપ સાપ બન્યો, ધવ વૃક્ષના ખોખામાં રહેતો અને તેના મોઢામાં ઝેરની જ્વાળા ધધકતી હતી.
સ શુષ્કો ધવવૃક્ષસ્તુ તસ્ય ફૂત્કારવહ્નિના । તથા તપનતાપેન સરસોઽપિ યથા હ્રદઃ
જેમ સૂકાઈ ગયેલો ધવ વૃક્ષ આગના ઝટકાથી બળી જાય છે, અથવા જેમ તળાવ તપતી ધૂપથી સૂકાઈ જાય છે,
ગમનાત્તસ્ય પાપસ્ય સર્વતો વૃક્ષમૂષરમ્ । ઉચ્છિદ્ય તૃણજાતાદિ જાતં પશ્વહિતં તદા
એ પાપી ત્યાંથી પસાર થયો એટલે આખો વન બેરણ થઈ ગયો, ગાય-બકરાં માટે ઉપયોગી ઘાસ અને છોડ બધું નાશ પામ્યું.
તત્ર જાતુ સમાયાતઃ સાર્થો દક્ષિણદેશતઃ । નારાયણાશ્રમં ગચ્છન્બદર્યાખ્યં શિવે નૃપ
ક્યારેક દક્ષિણ પ્રદેશમાંથી એક કારવાં ત્યાં આવ્યો, રાજા, જે નારાયણના પવિત્ર આશ્રમ, બદરી નામના, તરફ જઈ રહ્યો હતો.
તત્રૈકો બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્સાર્થેસંમીલિતઃ પથિ । નિશ્છિદ્રાં કાષ્ઠમંજૂષાં પિતૃમાત્રસ્થિસંયુતામ્
એ કારવાંમાં એક બ્રાહ્મણ રસ્તામાં થંભી ગયો હતો, અને પોતાના પિતા-માતાના હાડકાંથી ભરેલી, છિદ્ર વગરની લાકડાની પેટી લઈ જઈ રહ્યો હતો.
સ્કંધેન ધારયન્યાતિ તાનિ પાતયિતું નૃપ । ગંગાંભસિ મહાભાગ પાપિનામપિ કામદે
એ બ્રાહ્મણ એ પેટી પોતાના ખભા પર રાખી, મહારાજ, એ હાડકાં ગંગાના પાણીમાં વિસર્જિત કરવા માટે લઈ જઈ રહ્યો હતો, જે પાપીઓની પણ ઈચ્છા પૂરી કરે છે.
સોઽપ્યાગતસ્તત્ર વને યત્રાસ્તિ સ ભુજંગમઃ । વિવિક્તે ક્ષિપ્ય મંજૂષાં શલાકાલોહનિર્મિતામ્
એ પણ એ જ વનમાં પહોંચ્યો, જ્યાં એ સાપ રહેતો હતો, અને એક એકાંત જગ્યાએ એ લોખંડની સળિયાથી બનેલી પેટી મૂકી.
અથાગત્ય ભુજંગોઽસૌ શલાકાં ફણયાઘટત્ । કિંચિદુદ્ધાટિતાયાં સ મંજૂષાયાં સમાવિશત્
પછી એ સાપ ત્યાં આવ્યો, અને પોતાની ફણથી સળિયાને અડાડી, પેટી થોડું ખોલી ગઈ ત્યારે એ અંદર ઘૂસી ગયો.
પુનઃ શલાકા સ્વંસ્થાનમાગતાથ સ કુંડલી । તત્રૈવ તસ્થૌ નિશ્ચેષ્ટો મંજૂષાયાં વિષોલ્બણઃ
પછી સળિયા ફરી પોતાના સ્થાન પર આવી ગઈ, અને એ સાપ પેટીમાં જ ગુંચળાઈને, ઝેરથી ભરેલો, અચળ રહ્યો.
અથ પ્રભાતે સર્વે તે ચેલુઃ સ્થાનાત્તતો નૃપ । બ્રાહ્મણઃ સોઽપિ મંજૂષાં કંબલેન સમાવૃતામ્
સવાર થતા બધા લોકો ત્યાંથી ચાલ્યા, રાજા, અને એ બ્રાહ્મણ પણ કમ્બલમાં લપેટેલી પેટી લઈ ગયો.
કૃત્વા શિરસિ રાજેંદ્ર ચચાલ પ્રતિ જાહ્નવીમ્ । કતિભિર્વાસરૈઃ સાર્થઃ સંપ્રાપ્તસ્તીર્થગામિનામ્
એ પેટી પોતાના માથા પર રાખી, રાજેન્દ્ર, એ ગંગા તરફ ચાલ્યો; થોડા દિવસોમાં એ કારવાં યાત્રાળુઓના તીર્થસ્થળે પહોંચ્યું.
ઇહૈવ કોશલાયાં વૈ પુનીતાયાં મહીપતે । અથ શીતાતુરો વિપ્રઃ કંબલં ચોદઘાટયત્
કોશલાની પવિત્ર ભૂમિમાં, મહીપતિ, એ બ્રાહ્મણ ઠંડામાં પીડાઈને કમ્બલ ખોલી નાખ્યો.
મંજૂષાવરણં રાજન્તત્રાયોધ્યાતટે શુભે । સોઽપિ સર્પો નિરાહારો લબ્ધ્વા મારુતભોજનમ્
અયોધ્યાના પવિત્ર તટ પર, રાજા, એ પેટીનું આવરણ ખોલ્યું, અને એ સાપ, ભૂખ્યો રહી, હવા ખાઈને જીવતો રહ્યો.
નિશ્ચક્રામ બહિસ્તસ્માદુત્ક્ષેપ્ય સુશલાકિકામ્ । તં નિઃસૃતં સમાલોક્ય સર્પ્પ સર્પ ઇતિ ક્રુધા
એ સાપ બહાર નીકળી આવ્યો, સારી રીતે બંધેલી પેટીનું ઢાંકણ ઉંચકીને; લોકો એને બહાર આવતો જોઈ ગુસ્સામાં બોલ્યા, 'સાપ! સાપ!'
વ્યાહરંતો જનાઃ સર્વે લોષ્ટહસ્તાઃ સમભ્યયુઃ । યાવત્પલાયતે સર્પસ્તાવદેકેન ઘાતિતઃ
બધા લોકો ચીસો પાડી, હાથમાં માટી લઈને દોડ્યા; સાપ ભાગતો હતો, ત્યારે એકએ એને મારી નાખ્યો.
તત્યાજ સ તદા પ્રાણાન્પશ્યતાં તીર્થગામિનામ્ । ત્યક્ત્વા ભુજંગદેહં સ દેવત્વં પ્રાપ દુર્લભમ્
યાત્રાળુઓની નજર સામે એ સાપે જીવ છોડી દીધો; સાપનું શરીર છોડીને એ દુર્લભ દેવત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.
દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય પ્રોવાચેદં જનાનિ હ । સર્પ ઉવાચ- ભો દાક્ષિણાત્યાઃ શૃણુત બ્રાહ્મણા વચનં મમ
દિવ્ય વિમાનમાં બેસી એ લોકો સાથે બોલ્યો: સાપે કહ્યું— 'દક્ષિણના બ્રાહ્મણો, મારા શબ્દો સાંભળો.'
પુરા ચંડકનામાહં નાપિતો બ્રહ્મહાધમઃ । બ્રહ્મહત્યાપ્રદોષેણ સર્પઆસં મરુસ્થલે
'પહેલાં હું ચંડક નામનો નાઈ હતો, બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર પાપી; બ્રાહ્મણહત્યા ના પાપથી હું રણમાં સાપ થયો.'
ભુક્ત્વા નરકદુઃખાનિ વર્ષાણાં લક્ષપંચકમ્ । અતીતં સર્પયોનૌ મે વર્ષાણામયુતદ્વયમ્
'પાંચ લાખ વર્ષ સુધી નરકના દુઃખ ભોગવી લીધાં, હવે સાપના રૂપમાં મારા વીસ હજાર વર્ષ વીતી ગયા.'
તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદેન પ્રાપ્તં દેવત્વમુત્તમમ્ । તસ્માદિદં ન વૈ ત્યાજ્યં તીર્થં વૈ કોશલાભિધમ્ । સર્વાર્થદં યતો નાકઃ પ્રાપ્તઃ પાપીયસા મયા
આ તીર્થના પ્રસાદથી મને ઉત્તમ દેવત્વ પ્રાપ્ત થયું છે; તેથી, કોશલ નામના આ પવિત્ર તીર્થને ક્યારેય છોડવું નહીં. કારણ કે એ સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી કરે છે, અને હું પાપી હોવા છતાં એના કારણે સ્વર્ગમાં પહોંચી ગયો છું.
નારદ ઉવાચ- એવં સ નાપિતઃ પાપો યોનિં પ્રાપ્ય વિનિંદિતામ્ । જગામ દ્યાં વિમાનસ્થસ્તીર્થસ્યાસ્ય પ્રસાદતઃ
નારદે કહ્યું: એ પાપી નાપિત, નિંદિત જન્મ પામી, આ તીર્થના પ્રસાદથી વિમાનમાં બેસી સ્વર્ગમાં ગયો.
તે દાક્ષિણાત્યા યતયો ભૂત્વા તત્રૈવ તીર્થકે । ઊષુર્ગોવિંદપાદાબ્જ માનસા દૃષ્ટવૈભવે
દક્ષિણના એ યતિઓ ભિક્ષુક બનીને એ જ તીર્થમાં રહ્યા, તેમનો મન ગોવિંદના પાદપદ્મમાં સ્થિર રહ્યો અને એના વૈભવને જોયું.
માહાત્મ્યમસ્ય તીર્થસ્ય દૃષ્ટ્વા સ બ્રાહ્મણોત્તમઃ । તીર્થેઽત્રજાતવિશ્રદ્ધઃ પિત્રોરસ્થીનિ સોઽક્ષિપત્
આ તીર્થનું મહાત્મ્ય જોઈને, એ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે અતૂટ શ્રદ્ધાથી પોતાના માતાપિતાના અસ્થિ અહીં તીર્થમાં વિસર્જન કર્યા.
પતિતેષ્વસ્થિખંડેષુ પિતરૌ તસ્ય તત્ક્ષણાત્ । વિમાનવરમારૂઢૌ દિવ્યૌ તત્ર સમાગતૌ
અસ્થિખંડો તીર્થમાં પડતાં જ, તેના માતાપિતા તરત જ દિવ્ય રૂપે વિમાનમાં બેસી ત્યાં પ્રગટ થયા.
ઊચતુશ્ચ સ્વતનયં શૃણ્વાનેષુ જનેષુ વૈ । વત્સ જીવ ચિરં લોકે ધનધાન્યસુખી ભવ
અને, ત્યાં ભેગા થયેલા લોકોની સામે, તેમણે પોતાના પુત્રને કહ્યું: 'વત્સ, તું દુનિયામાં લાંબું જીવ, ધન, અનાજ અને સુખથી ભરપૂર થા.'
આવયોર્મુક્તિદાનાચ્ચ મુક્તિં યાસ્યસિ નો મૃષા । ગંગાયાં પિંડદાનેન યત્ફલં સ્યાત્સુતસ્ય વૈ । પિતૄણાં યા ગતિશ્ચાત્ર દ્વયં સ્યાદસ્થિપાતતઃ
અમને મુક્તિ આપવાના કારણે, તું પણ મુક્તિ પામશે—આ ખોટું નથી. ગંગામાં પુત્ર દ્વારા પિંડદાનથી જે ફળ મળે છે અને પિતૃઓને જે ગતિ મળે છે, એ બંને અહીં અસ્થિ વિસર્જનથી મળે છે.
ઇતિ શ્રીપાદ્મે મહાપુરાણે પંચપંચાશત્સાહસ્ર્યાં સંહિતાયામુત્તરખંડે। કાલિંદીમાહાત્મ્યે મુકુંદોપાખ્યાનં નામૈકાદશાધિકદ્વિશતમોધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મ મહાપુરાણના ઉત્તરખંડમાં કાલિન્દી મહાત્મ્યના મુકુન્દોપાખ્યાન નામના બે સો અગિયારમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે, જે પચપન હજાર શ્લોકોથી બનેલો છે.
નારદ ઉવાચ- આકર્ણય શિબે રાજન્વર્ણયામિ તવાગ્રતઃ । પુણ્યં યશસ્યમાયુષ્યં કાશ્યા માહાત્મ્યમુત્તમમ્
નારદે કહ્યું: શિબિ રાજા, હવે હું તારા સમક્ષ કાશીનું ઉત્તમ મહાત્મ્ય વર્ણન કરું છું, જે પુણ્ય, યશ અને આયુષ્ય આપે છે.
ઇંદ્રપ્રસ્થતટસ્થાયાં કાશ્યામેકસ્તુ પાદપઃ । શિંશપાખ્યોભવેદ્રાજન્ પુરા પુણ્યયુગે કૃતે
ઇન્દ્રપ્રસ્થના કિનારે, રાજા, કૃતયુગમાં એક જ વૃક્ષ હતું, જેને શિંશપા કહેવામાં આવતું હતું.