ભક્ત્યા યાતિ હરેઃ સ્થાનં પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ । ન દદ્યાદ્યો નરો મોહાત્તસ્મિન્ન તુષ્ટિદો હરિઃ
એ ભક્તિથી આપે છે તો હરિના ધામમાં જાય છે અને પાછો જન્મ લેતો નથી; પણ જો કોઈ માણસ મૂર્ખતાથી આપે તો હરિ પ્રસન્ન થતો નથી.
વરાટિકાં યાવતીં યો હરયે પૌર્ણિમાદિને । તાવદ્દિનં હરેઃ સ્થાનં ચાશ્વિને સંવસેદ્ધ્રુવમ્
જે દિવસે જેટલા સિક્કા હરિને પૂર્ણિમાના દિવસે આપે છે, એટલા દિવસ આશ્વિન મહિનામાં હરિના ધામમાં રહે છે.
કરવીરપુરે હ્યાસીત્પુરા શૂદ્રોઽપિ નિર્દ્દયઃ । કાલદ્વિજો દ્વિજશ્રેષ્ઠ નામ્ના પાપી ભયંકરઃ
કરવીરપુરમાં કાલદ્વિજ નામનો એક ક્રૂર અને પાપી શૂદ્ર રહેતો હતો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ બહુ ભયાનક માણસ હતો.
સ્વકાર્યનિરતઃ સોઽપિ સ્વામિકાર્યપ્રણાશકઃ । એકદા પંચતાં યાતો યમદૂતા ભયંકરાઃ
એ પોતાનું કામમાં જ વ્યસ્ત રહેતો અને માલિકનું કામ બગાડતો; એક દિવસ એ મરી ગયો અને યમદૂતોએ તેને લઈ જવા આવ્યા.
આગતાસ્તં સમાનેતું યમસ્યતુ નિકેતનમ્ । બદ્ધ્વા નિન્યુશ્ચ તં દૃષ્ટ્વા પૃષ્ટવાન્સચિવં યમઃ
યમદૂતોએ તેને બાંધીને યમના ઘર તરફ લઈ ગયા; યમરાજે તેને જોઈને પોતાના મંત્રીને પૂછ્યું.
યમ ઉવાચ । અસ્ય કિં વિદ્યતેઽમાત્ય કર્માપિ ચ શુભાશુભમ્ । કથયસ્વ સમૂલં તુ ચિત્રગુપ્ત વિચક્ષણ
યમરાજે કહ્યું: હે ચિત્રગુપ્ત, આ માણસે શું સારા કે ખરાબ કર્મ કર્યા છે? બધું વિગતે કહો.
ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ। અસૌ પાપી દુરાચારઃ સ્વામિકાર્યપ્રણાશકઃ । નાસ્તિ પુણ્યં ચાણુમાત્રં નરકે પરિપચ્યતામ્
ચિત્રગુપ્તે કહ્યું: એ પાપી છે, દુશ્ચરિત્ર છે અને માલિકનું કામ બગાડનાર છે; તેમાં રતી જેટલું પણ પુણ્ય નથી—એને નરકમાં ઉકાળો.
શતમન્વન્તરં રાજન્નાગયોનૌ ચ નિષ્ઠુરઃ । પાષાણે જન્મ ચાસાદ્ય ગૃહે સ્થાતું નિરંતરમ્
હે રાજા, એ સો મન્વંતર સુધી સાપના રૂપે દુષ્ટ રહેશે, પછી પથ્થર તરીકે જન્મ લઈને સતત ઘરમાં રહેવું પડશે.
સૂત ઉવાચ । તાવત્કાલં તતો વિપ્ર નિરયે સ પપાત હ । તતોઽપ્યશ્મગૃહે નાગયોનૌ જાતઃ સુદુઃખિતઃ
સૂતે કહ્યું: એ સમય સુધી એ બ્રાહ્મણ નરકમાં પડ્યો; પછી પથ્થરના ઘરમાં સાપના રૂપે જન્મ્યો અને બહુ દુઃખ ભોગવ્યું.
એકદા ચાશ્વિને માસિ પૌર્ણમાસીદિને દ્વિજ । લાજાન્વરાટિકા નાગો બિલાત્પ્રાક્ષેપયદ્બહિઃ
એક વખત આશ્વિન મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે એ સાપે પોતાના બિલમાંથી લાજ અને સિક્કો બહાર ફેંક્યો.
પતિતા સા હરેરગ્રે પાપમસ્ય સ્વયં હરિઃ । તૂર્ણં તુ નાશયામાસ દયાલુર્દુઃખનાશકઃ
એ અર્પણ શ્રીહરિના ચરણે પડ્યું, દયાળુ અને દુઃખનાશક હરિએ તરત જ તેનું પાપ નાશ કરી દીધું.
કદાચિત્પ્રાપ્તકાલસ્તુ પંચત્વં સ જગામ હ । યમદૂતાસ્તમાનેતું ચાગતા બહુશો દ્વિજ
જ્યારે સમય પૂરો થયો ત્યારે એ મરી ગયો અને અનેક યમદૂતોએ તેને લઈ જવા આવ્યા, હે બ્રાહ્મણ.
બદ્ધ્વા નેતું યદા ચક્રુર્યમસ્ય સદનં પ્રતિ । તદાગતા વિષ્ણુદૂતાઃ શંખચક્રગદાધરાઃ
જ્યારે તેમને બાંધીને યમના ઘર તરફ લઈ જવાનું થયું, ત્યારે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર વિષ્ણુના દૂતોએ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.
પાશં છિત્ત્વા રથે દિવ્યે તમાશુગતકિલ્બિષમ્ । તત્ર ચારોપયામાસુઃ યમદૂતાઃ પલાયિતાઃ
વિષ્ણુદૂતોએ પાશ કાપી નાખ્યો અને જેનું પાપ તરત જ દૂર થઈ ગયું હતું, તેને દિવ્ય રથ પર બેસાડ્યું; યમના દૂતોએ ત્યાંથી ભાગી છૂટ્યું.
તતો નિકેતનં વિષ્ણોર્નાગસ્તૈર્વેષ્ટિતો યયૌ । તત્ર તસ્થૌ હરેરગ્રે પુનરાવર્ત્તિવર્જિતઃ
પછી, સાપોથી ઘેરાયેલા તે વિષ્ણુના નિવાસસ્થાને ગયો અને ત્યાં હરિજીની સામે, જન્મમરણના ચક્રથી મુક્ત થઈને, સ્થિર રહ્યો.
ભક્ત્યા યો હરયે દદ્યાલ્લાજાંશ્ચ સઘૃતાન્દ્વિજ । વરાટિકાં તસ્ય પુણ્યં ન જાને કિં ભવેદ્ધ્રુવમ્
હે દ્વિજ, જે ભક્તિપૂર્વક હરિજીને ઘી સાથે લાજ અથવા એક નાની સિક્કા પણ અર્પણ કરે છે, તેને કેટલું પુણ્ય મળે છે એ હું પણ કહી શકતો નથી.
ય ઇમં શૃણુયાદ્વિપ્ર ચાધ્યાયં પાપનાશનમ્ । તસ્ય નશ્યંતિ પાપાનિ શ્રીહરેઃ કૃપયાપિ ચ
હે બ્રાહ્મણ, જે આ પાપ નાશક અધ્યાયને સાંભળે છે, તેના પાપો પણ શ્રીહરિની કૃપાથી નાશ પામે છે.
શૌનક ઉવાચ। વિષ્ણુપાદોદકસ્યાપિ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ । કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ સમૂલં મે કૃપાર્ણવ
શૌનકએ પૂછ્યું: હે કૃપાના સાગર, હે મહાજ્ઞાની, કૃપા કરીને મને વિષ્ણુના પાદોદકનું પાપ નાશક મહાત્મ્ય સંપૂર્ણ રીતે કહો.
સૂત ઉવાચ। સમસ્તપાતકધ્વંસિ વિષ્ણુપાદોદકં શુભમ્ । કણમાત્રં વહેદ્યસ્તુ સર્વતીર્થફલં લભેત્
સૂતે કહ્યું: વિષ્ણુના પાદોદક પવિત્ર છે અને બધા પાપોનો નાશ કરે છે. જે કોઈ એનું એક ટીપું પણ ધારણ કરે છે, તેને બધા તીર્થોનું ફળ મળે છે.
વિષ્ણુપાદોદકં બ્રહ્મન્સ્પર્શતઃ પાપનાશનમ્ । અકાલમરણં નાસ્તિ ગંગાસ્નાનફલં લભેત્
હે બ્રાહ્મણ, વિષ્ણુના પાદોદકને માત્ર સ્પર્શવાથી જ પાપો નાશ પામે છે; અકાળમૃત્યુ થતી નથી અને ગંગાસ્નાન જેટલું ફળ મળે છે.
વિષ્ણુપાદોદકં પાપી યઃ પિબેત્તસ્ય કિલ્બિષમ્ । શરીરસ્થં ક્ષયં યાતિ કૃતં બ્રહ્મન્ન સંશયઃ
હે બ્રાહ્મણ, જો કોઈ પાપી વિષ્ણુનું પાદોદક પીવે, તો તેના શરીરમાં રહેલા બધા પાપો નાશ પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
તુલસીપર્ણસંયુક્તં વિષ્ણુપાદોદકં દ્વિજ । યો વહેચ્છિરસા ભક્ત્યા ચાંતે યાતિ હરેર્ગૃહમ્
હે દ્વિજ, જે ભક્તિપૂર્વક તુલસીના પાંદડા સાથે વિષ્ણુનું પાદોદક માથા પર ધારણ કરે છે, તે અંતે હરિજીના ઘરમાં પહોંચે છે.
મેરુતુલ્યસુવર્ણાનિ દત્ત્વા યત્ફલમાપ્યતે । હરિપાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા પ્રાપ્યતે તત્ફલં નરૈઃ
મેરુ પર્વત જેટલું સોનુ દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ હરિજીના પાદોદકને સ્પર્શવાથી પણ મળી જાય છે.
ધેનુકોટિસહસ્રાણિ યત્ફલં લભતે નરૈઃ । દત્વા પાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા તત્ફલં પ્રાપ્યતે ધ્રુવમ્
દસ કરોડ ગાય દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ નિશ્ચિતપણે પાદોદકને સ્પર્શવાથી મળે છે.
યજ્ઞકોટિસહસ્રાણિ કૃત્વા યત્ફલમાપ્યતે । હરિપાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા તસ્માત્કોટિગુણં નરૈઃ
કરોડો યજ્ઞો કરીને જે ફળ મળે છે, એ ફળ હરિજીના પાદોદકને સ્પર્શવાથી અનેકગણું વધારે મળે છે.
કોટિકન્યાપ્રદાનેન યત્ફલં લભ્યતે જનૈઃ । વિષ્ણુપાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા ફલં તસ્માદ્દ્વિજાધિકમ્
હે દ્વિજ, કરોડો કન્યાદાનથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ વિષ્ણુના પાદોદકને સ્પર્શવાથી પણ વધારે મળે છે.
દંતિકોટિપ્રદાનેન સપ્તિકોટિપ્રદાનતઃ । યત્ફલં લભતે મર્ત્યઃ સ્પૃષ્ટ્વા પાદોદકં હરેઃ
એક કરોડ હાથીઓ કે સાત કરોડ વસ્તુઓ દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ હરિજીના પાદોદકને સ્પર્શવાથી મળે છે.
દત્વા મર્ત્યઃ સપ્તદ્વીપાં સસસ્યાં યત્ફલં લભેત્ । વિષ્ણુપાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા તસ્માદ્વિપ્રાધિકં લભેત્
માણસે સાતે દ્વીપો અને તેની ઉપજ દાન આપી જે ફળ મેળવે છે, એ ફળ કરતાં પણ વધારે વિષ્ણુના પાદોદકને સ્પર્શવાથી મળે છે, હે બ્રાહ્મણો.
શૃણુ વિપ્ર પ્રવક્ષ્યામિ સંક્ષેપેણાધિકં કિમુ । વિષ્ણુપાદોદકં સ્પૃષ્ટ્વા પાપી યાતિ હરેર્ગૃહમ્
હે બ્રાહ્મણ, સાંભળો, હું સંક્ષિપ્તમાં વધુ મહાત્મ્ય કહું છું: પાપી માણસ પણ વિષ્ણુના પાદોદકને સ્પર્શીને હરિજીના ઘરમાં પહોંચે છે.
શૌનક ઉવાચ। સ્પૃષ્ટ્વા પીત્વા પુરા કેન પ્રાણિના પ્રાપિ વૈ ગૃહમ્ । કથયસ્વ હરેઃ સૂત મમ ત્વં ચાનુકંપયા
શૌનકએ પૂછ્યું: હે સૂત, કૃપા કરીને કહો કે પૂર્વકાળમાં કોના દ્વારા પાદોદકને સ્પર્શીને કે પીીને હરિજીનું ઘર પ્રાપ્ત થયું હતું?