યાંગના ભર્તૃસહિતા કુરુતે જાગરં હરેઃ । હરેર્નિકેતને તિષ્ઠેચ્ચિરં પત્યા સહ દ્વિજ
જે સ્ત્રી પતિ સાથે મળીને હરિ માટે જાગરણ કરે છે, હે દ્વિજ, એ પતિ સાથે હરિના ઘરે લાંબા સમય સુધી રહે છે.
યત્કિઞ્ચિદ્ધરયે વસ્તુ ભક્ત્યા યચ્છતિ યો દ્વિજ । હરેર્દિને તસ્ય પુણ્યમક્ષયં ચૈવ સર્વદા
જે કોઈ પણ વસ્તુ ભક્તિથી હરિને અર્પણ કરે છે, હે દ્વિજ, હરિના દિવસે તેનું પુણ્ય ક્યારેય ખૂટતું નથી.
પુરાસીદ્વલ્લભો નામ્ના નગરે કાંચનાહ્વયે । ધનેન પુષ્કલેનાપિ રાજતે સ ધનેશ્વરઃ
પહેલાં કાંચન નામના શહેરમાં વલ્લભ નામનો એક ધનવાન માણસ હતો. એ ધનથી ભરપૂર હતો અને ધનનો રાજા ગણાતો.
તસ્ય પ્રિયા મહારૂપા નામ્ના હેમપ્રભા દ્વિજ । ગરીયાન્મુખરસ્તત્ર બાધતે ચ કલેર્ગુણઃ
એની પ્રિય પત્ની હેમપ્રભા નામે ખૂબ સુંદર હતી, હે દ્વિજ. એમાં મુખરા વધારે પ્રભાવશાળી હતી અને કલીયુગના દોષથી ત્યાં કલહ થતો.
સા સદા કલહં કુર્યાત્પત્યા સહ તપોધન । શશ્વદ્ગુરુજનાન્કામં ભર્ત્સનાન્નીચભાષયા
એ સ્ત્રી હંમેશાં પતિ સાથે ઝઘડો કરતી અને મનમાં આવેએમ વડીલોને કડક શબ્દોમાં ધિક્કારતી.
પાકપાત્રે સદાશ્નીયાત્ગુપ્તા સૈકાંતિકેમલા । ઉચ્છિષ્ટં ગુરુજનેભ્યશ્ચ દદ્યાદ્વૈ પ્રતિવાસરમ્
એ હંમેશાં એકલાં અને છુપાઈને રસોઈના વાસણમાંથી જમતી અને રોજ વડીલોને પોતાનું બચેલું જમવાનું આપતી.
જારે સદા સ્થિતં ચિત્તમહં સાધ્વીતિ સા વદેત્ । સ્વામિનઃ કલહૈર્બ્રહ્મન્મનોદ્વેગકરા સદા
તે સ્ત્રી હંમેશાં કહેતી કે 'હું સતી છું', પણ મનથી તો પોતાના પ્રેમી તરફ જ વળેલી હતી; અને પોતાના પતિને સતત ઝઘડા કરીને દુઃખ આપતી હતી, હે બ્રાહ્મણ.
એકદા ચાગતાં દૃષ્ટ્વા ચકાર ભર્ત્સનાં ચ તામ્ । ભર્ત્તા તસ્યાઃ પ્રહારં ચ સર્વપાપયુતાં દ્વિજ
એક દિવસ જ્યારે પતિએ તેને પાછી આવતી જોઈ, ત્યારે તેણે તેને ઠપકો આપ્યો અને માર મારી, કેમ કે એ સ્ત્રી બધા પાપોથી ભરેલી હતી, હે દ્વિજ.
સૈવ રોષસમાયુક્તા ગતા શૂન્યગૃહે તુ વૈ । સુપ્તાઽજ્ઞાતા સ્થિતા કસ્મિન્જલાન્નં ન ચખાદ હ
પછી એ ગુસ્સામાં એક ખાલી ઘરમાં ગઈ, કોઈને ખબર ન પડે એમ સૂઈ રહી, અને પાણી કે ભોજન કંઈયું પણ લીધું નહીં.
દૈવાત્તત્ર દિને વિષ્ણોઃ પાર્શ્વસ્ય પરિવર્ત્તનમ્ । એકાદશીવ્રતં વિપ્ર સર્વપાપપ્રણાશનમ્
દૈવયોગે એ જ દિવસે, વિષ્ણુના નજીક, સર્વ પાપ નાશક એકાદશીનું વ્રત આવ્યું, હે બ્રાહ્મણ.
તતઃ પ્રભાતે રજની દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા । આગતા તત્ર સા નારી રોષનિર્ભરમાનસા
પછી સવારે, શ્રવણ નક્ષત્ર સાથે દ્વાદશી રાત્રિ આવી, ત્યારે એ સ્ત્રી ત્યાં આવી, અને એના મનમાં હજી ગુસ્સો ભરેલો હતો.
નિરાહારૌ કૃતૌ દ્વૌ ચ નિર્મલા સા બભૂવ હ । રાત્રૌ ચ પંચતાં યાતા જયંતીવાસરે દ્વિજ
બે દિવસ ઉપવાસ રાખવાથી એ શુદ્ધ બની ગઈ; અને જયંતી દિવસે રાત્રે એનું મૃત્યુ થયું, હે બ્રાહ્મણ.
યમાજ્ઞયા તતો દૂતા આગતાસ્તાં તથાવિધામ્ । નેતું ભયંકરાસ્તે ચ પાશમુદ્ગરપાણયઃ
પછી યમરાજના આદેશથી, ભયાનક દૂતોએ પાશ અને ગદા લઈને આવી, અને એ સ્ત્રીને એ સ્થિતિમાં લઈ જવા આવ્યા.
બદ્ધ્વા નેતું મનશ્ચક્રે કૃતાંતસદનં યદા । તદાગતા વિષ્ણુદૂતાઃ શંખચક્રગદાધરાઃ
જ્યારે દૂતોએ એને બાંધીને યમરાજના ઘર તરફ લઈ જવાનું મન કર્યું, ત્યારે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનારા વિષ્ણુદૂતોએ આવીને હાજરી આપી.
છિત્ત્વા પાશં તતો દિવ્યે સ્યંદને તાં ગતૈનસમ્ । તે વૈ ચારોહયામાસુ નિર્મલાં ભવનં હરેઃ
તેઓએ પાશ કાપી નાખ્યો અને એ શુદ્ધ થયેલી સ્ત્રીને દિવ્ય રથમાં બેસાડી, હરિના ધામ તરફ લઈ ગયા.
ગતા તૈર્વેષ્ટિતા સાથ દુર્લ્લભં નિર્જરૈઃ શુભમ્ । વિષ્ણોર્દિવસમાહાત્મ્યં કથિતં તે દ્વિજર્ષભ
તેઓની સાથે એ સ્ત્રી એ પવિત્ર સ્થાન પર પહોંચી, જે દેવતાઓ માટે પણ દુર્લભ છે. હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ રીતે વિષ્ણુના દિવસનું મહાત્મ્ય કહાયું.
અનિચ્છયાપિ યઃ કુર્યાત્સ યાતિ હરિમંદિરમ્ । એકાદશ્યાદિને મર્ત્યો દીપં દાતું હરેર્ગૃહે
જે કોઈ એકાદશીના દિવસે હરિના ઘરમાં દીવો આપે છે—even જો મનથી ઇચ્છા ન હોય તો પણ—એ મનુષ્ય હરિના ધામમાં પહોંચે છે.
ગચ્છેત્પ્રતિપદં સોઽપિ ચાશ્વમેધફલાધિકમ્ । શૃણ્વંતિ ચ પુરાણાનિ પઠંતિ ચ હરેર્દિને । પ્રત્યક્ષરં લભંતે તે કપિલાદાનજં ફલમ્
એ મનુષ્ય ધીરે ધીરે અશ્વમેઘ યજ્ઞથી પણ વધારે ફળ મેળવે છે. અને જે લોકો હરિના દિવસે પુરાણો સાંભળે કે વાંચે છે, તેઓ દરેક અક્ષર માટે કપિલા ગાય દાનનું ફળ મેળવે છે.
શૌનક ઉવાચ । કર્મણા કેન ભોઃ સૂત ચૈનસાં સંક્ષયો ભવેત્ । શ્રીહરેશ્ચ કૃપા ભૂયાત્તદ્વદસ્વાનુકંપયા
શૌનકએ પૂછ્યું: હે સૂતજી, કયા કર્મથી પાપોનો નાશ થાય છે? અને શ્રીહરિની કૃપા કેવી રીતે મળે? કૃપા કરીને દયા કરીને કહો.
સૂત ઉવાચ । શૃણુ શૌનક વક્ષ્યામિ શૃણ્વતાં પાપનાશનમ્ । યેન વિષ્ણોઃ કૃપા સ્યાદ્વૈ વૃજિનક્ષયકારિણી
સૂતએ કહ્યું: હે શૌનક, સાંભળો, હું એ વાત કહું છું જે સાંભળનારના પાપોનો નાશ કરે છે અને જેના દ્વારા વિષ્ણુની કૃપા મળે છે.
પૌર્ણમાસ્યાં તુ યો વિપ્ર ભક્તિભાવસમન્વિતઃ । કુર્ય્યાન્નાનાવિધાનેન સપર્ય્યાં શ્રીજગદ્વિભોઃ
હે બ્રાહ્મણ, જે કોઈ પૂર્ણિમાના દિવસે ભક્તિભાવથી જગતના સ્વામીની વિવિધ રીતે પૂજા કરે છે,
કલુષં તસ્ય નશ્યેત કોટિજન્માર્જિતં મુને । તસ્મિન્શ્રીરમણસ્યાસ્ય કૃપા જાતા ભવેદ્ધ્રુવમ્
એના કરોડો જન્મના પાપો પણ નાશ પામે છે, હે મુનિ; અને શ્રીરમણની કૃપા નિશ્ચિત રૂપે મળે છે.
દ્વાદશ્યામન્નદાનં યો ભક્ત્યા કુર્યાદ્દ્વિજાતયે । તસ્ય નશ્યંતિ પાપાનિ તમાંસી વારુણોદયે
જે વ્યક્તિ દ્વાદશીના દિવસે ભક્તિપૂર્વક બ્રાહ્મણને અન્નદાન આપે છે, એના પાપો સૂર્યોદયે અંધકાર જેમ દૂર થાય તેમ નાશ પામે છે.
યો નરઃ શ્રીહરિં કુર્યાત્સ્નપનં પયસા દ્વિજ । તત્પ્રીતિઃ શ્રીહરેઃ સદ્યો દ્વાદશ્યાં શર્કરાદિભિઃ
હે બ્રાહ્મણ, જે મનુષ્ય દ્વાદશીના દિવસે શ્રીહરિને દુધથી, ખાંડ વગેરેથી સ્નાન કરાવે છે, એને તરતજ શ્રીહરિની પ્રસન્નતા મળે છે.
મંત્રં વિના તુ યો વિપ્ર દદ્યાચ્છ્રીહરયે કિલ । પાષાણસદૃશં પુષ્પં દાતા યાતિ અધોગતિમ્
બ્રાહ્મણ, જે વ્યક્તિ મંત્ર વિના શ્રીહરિને ફૂલ અર્પણ કરે છે, એ જાણે પથ્થર સમાન ફૂલ આપે છે અને એવો દાતા નીચેના ગતિએ જાય છે.
ક્ષ્માસુરાય ચ મૂર્ખાય પાષાણસદૃશં તુ યત્ । દદ્યાદ્દાનં નરો યો વૈ તસ્ય પુણ્યં ન વિદ્યતે
જે માણસ પૃથ્વી પર વસતા અસુર કે મૂર્ખને પથ્થર જેવું દાન આપે છે, તેને કોઈ પુણ્ય મળતું નથી.
વિદ્યાહીનો દ્વિજો મોહાદ્દાનં ગૃહ્ણાતિ મૂઢધીઃ । કાલાનલં યથા જીર્ણં તેન સ નિરયં વ્રજેત્
જેણે જ્ઞાન નથી અને મૂર્ખતાથી દાન સ્વીકારે છે, એવો દ્વિજ જાણે જૂણું અગ્નિ ગળી જાય છે, એ રીતે તે નરકમાં જાય છે.
યથા દારુમયો હસ્તી મૃગશ્ચિત્રમયો યથા । વિદ્યાહીનો દ્વિજો વિપ્ર ત્રયસ્તે નામધારકાઃ
જેમ લાકડાનું હાથી કે ચિત્રવાળું હરણ માત્ર દેખાવ માટે હોય છે, તેમ જ જ્ઞાન વિના બ્રાહ્મણ પણ માત્ર નામધારી હોય છે.
યથાધ્વનિસ્થિતં વારિ પવનાર્કેણ શુદ્ધ્યતિ । ભક્ત્યા તુ પાર્ષદં દૃષ્ટ્વા તસ્ય નશ્યતિ કલ્મષમ્
જેમ રસ્તા પરનું પાણી પવન અને સૂર્યથી શુદ્ધ થાય છે, તેમ ભક્તિપૂર્વક પરિચારકને જોવાથી પાપ નાશ પામે છે.
યો નરશ્ચાશ્વિને માસિ સઘૃતાન્પૂર્ણિમા દિને । દદ્યાચ્છ્રીહરયે લાજાન્ક્રીડાર્થં તુ વરાટિકામ્
જે માણસ આશ્વિન મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ઘી સાથે ભાજેલા લાજ અને રમવા માટે એક સિક્કો શ્રીહરિને અર્પે છે,