યઃ કર્તું પ્રાર્થનાં વિપ્રં પશ્યેત્ક્રોધેન ચાગતમ્ । કૃતાંતશ્ચક્ષુષોસ્તસ્ય તપ્તસૂચીં દદાતિ વૈ
જે વ્યક્તિ કોઈ બ્રાહ્મણને ગુસ્સાથી કંઈ માંગવા આવતો જોઈને અવગણે છે, તેને યમરાજ પોતાની આંખોમાં તપેલી સુઈ ચોંટાડે છે.
કુરુતે ભૂસુરં મૂઢો ભર્ત્સનં યો નરાધમઃ । યમદૂતા મુખે તસ્ય તપ્તલોહં દદંતિ ચ
જે મૂર્ખ માણસ ભૂસુર બ્રાહ્મણનું અપમાન કરે છે, તેના મોઢામાં યમદૂત તપેલું લોખંડ નાખે છે.
યેષાં નિકેતને ભુંક્તે ક્ષ્માસુરો વૈ તપોધનઃ । સુપર્વાણૈઃ સ્વયં કૃષ્ણો ભુંક્તે તેષાં નિકેતને
જેનાં ઘરમાં તપસ્વી બ્રાહ્મણ શુભ દિવસે ભોજન કરે છે, ત્યાં કૃષ્ણ સ્વયં ભોજન કરે છે.
નશ્યંતિ સર્વપાપાનિ દ્વિજહત્યાદિકાનિ ચ । કણમાત્રં ભજેદ્યસ્તુ વિપ્રાંઘ્રિસલિલં નરઃ
જે માણસ બ્રાહ્મણના પગનું માત્ર એક ટીપું પાણી પણ ભક્તિથી ગ્રહણ કરે છે, તેના બધા પાપો—even બ્રાહ્મણહત્યાજેવા—નાશ પામે છે.
યો નરશ્ચરણૌધૌતં કુર્યાદ્ધસ્તેન ભક્તિતઃ । દ્વિજાતેર્વચ્મિ સત્યં તે સ મુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક પોતાના હાથથી દ્વિજના પગ ધોઈ આપે છે, એ બધાં પાપોમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે—આ વાત હું તને સાચી કહું છું.
પુત્રહીના ચ યા નારી મૃતવત્સા ચ યાંગના । સપુત્રા જીવવત્સા સા દ્વિજપદ્માંઘ્રિસેવનાત્
જે સ્ત્રીને સંતાન નથી કે જેનું સંતાન મૃત્યુ પામ્યું છે, એ પણ જો દ્વિજના કમળ જેવા પગની સેવા કરે તો જીવતા પુત્રવતી બની જાય છે.
બ્રહ્માંડે યાનિ તીર્થાનિ તાનિ તીર્થાનિ સાગરે । ઉદધૌ યાનિ તીર્થાનિ તિષ્ઠંતિ દ્વિજપાદયોઃ । દ્વિજાંઘ્રિસલિલૈર્નિત્યં સેચિતં યસ્ય મસ્તકમ્
આ બ્રહ્માંડમાં અને સમુદ્રમાં જેટલાં તીર્થો છે, એ બધાં દ્વિજના પગ પાસે વસે છે. જેનું માથું રોજ દ્વિજના પગના પાણીથી ભીંજાય છે—
સ સ્નાતઃ સર્વતીર્થેષુ સ મુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ । શૃણુ શૌનક વક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્
એ જાણે બધાં તીર્થોમાં સ્નાન કરેલું હોય અને સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે. હે શૌનક, હવે હું તને એ મહિમા કહું છું જે પાપનો નાશ કરે છે.
વિપ્રપાદોદકસ્યાહમિતિહાસં તપોધન । આસીત્પુરા દ્વિજશ્રેષ્ઠ વૈશ્યવૃત્તિપરાયણઃ
હે તપસ્વી, હવે હું તને બ્રાહ્મણના પગના પાણીનો એક પ્રાચીન પ્રસંગ કહું છું. એક સમયે એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતો, જે વૈશ્યના વ્યવસાયમાં તત્પર હતો.
શૂદ્રો ભીમો દ્વાપરે ચ બ્રહ્મહત્યાસહસ્રકૃત્ । નિષ્ઠુરઃ સર્વદા તુષ્ટઃ સમહાન્વૈશ્યયા પુનઃ
દ્વાપરયુગમાં ભીમ નામનો એક શૂદ્ર હતો, જેણે હજારો બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ કર્યો હતો. એ હંમેશા ક્રૂર હતો, છતાં સંતોષમાં રહેતો અને ફરી મહાન વૈશ્યની રીત અપનાવતો.
શૂદ્રાચારપરિભ્રષ્ટો ભીમોઽસૌ ગુરુતલ્પગઃ । પ્રત્યેકં વચ્મિ કિં તસ્ય દસ્યોઃ સંખ્યા ન વિદ્યતે
ભીમ એ શૂદ્રના આચારથી પણ પડતો હતો અને ગુરુપત્ની સાથે પાપ કર્યો હતો. હું તને કહું છું, એ દસ્યુના પાપોની ગણતરી જ નથી.
પાપાનાં મુનિશાર્દૂલ ભીમસ્ય દુષ્ટચેતસઃ । એકદા સ ગતઃ કશ્ચિદ્બ્રાહ્મણસ્ય નિવેશનમ્
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, એ દુષ્ટ મનવાળો ભીમના પાપોમાંથી એક વખત એ એક બ્રાહ્મણના ઘરમાં ગયો.
ગત્વા તં તસ્ય ગેહાત્તુ દ્રવ્યં નેતું મનો દધે । તત્રોવાસ બ્રાહ્મણસ્ય બહિર્દ્વારસમીપતઃ
ત્યાં જઈને એ બ્રાહ્મણનું ધન ચોરાવાનું મનમાં નક્કી કર્યું અને એ બ્રાહ્મણના ઘરના બહારના દ્વાર પાસે રહેવા લાગ્યો.
દૈન્યયુક્તં વચઃ પ્રાહ ક્ષ્માસુરં સ તપોધનમ્ । ભો સ્વામિન્શૃણુ મે વાક્યં દયાલુરિવ મન્યતે
દુઃખથી ભરેલો એ, એ તપસ્વી બ્રાહ્મણને વિનમ્ર વાણીમાં બોલ્યો: 'હે સ્વામી, મારા શબ્દો સાંભળો અને મને દયાળુ સમજો.'
ક્ષુધાર્તોઽહં દેહિ ચાન્નં પ્રાણા યાસ્યંતિ મે દ્રુતમ્
'હું ભૂખ્યો છું, મને અન્ન આપો, નહીં તો મારું જીવતંત્ર જલદી છૂટી જશે.'
બ્રાહ્મણ ઉવાચ- ક્ષુધાર્ત્ત શૃણુ મે કશ્ચિદ્વાક્યં કર્તું ન વિદ્યતે । પાકં મે તંડુલાનિ ત્વં નીત્વા ભુંક્ષ્વ યથાસુખમ્
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'હે ભૂખ્યા, સાંભળ—મારે કંઈ કરી શકાય તેમ નથી. મારા તાંદળો લઈ જા અને રાંધીને મનગમતું ખા.'
નાસ્તિ મે જનકો માતા નાસ્તિ સૂનુઃ સહોદરઃ । નાસ્તિ જાયા માતૃબંધુર્મૃતાઃ સર્વે વિહાય મામ્
'મારે પિતા કે માતા નથી, પુત્ર કે ભાઈ પણ નથી; પત્ની કે માતૃબંધુ પણ કોઈ નથી—બધાં મરી ગયા છે, મને એકલો છોડી.'
તિષ્ઠામ્યેકો ગૃહેઽકર્મા ભાગ્યહીનોતિથે હરિઃ । એકો મે વસતૌ ચાસ્તિ ન જાને તદ્વિના કિલ
'હું એકલો ઘરમાં રહું છું, કોઈ કામ નથી, ભાગ્ય અને મહેમાન પણ નથી, હે હરિ. આ ઘર માં એક જ વસ્તુ મારી પાસે રહી છે, એ વિના શું થશે એ મને ખબર નથી.'
ભીમ ઉવાચ।મમ કશ્ચિદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠ નાસ્તિ સેવાં તવાપિ ચ । શૂદ્રોઽહં નિલયે જાત્યા કૃત્વા સ્થાસ્યામિ તે સદા
ભીમે કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, મારી પાસે તારી સેવા માટે કંઈ નથી. હું જન્મથી શૂદ્ર છું, પણ તારા ઘરમાં રહીને હંમેશા તારી સેવા કરીશ.'
સૂત ઉવાચ।ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સાનંદઃ ક્ષ્માસુરસ્તદા । પાકં વિધાય તૂર્ણં સ દદાવન્નં તપોધન
સૂતે કહ્યું: એના શબ્દો સાંભળીને તપસ્વી બ્રાહ્મણ આનંદિત થયો; એ જલદી ભોજન તૈયાર કરી એને આપી દીધું.
સોઽપિ હર્ષસમાયુક્તસ્તસ્થૌ તત્ર દ્વિજાલયે । સેવાં કુર્વન્સ્નેહયુક્તાં ભૂસુરસ્ય મનોહરામ્
એ પણ આનંદથી ભરાયો અને બ્રાહ્મણના ઘરમાં રહ્યો, પ્રેમથી અને આનંદથી એ ભૂસુરની સેવા કરવા લાગ્યો.
અદ્ય શ્વો વા હનિષ્યામિ દ્રવ્યમસ્ય મમાપિ ચ । નેતું યદા કરિષ્યામિ નેષ્યામિ નાત્ર સંશયઃ
'આજે કે કાલે હું એને મારીને એનું ધન લઈ જઇશ—જ્યારે તક મળશે, ત્યારે લઈ જઇશ, એમાં કોઈ શંકા નથી.'
પરામૃશ્ય ચ હૃદ્યંતઃ કૃત્વા તસ્ય ક્રિયાં વદેત્ । પાદધૌતાદિકં ચાસૌ શિરસા ગતપાતકઃ
હૃદયમાં વિચાર કરીને, જે કર્મ કરવાનું હોય તે કરી અને બોલવું જોઈએ. પગ ધોઈને અને આવું બધું કરીને, જે પાપમુક્ત થાય છે, તે પછી માથું નમાવવું જોઈએ.
આચમ્યાંઘ્રિજલં દધ્રેચ્છદ્મના પ્રતિદિનં દ્વિજઃ । એકદા હારકઃ કશ્ચિદ્દ્રવ્યં નેતું સમાગતઃ
દરેક દિવસે, દ્વિજ વ્યક્તિએ પગ ધોવાનો જે પાણી હોય તે ગુપ્ત રીતે પીવું જોઈએ. એક વખત, કોઈ ચોર કંઈક ચોરવા આવ્યો હતો.
ઉત્પાટ્ય રાત્રાવરરં ગતોઽસૌ તદ્ગૃહાંતરમ્ । દૃષ્ટ્વા ભીમં પ્રહારાર્થં દંડહસ્તઃ સમાગતઃ
રાત્રે બાર ખોલીને, એ ચોર એ ઘર અંદર ગયો. ત્યાં તેણે જોયું કે એક ભયાનક પુરુષ લાકડી લઈને મારવા આવી રહ્યો છે.
હારકો મસ્તકં તસ્ય છિત્ત્વા તૂર્ણં પલાયિતઃ । અથ તસ્ય ભટા વિષ્ણોઃ શંખચક્રગદાધરાઃ
એ ચોરે તરત જ એનું માથું કાપી નાખ્યું અને ભાગી ગયો. પછી વિષ્ણુના દૂતો, શંખ, ચક્ર અને ગદા લઈને આવ્યા.
સમાયાતાસ્તથા નેતું ભીમં તં વીતકિલ્બિષમ્ । સ્યંદનં ચાગતં દિવ્યં રાજહંસયુતં દ્વિજ
એ દૂતોએ પાપમુક્ત થયેલા એ માણસને લઈ જવા માટે આવ્યા, અને રાજહંસો જોડાયેલી એક દિવ્ય રથ પણ આવી ગઈ, હે દ્વિજ.
તત્રારૂઢો યયૌ વિષ્ણોર્ભવનં દુર્લભં કિલ । માહાત્મ્યં ભૂમિદેવસ્ય મયા તે તત્પ્રકીર્તિતમ્ । શૃણુયાદ્યો નરો ભક્ત્યા તસ્ય પાતકનાશનમ્
એ રથ પર ચડીને, એ વિષ્ણુના દુર્લભ ધામે ગયો. ધરતીદેવનું મહાત્મ્ય મેં તને કહ્યુ છે. જે મનુષ્ય ભક્તિથી આ સાંભળે છે, તેના બધા પાપ નાશ પામે છે.
શૌનક ઉવાચ। કથયસ્વ મહાભાગ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ । એકાદશ્યાઃ ફલં કિં વા કિલ્બિષં સ્યાદકુર્વતઃ
શૌનકએ પૂછ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, મને એ મહાત્મ્ય કહો જે પાપ નાશ કરે છે, અને એકાદશીનું ફળ શું છે? અને જો કોઈ એ ન કરે તો તેને કયું પાપ થાય છે?
સૂત ઉવાચ। એકાદશ્યાસ્તુ માહાત્મ્યં કિમહં વચ્મિ સાંપ્રતમ્ । શ્રુત્વા ચૈકાદશીનામ યમદૂતાશ્ચ શંકિતાઃ
સૂતએ કહ્યું: એકાદશીનું મહાત્મ્ય હું હવે શું કહું? એકાદશીનું મહાત્મ્ય સાંભળી, યમદૂત પણ ડરે છે.