ઇતિ તેભ્યઃ સ્તુતિં શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ જનાર્દ્દનઃ । દેવાન્ક્લિષ્ટમુખાન્સર્વાન્ભવદ્ભિરાગતં કથમ્
એવી સ્તુતિ સાંભળી, જનાર્દને દેવોને પૂછ્યું: 'તમારા ચહેરા દુઃખી કેમ છે? તમે બધા અહીં કેમ આવ્યા છો?'
બ્રહ્મોવાચ-। શૃણુ દેવ જગન્નાથ યસ્માદસ્માકમાગતમ્ । કથયામિ સુરશ્રેષ્ઠ તદહં લોકભાવન
બ્રહ્માએ કહ્યું: હે દેવ, જગતના પાલક, તમે સાંભળો કે અમે અહીં કેમ આવ્યા છીએ; હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, હું એ વાત કહું છું, જે જગતના હિત માટે છે.
શૂલિદત્તવરોન્મત્તઃ કંસો રાજા દુરાસદઃ । વસુધા તાડિતા તેન કરઘાતેન પીડિતા
શિવજીના આશીર્વાદથી ઘમંડમાં ચુર અને દુર્જય એવા કংস રાજાએ પૃથ્વીને પોતાના હાથના ઘા વડે બહુ પીડાવી હતી.
વરં દત્વા પુરાપ્યગ્રે માયયા તુ પ્રવંચિતઃ । ભાગિનેયં વિના શંભો મરણં ભવિતા ન મે
કદાચ તેણે પહેલેથી જ આશીર્વાદ આપ્યો હતો, પણ પછી માયાથી છેતરાયો; શંભુના ભાણેજ વિના મારું મૃત્યુ નહિ થાય.
તસ્માદ્ગચ્છ સ્વયં દેવ કંસં હંતું દુરાસદમ્ । દેવકીજઠરે જન્મ લબ્ધ્વા ગત્વા ચ ગોકુલમ્
એથી, હે દેવ, તું જાતે જ જઈને દુર્જય એવા કংসને મારે; દેવકીના ગર્ભમાં જન્મ લઈને પછી ગોકુલ જા.
બ્રહ્મણા પ્રેરિતો દેવઃ પ્રત્યુવાચ ચ શૂલિનમ્ । પાર્વતીં દેહિ દેવેશ અબ્દં સ્થિત્વા ગમિષ્યતિ
બ્રહ્માજીના પ્રેરણાથી દેવતાએ શિવજીને ઉત્તર આપ્યો: 'હે દેવોના દેવ, પાર્વતીને આપો; એક વર્ષ રહીને પછી તે પરત જશે.'
ઉમયા રક્ષયા સાર્દ્ધં શંખચક્રગદાધરઃ । ઉદ્દિશ્ય મથુરાં ચક્રે પ્રયાણં કમલાસનઃ
ઉમાના રક્ષણ સાથે શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર ભગવાને કમલાસન બ્રહ્માજીનું સ્મરણ કરીને મથુરા તરફ પ્રયાણ કર્યું.
દેવકીજઠરે જન્મ લેભે તત્ર ગદાધરઃ । યશોદાકુક્ષિમધ્યાસ્તે શર્વાણી મૃગલોચના
ગદાધારી ભગવાને ત્યાં દેવકીના ગર્ભમાં જન્મ લીધો; મૃગની જેવી આંખો ધરાવતી શર્વાણી યશોદાના ગર્ભમાં રહી.
નવમાસાંશ્ચ વિશ્રમ્ય કુક્ષૌ નવદિનાંતકાન્ । ભાદ્રે માસ્યસિતે પક્ષે ચાષ્ટમીસંજ્ઞકા તિથિઃ
નવ મહિના સુધી ગર્ભમાં રહીને, પછી નવ દિવસ સુધી આરામ કર્યો; ભાદરવા મહિનામાં, કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે,
રોહિણીતારકાયુક્તા રજનીઘનઘોષિતા । તસ્યાં જાતો જગન્નાથઃ કંસારિર્વસુદેવજઃ
જ્યારે રાત્રિ રોહિણી તારાથી યુક્ત હતી અને વીજળીના ગર્જનાથી ગૂંજી ઉઠી હતી, ત્યારે જગન્નાથ, કংসનો શત્રુ અને વસુદેવનો પુત્ર જન્મ્યો.
વૈરાટી નંદપત્ની ચ યશોદાઽજીજનત્સુતામ્ । પુત્રં પદ્મકરં પદ્મનાભં પદ્મદલેક્ષણમ્
વૈરાટીની નંદપત્ની યશોદાએ પુત્રીને જન્મ આપી; પુત્ર કમળ જેવા હાથ, કમળ જેવા નાભિ અને કમળની જેમ આંખો ધરાવતો હતો.
તદા હર્ષિતુમારેભે દૃષ્ટ્વા હ્યાનકદુંદુભિઃ । કંસાસુરભયત્રસ્તા પ્રોવાચ દેવકી તદા
ત્યારે શુભ ડુંકડોળ જોઈને યશોદા આનંદિત થઈ; પણ કંસાર નામના અસુરના ભયથી ડરીને દેવકીએ એ સમયે વાત કરી.
વૈરાટીં ગચ્છ ભો નાથ સુતં પ્રત્યર્પિતં કિલ । પુત્રં દત્વા યશોદાયૈ સુતાં તસ્યાઃ સમાનય
'હે નાથ, વૈરાટીને જાઓ અને પુત્ર પરત લાવો; પુત્રને યશોદાને આપી, તેની પુત્રી અહીં લાવો.'
તસ્યા વચઃ સમાકર્ણ્ય વસુદેવોઽપિ દુઃખિતઃ । અંકે કુમારમાદાય વૈરાટ્યભિમુખંયયૌ
એના વચન સાંભળી, દુઃખી થયેલા વસુદેવએ પુત્રને ગોદમાં લઈને વૈરાટીની દિશામાં ચાલ્યા.
યમુનાજલસંપૂર્ણા તત્પથે મધ્યવર્ત્મનિ । આસીદ્ઘોરા મહાદીર્ઘા ગમ્ભીરોદકપૂરભાક્
જ્યારે રસ્તામાં યમુના પૂરથી ભરાઈ ગઈ હતી, રસ્તાના મધ્યમાં ભયાનક, વિશાળ અને ઊંડો પૂર હતો.
એવં દૃષ્ટ્વા તટે સ્થિત્વા યમુનામવલોકયન્ । વસુદેવોઽપિ દુઃખાર્તો વિલલાપાતિચિંતયા
આ જોઈને, કિનારે ઊભા રહી યમુનાને નિહાળતા, દુઃખથી ભરેલા વસુદેવે ભારે ચિંતામાં વિલાપ કર્યો.
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ વિધિનાપિ હિ વંચિતઃ । કથમત્ર ગમિષ્યામિ વૈરાટીં નંદમંદિરમ્
'હું શું કરું? ક્યાં જાઉં? ભાગ્યે પણ છેતરાયો છું; અહીંથી વૈરાટી, એટલે કે નંદના ઘર, કેવી રીતે પહોંચીશ?'
હરિણા તત્ર સાનંદં માયયા વંચિતઃ પિતા । ક્ષણમાત્રં તટે સ્થિત્વા યમુનામવલોકયન્
ત્યાં હરિની માયાથી પિતા આનંદમાં છેતરાઈ ગયા; થોડો સમય કિનારે ઊભા રહી યમુનાને જોયા.
તેન દૃષ્ટા પુનઃ સાપિ ક્ષણાજ્જાનુવહાભવત્ । તાં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટ ઉત્તસ્થૌ પ્રસ્થાનમકરોદ્યથા
તેણે ફરીથી જોયું તો યમુના તરત જ ઘૂંટણ સુધી ઊંડી થઈ ગઈ; એ જોઈને ખુશ થઈ, પાછા જવા તૈયાર થયા.
માયાં કૃત્વા જગન્નાથઃ પિતુરંકાજ્જલેઽપતત્ । તં પુત્રં પતિતં દૃષ્ટ્વા હાહાકૃત્વા સુદુઃખિતઃ
જગન્નાથે માયા કરીને પિતાના ગોદમાંથી પાણીમાં પડી ગયો; પુત્રને પડેલો જોઈ, વસુદેવે 'હાય હાય' કરી દુઃખમાં બૂમો પાડ્યો.
મહોપાયં પુનઃ કર્તું વિધિના તેન વંચિતઃ । ત્રાહિ માં જગતાં નાથ સુતં રક્ષ સુરોત્તમ
પછી ફરી એક મોટું ઉપાય કરવા જતા, કિસ્મતે તેમને છેતર્યા. હે જગતના સ્વામી, મને બચાવો અને મારા દીકરાને રક્ષા કરો, હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ.
જનકક્રંદિતં દૃષ્ટ્વા કંસારિઃ કૃપયા મુહુઃ । જલક્રીડાં સમાચર્ય પિતુઃક્રોડમગાત્પુનઃ
પિતા રડતા જોઈને, કાંસનો શત્રુ કૃપાથી વારંવાર પાણીમાં રમ્યો અને પછી ફરી પિતાના ગળે લાગ્યો.
યથા તેન યદુશ્રેષ્ઠો જગામ નંદમંદિરમ્ । સુતં દત્ત્વા યશોદાયૈ સુતાં તસ્યાઃ સમાનયત્
જેમ તેમણે કર્યું, તેમ યદુઓમાં શ્રેષ્ઠ નંદના ઘરમાં ગયા, પોતાનો દીકરો યશોદાને આપ્યો અને તેની બદલે તેની દીકરી લાવ્યા.
નિજાગારં તતઃ પ્રાપ્ય પત્ન્યૈ પ્રત્યર્પિતા સુતા । દેવકી ચ પ્રસૂતેતિ વાર્તા પ્રાપ્તા સુરારિણા
પછી પોતાના ઘરે પહોંચી, પત્નીને દીકરી સોંપી. અને દેવકી પ્રસૂતા થઈ છે એવી ખબર દેવોના દુશ્મન પાસેથી આવી.
આનેતું પ્રસ્થિતા દૂતાઃ સુતં દુહિતરં તદા । આગત્ય કંસદૂતાસ્તે સુતાં નેતું પ્રચક્રમુઃ
તે સમયે દીકરો અને દીકરી લાવવા દૂતોને મોકલવામાં આવ્યા. કાંસના દૂતોએ આવીને દીકરી લઈ જવાની તૈયારી કરી.
બલાદેનાં સમાકૃષ્ય દેવકી વસુદેવયોઃ । કંસદૂતૈર્ગૃહીત્વા સા અર્પિતા તુ સુરારયે
કાંસના દૂતોએ દેવકી અને વસુદેવની દીકરીને જોરથી પકડી અને દેવોના દુશ્મન પાસે પહોંચાડી.
સ ધૃત્વા તાં મહારાજઃ સભયોઽભૂદ્દુરાસદઃ । શુદ્ધકાંચનવર્ણાભાં પૂર્ણેંદુસદૃશાનનામ્
રાજાએ જ્યારે તેને પકડી, ત્યારે ડરથી અપ્રાપ્ય બની ગયો. તેના ચહેરા પર શુદ્ધ સોનાની જેમ કાંતિ હતી અને પૂર્ણચંદ્ર જેવું મુખ હતું.
કંસો હસંતીં તાં દૃષ્ટ્વા વિદ્યુત્સ્ફુરિતલોચનામ્ । આદિદેશાસુરશ્રેષ્ઠો જહિ નીત્વા શિલોપરિ
કાંસએ તેને હસતી અને વીજળી જેવી આંખોવાળી જોઈ, અને દૈત્યોને આજ્ઞા આપી: 'તેને લઈ જાઓ અને પથ્થર પર મારી નાખો.'
આજ્ઞાં લબ્ધ્વાઽસુરાસ્તે વૈ નિષ્પેષ્ટું તાં પ્રવર્તિતાઃ । વિદ્યુચ્છીઘ્રતયા ગૌરી જગામ શંકરાંતિકમ્
આજ્ઞા મળતાં જ દૈત્યો તેને ચકનાચૂર કરવા દોડ્યા, પણ ગૌરી વીજળી જેવી ઝડપથી શંકરજી પાસે પહોંચી.
ગૌર્યુવાચ- શૃણુ રાજન્પ્રવક્ષ્યામિ યત્રાસ્તે શત્રુરુત્તમઃ । નંદસ્ય નિલયે ગુપ્તસ્તવ હંતાઽસુરોત્તમ
ગૌરી બોલી: 'હે રાજા, સાંભળો, હું કહું છું કે તારો શ્રેષ્ઠ શત્રુ ક્યાં છે: તે નંદના ઘરમાં છુપાયો છે, તારો મારનાર ત્યાં છે, હે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ.'