વદસ્વ મુનિશાર્દૂલ કરિષ્યામિ તવાજ્ઞયા । યેષાં નૃણાં નાસ્તિ સુતો જીવનં હિ નિરર્થકમ્
'મને કહો, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું તમારી આજ્ઞા પ્રમાણે કરીશ. કારણ કે, જેમને પુત્ર નથી, એમનું જીવન ખરેખર નિરર્થક છે.'
ગાલવ ઉવાચ- રાજન્શૃણુષ્વાવહિતો યત્પૃષ્ટોઽસ્મિ તવાગ્રતઃ । કથયામિ સમાસેન પુત્રસ્યોદ્ભવકારણમ્
ગાલવે કહ્યું: 'હે રાજા, તમે જે મારા સામે પૂછ્યું છે, એ ધ્યાનથી સાંભળો. હું સંક્ષેપમાં પુત્ર થવાનો કારણ કહું છું.'
ક્રતું ચ નરમેધાખ્યં કુરુષ્વ રાજસત્તમ । તદા તે સંતતિઃ સ્યાદ્વૈ સર્વલક્ષણસંયુતા
'હે રાજાશ્રેષ્ઠ, તમે નરમેધ નામનું યજ્ઞ કરો. ત્યારે તમને સર્વ ગુણોથી યુક્ત સંતાન થશે.'
રાજોવાચ- નરમેધં મહાયજ્ઞં યજ્ઞાનાં પ્રવરં દ્વિજ । કીદૃશં નરમાનીય કરિષ્યામિ ગુરો વદ
રાજાએ પૂછ્યું: 'નરમેધ મહાયજ્ઞ છે, બધા યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે, હે દ્વિજ. ગુરુજી, મને કહો, કયા પ્રકારના મનુષ્યને લાવવો?'
ગાલવ ઉવાચ- સુંદરાંગઃ સુવદનઃ સમસ્તશાસ્ત્રવિદ્ભવેત્ । સત્કુલે યદિ જાતઃ સ તદા યજ્ઞાય કલ્પતે
ગાલવે કહ્યું: 'જેનું શરીર સુંદર હોય, ચહેરો મીઠો હોય, અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત હોય, અને જો એ સારા કુટુંબમાં જન્મેલો હોય, તો એ યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે.'
અંગહીનઃ કૃષ્ણવર્ણો મૂર્ખો યોગ્યો ભવેન્નહિ । ઇત્યુક્તે ગાલવે વિપ્ર સ રાજા મનુજેશ્વરઃ
'જેમાં કોઈ અંગનો અભાવ હોય, કાળો રંગ હોય કે મૂર્ખ હોય, એ યોગ્ય નથી.' ગાલવે એમ કહ્યું ત્યારે એ મનુષ્યાધિપતિ રાજાએ—
પ્રેષયામાસ દૂતાંશ્ચ કથયિત્વા મુનેર્વચઃ । દ્રવિણં બહુ દત્વા ચ ગાલવપ્રમુખાન્દ્વિજાન્
મુનિની વાત સંભળાવી દૂતોને મોકલ્યા અને ઘણું ધન આપી ગાલવ સહિત બ્રાહ્મણોને સન્માન આપ્યો.
યજ્ઞાર્થે વરયામાસ સમસ્તશાસ્ત્રપારગાન્ । તતો રાજાજ્ઞયા દૂતાઃ દેશં દેશં મુદા ગતાઃ
યજ્ઞ માટે સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત એવા લોકોને પસંદ કર્યા. પછી રાજાની આજ્ઞાથી દૂતોએ આનંદથી દેશે દેશે વિહાર કર્યો.
ગ્રામે ગ્રામે દ્વિજશ્રેષ્ઠ પત્તનેઽપિ સમાહિતાઃ । કુત્રાપિ ન પ્રાપ્તવંતો ગતા જનપદં તતઃ
દરેક ગામ અને શહેરમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ ધ્યાનપૂર્વક શોધ્યું, પણ કયાંય એવો મનુષ્ય મળ્યો નહીં, એટલે તેઓ બીજાં પ્રદેશમાં ગયા.
નામ્ના દશપુરં વિપ્ર પ્રકીર્ણં ગુણિભિર્દ્વિજૈઃ । યત્ર નારીઃ સુકેશીશ્ચ મૃગશાવક ચક્ષુષઃ
હે દ્વિજ, દશપુર નામનું એક શહેર હતું, જ્યાં ગુણવાન બ્રાહ્મણો રહેતા અને જ્યાં સ્ત્રીઓના વાળ સુંદર અને આંખો હરણકટકાની જેમ હતી.
દૃષ્ટ્વા મુહ્યંતિ પુરુષાશ્ચંદ્રમુખ્યશ્ચ તા યતઃ । તસ્મિન્પુરે મનોરમ્યે કૃષ્ણદેવ ઇતિ દ્વિજઃ
તેમને જોઈને પુરુષો અને ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતી સ્ત્રીઓ પણ અચંબિત થઈ જાય છે; એ મનોહર શહેરમાં કૃષ્ણદેવ નામના એક બ્રાહ્મણ રહેતા હતા.
આસીત્પુત્રૈસ્ત્રિભિઃ સાર્દ્ધં ભાર્યયા ચ સુશીલયા । વૈષ્ણવઃ પ્રિયવાદી ચ વિષ્ણુપૂજારતઃ સદા
તેઓ ત્રણ પુત્રો અને સારા સ્વભાવવાળી પત્ની સાથે રહેતા હતા; તેઓ વૈષ્ણવ, સૌમ્ય વાણી ધરાવતા અને હંમેશાં વિષ્ણુની પૂજા કરતા.
સાગ્નિકઃ પિતૃભક્તશ્ચ વૈષ્ણવાનાં પ્રિયંકરઃ । પ્રાર્થનાં ચક્રુરથ તે રાજ્ઞો દૂતા દ્વિજોત્તમમ્
તેઓ અગ્નિહોત્ર કરતા, પિતૃઓના ભક્ત હતા અને વૈષ્ણવોને આનંદ આપતા; એ સમયે રાજાના દૂતોએ એ મહાન બ્રાહ્મણ પાસે વિનંતી કરી.
પુત્રં દેહીતિ દેહીતિ વદ બ્રાહ્મણસત્તમ । નાસ્તિ રાજ્ઞો દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુત્રઃ સંતાપનાશનઃ
'તમારો પુત્ર આપો, તમારો પુત્ર આપો,' એમ તેઓ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને કહેવા લાગ્યા; 'રાજાને પુત્ર નથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, જે તેમના દુઃખને દૂર કરે.'
તદર્થં નરમેધાખ્યે યજ્ઞેભવ સ દીક્ષિતઃ । નેષ્યામસ્તવ પુત્રં વૈ બલિં દાતું મહાક્રતૌ
એ માટે, નરમેધ નામના યજ્ઞ માટે તેને દિક્ષિત થવું પડશે; અમે તમારા પુત્રને મહાયજ્ઞમાં બલિ આપવા લઈ જઈશું.
સુવર્ણાનાં ચતુર્લક્ષં બ્રહ્મન્નય સમાહિતઃ । સુખેન યદિ દાતવ્યો નો પુત્રઃ પુત્રલાલસાત્
હે બ્રાહ્મણ, જો તમને તમારો પુત્ર પ્રિય હોય તો ચાર લાખ સોનાના મુદ્રા લાવો અને આનંદથી આપો; પુત્રની મમતા માટે.
તદા બલેન નેષ્યામો રાજાજ્ઞાકારિણો વયમ્ । દૂતાનાં વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણૌ શોકવિહ્વલૌ
નહીંતર, અમે રાજાની આજ્ઞા પ્રમાણે બળજબરીથી તમારા પુત્રને લઈ જઈશું; દૂતોના વચન સાંભળી બ્રાહ્મણ dampatti દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ ગયા.
અભૂતાં વિગતપ્રાણાવિવ સંશયમાનસૌ । કિં ધનેન સુવર્ણેન જીવનેનાપિ સદ્મના । પ્રોવાચેદં વચઃ સોઽપિ બ્રાહ્મણો રાજપૂરુષાન્
તેઓ જાણે જીવંત ન રહ્યા હોય એમ શંકામાં પડી ગયા; 'ધન, સોનું, જીવન કે ઘરનો શું ઉપયોગ?' પછી બ્રાહ્મણે રાજાના માણસોને કહ્યું.
બ્રાહ્મણ ઉવાચ- યદિ દૂતાઃ સમાનેતું પુત્રં શોકતમોપહમ્ । આગતા નિશ્ચિતં યૂયં શૃણુધ્વં વચનં મમ
બ્રાહ્મણે કહ્યું: 'જો તમે દૂતોએ મારા પુત્રને, જે દુઃખનું અંધકાર દૂર કરે છે, લેવા આવ્યા હોવ તો મારા વચન ધ્યાનથી સાંભળો.'
સ્થિત્વા પૃથિવ્યાં કો ભ્રષ્ટાં રાજાજ્ઞાં કર્તુમિચ્છતિ । પુત્રં હિત્વા કિંતુ યૂયં વૃદ્ધં માં નયત દ્વિજમ્
પૃથ્વી પર ઊભેલો કોણ રાજાની આજ્ઞા ઉલ્લંઘન કરવા ઈચ્છે? પણ મારા પુત્રને બદલે મને, વૃદ્ધ બ્રાહ્મણને લઈ જાઓ.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા દૂતાઃ ક્રોધસમન્વિતાઃ । બલાત્કારેણ તદ્ગેહે સુવર્ણાનિ ચ તત્યજુઃ
એવું સાંભળી દૂતોએ ગુસ્સે થઈને બળજબરીથી તેમના ઘરમાં સોનું મૂકી દીધું.
યદા નેતું મનશ્ચક્રુસ્તત્પુત્રં કિલ તે ક્રુધા । બદ્ધાંજલિપુટોભૂત્વા રુદન્પ્રોવોચ સ દ્વિજઃ
જ્યારે તેઓ ગુસ્સામાં પુત્રને લઈ જવાની તૈયારી કરવા લાગ્યા, ત્યારે બ્રાહ્મણ હાથ જોડીને રડતા બોલ્યા.
પુત્રાણાં જ્યેષ્ઠપુત્રં મે હિત્વાન્યં પુત્રમુત્તમમ્ । નયતેતિ વચો વક્તું વક્ત્રેનાયાતિ હે જનાઃ
'મારા જ્યેષ્ઠ પુત્ર પછી બીજો શ્રેષ્ઠ પુત્ર લઈ જાઓ, પણ આવું કહેવા માટે મારું મોઢું બોલી શકતું નથી, હે લોકો.'
દ્વિજસ્ય વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણીં રુદતીં સતીમ્ । પ્રોચુર્દૂતાઃ કનીયાંસં પુત્રં દેહીતિ સત્તમ
બ્રાહ્મણના વચન સાંભળી દૂતોએ રડતી અને પવિત્ર બ્રાહ્મણપત્નીને કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી, નાનો પુત્ર આપો.'
તેષામિતિ વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણી ભૂમિતસ્તદા । પપાત વાત્યયા સાર્દ્ધં રંભેવ ભૃશદુઃખિની
એમ સાંભળી બ્રાહ્મણપત્ની ભારે દુઃખથી ધરતી પર પડી ગઈ, જાણે વાવાઝોડામાં રંભા પડી જાય એમ.
મુદ્ગરં સા સમાદાય મૌલૌ ચાતાડયદ્બલાત્ । કનિષ્ઠં મત્સુતં દૂતા નાપિ દાસ્યામિ સર્વથા
તેણીએ મુગદરો લઈ પોતાનું માથું જોરથી માર્યું; 'હું મારા નાનામાં નાના પુત્રને ક્યારેય દૂતને આપીશ નહીં.'
એતસ્મિન્સમયે વિપ્ર વિપ્રસ્ય મધ્યમઃ સુતઃ । પ્રોવાચ વિનયાવિષ્ટઃ પ્રણમ્ય પિતરૌ રુદન્
એ સમયે, બ્રાહ્મણના મધ્યમ પુત્રએ વિનમ્રતાથી માતા-પિતાને વંદન કરીને રડતા બોલ્યા.
માતા યદિ વિષં દદ્યાત્પિત્રા વિક્રીયતે સુતઃ । રાજા હરતિ સર્વસ્વં કસ્તત્ર પાલકો ભવેત્
'માતા ઝેર આપે, પિતા પુત્રને વેચી નાખે અને રાજા બધું જ છીનવી લે—તો પછી રક્ષક કોણ રહેશે?'
ઇત્યુક્ત્વા તત્સુતો મૂર્ધ્ના પ્રણમ્ય પિતરૌ સહ । દૂતૈર્જગામ ત્વરિતૈ રાજ્ઞોઽસ્ય દીક્ષિતસ્ય ચ
આ રીતે કહી, તે પુત્રે પોતાના માતા-પિતાને સાથે લઈ, તેમનાં ચરણોમાં માથું ઝુકાવ્યું અને દૂતો સાથે ઝડપથી દિક્ષા લીધેલા રાજા પાસે روانા થયો.
અથ તૌ બ્રાહ્મણૌ પુત્રવિચ્છેદક્લિષ્ટમાનસૌ । રુદિત્વા ચ રુદિત્વા ચ અંધભાવં પ્રજગ્મતુઃ
પછી તે બે બ્રાહ્મણો, પુત્રથી વિયોગના દુઃખથી વ્યાકુળ થઈ, વારંવાર રડતા રહ્યા અને અંતે તેઓને અંધત્વ આવી ગયું.