તૃતીયે ખંડસંયુક્તં દધ્યોદનનિવેદનમ્ । શામાક શાલિ કાસારૈશ્ચતુર્થે પૂજયેન્મુદા
ત્રીજા ગુરુવારે ખાંડ મિશ્રિત દહીં-ભાત અર્પણ કરવું; ચોથા ગુરુવારે શામાક, ચોખા અને કાસારા વડે આનંદપૂર્વક પૂજા કરવી.
લક્ષ્મીદેવીં પ્રયત્નેન રત્નદંડકરે તતઃ । લક્ષ્મીદેવી પ્રીતયે તુ બ્રાહ્મણાન્પૂજયેદ્ધનૈઃ
મહેનતથી, રત્નદંડ ધારણ કરેલી લક્ષ્મીદેવીની પૂજા કરવી; લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરવા માટે બ્રાહ્મણોને ધનથી સન્માન કરવું.
વસ્ત્રાલંકારભોજ્યૈશ્ચ ફલૈર્નાનાવિધૈસ્તથા । પોષ્યોવાચ- અત્રૈવ તિષ્ઠ ભો વૃદ્ધે રાજ્ઞીં સુરતિચંદ્રિકામ્
વસ્ત્ર, આભૂષણ, ભોજન અને વિવિધ પ્રકારના ફળોથી પણ. પોષ્યએ કહ્યું: અહીં જ રહો, વૃદ્ધે, હું રાણી સુરતચંદ્રિકાને જાણ કરી આવું.
વિજ્ઞાપ્ય ત્વાં નયિષ્યામિ મા ક્રોધં કુરુ સત્તમે । ઇત્યુક્ત્વા સા તુ ચાર્વંગી ગતા રાજ્ઞીસમીપતઃ
તને જાણ કરી, પછી લઈ જઈશ; ગુસ્સો ન કર, શ્રેષ્ઠે. એવું કહી, સુંદર અંગવાળી સ્ત્રી રાણી પાસે ગઈ.
શિરસ્યંજલિમાધાય પોષ્યા બ્રહ્મન્સમૂલતઃ । આરભ્ય સાંગપર્યંતં યદૂચે કમલાલયા
માથા પર હાથ જોડીને, પોષ્ય બ્રાહ્મણ સાથે, કમલાએ જે કહ્યું તે બધું શરૂઆતથી અંત સુધી બોલી બતાવ્યું.
તત્સર્વં કથયામાસ રાજ્ઞીં સુરતિચંદ્રિકામ્ । દ્વારપાલીવચઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞી સુરતિચંદ્રિકા
તે બધું રાણી સુરતચંદ્રિકાને કહ્યું; દ્વારપાલના શબ્દો સાંભળીને, રાણી સુરતચંદ્રિકા...
જગામ બ્રાહ્મણીપાર્શ્વં સગર્વા પ્રાહ સુંદર । રાજ્ઞ્યુવાચ- વૃદ્ધે બ્રાહ્મણિ કિં વૃત્તં ચોપદેશાર્થમાગતા
રાણી ગર્વભેર સુંદર રીતે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'એ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી, શું થયું છે કે તું મને સલાહ આપવા આવી છે?'
કથયસ્વ ચિરં મહ્યં ભયં ત્યક્ત્વા યથાસુખમ્ । બ્રાહ્મણ્યુવાચ- તવાનીતિમહં દૃષ્ટ્વા ગંતુમિચ્છામિ ચંચલા
તુ નિર્ભય થઈને, આનંદથી મને બધું વિગતે કહેજે. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારી આંખે તારી આ ચાલાકી જોઈને, હું અસ્થિર થઈ અહીંથી જવું ઈચ્છું છું.'
કથયિષ્યામિ કિં દુષ્ટે વ્રતં પરમદુર્લભમ્ । ઇંદિરાવાસરે ચાદ્ય ચાંડાલેન કરોષિ યત્
હું તને કહું છું, દુષ્ટે, એ અત્યંત દુર્લભ વ્રત વિશે. આજે ઇંદિરાના પવિત્ર દિવસે, તું એ ચંડાળ સાથે કરે છે.
તદ્દૃષ્ટં મયિ કા દુષ્ટે તદ્ગેહે ગર્વિતેઽધુના । તચ્છ્રુત્વા બ્રાહ્મણીવાક્યં ક્રોધસંરક્તલોચના
હું એ બધું તારા ઘરમાં જોઈ લીધું છે, દુષ્ટ અને ગર્વીલી. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીના આ વચન સાંભળીને રાણીના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા.
જરંતીં બ્રાહ્મણીં ચૈવ પ્રહારં ચ ચકાર સા । તતઃ સા કમલા વૃદ્ધા ક્રંદમાના પલાયિતા
પછી રાણીએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને માર મારી. એ પછી વૃદ્ધ કમલા રડતી રડતી ત્યાંથી ભાગી ગઈ.
ક્રીડમાના તતઃ શ્યામા બ્રાહ્મણીક્રન્દનધ્વનિમ્ । આગતાસ્યાઃ સમીપં તુ શ્રુત્વા બાલા તપોધના
એ સમયે શ્યામા રમતી હતી. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીના રડવાનો અવાજ સાંભળીને, એ તપસ્વિ બાળિકા તેની પાસે આવી.
શ્યામાબાલોવાચ- વૃદ્ધે વ્યથેદૃશી કેન દત્તા તુભ્યં વદસ્વ મે । તસ્યા વચનમાકર્ણ્ય શોકગદ્ગદયા ગિરા
શ્યામા બાળાએ પૂછ્યું: 'એ વૃદ્ધા, તને આટલું દુઃખ કોણે આપ્યું? મને કહેજે.' એના વચન સાંભળીને કમલા દુઃખથી ગળામાં અવાજ અટકી ગયો.
કમલા કથિતં સર્વં વૃત્તાંતં દ્વિજસત્તમ । શ્યામાબાલા તતઃ શ્રુત્વા વ્રતં પરમદુર્લ્લભમ્
કમલાએ બધું જ, આખો બનાવ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજને કહી દીધો. પછી શ્યામા બાળાએ એ અત્યંત દુર્લભ વ્રત વિશે સાંભળ્યું.
શાસ્ત્રોક્તવિધિના ચક્રે સશ્રદ્ધં ચ સભક્તિતઃ । ત્રિવારે પરિપૂર્ણે તુ તુર્યવારે સમાગતે
શ્યામાએ શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક, શાસ્ત્રોક્ત રીતથી એ વ્રત કર્યું. ત્રણ વખત પૂર્ણ થયા પછી, ચોથો વખત આવ્યો.
વિવાહકર્મસંસિદ્ધં દ્વિજલક્ષ્મીપ્રસાદતઃ । શ્રીસિદ્ધેશ્વરદેવસ્ય નૃપતેર્ભૂપતેજસઃ
દ્વિજલક્ષ્મી ની કૃપાથી એનું લગ્નકર્મ પૂર્ણ થયું. એ શ્રીસિદ્ધેશ્વર દેવના પુત્ર, મહારાજના તેજસ્વી પુત્ર માલાધર પાસે ગઈ.
માલાધરો નામ સુતો ગૃહીત્વા તાં ગૃહં ગતઃ । અથ તસ્યાં ગતાયાં તુ બ્રહ્મન્શૃણુષ્વ કૌતુકમ્
માલાધર નામના પુત્રએ તેને પોતાના ઘેર લઈ ગયો. હવે, બ્રાહ્મણ, એ ત્યાં ગઈ ત્યારે શું થયું, એ સાંભળ.
રાજ્ઞીગૃહે ચ સર્વાણિ સ્થિતાનિ સુબહૂનિ ચ । દ્રવ્યાણિ કેન નીતાનિ ન જ્ઞાતાન્યપિ ભૂસુર
રાણીના ઘરનાં બધાં અનેક દ્રવ્ય ત્યાં હતાં, પણ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, એ બધું કોણ લઈ ગયું એ કોઈને ખબર નહોતી.
નિર્વિત્તા બુદ્ધિહીના સા ચાન્નવસ્ત્રવિવર્જિતા । ઉપવિષ્ટા ચ કેનાપિ ગંતું ચ દુહિતુર્ગૃહમ્
એ સ્ત્રી નિર્વસન, બુદ્ધિહીન, અનાજ અને વસ્ત્ર વિના રહી ગઈ હતી. એ ત્યાં બેઠી રહી, પણ દીકરીના ઘેર જવા અસમર્થ હતી.
પ્રેષયામાસ ભર્ત્તારં કિંચિત્પ્રાર્થનહેતવે । તસ્ય માલાધરસ્યાપિ ગ્રામે ચ સરસીતટે
એણે પતિને કંઈક માંગવા મોકલ્યો. એ વચ્ચે, માલાધર પણ ગામમાં સરોવર કિનારે હતો.
કાલેન કિયતા વિપ્ર પ્રવિવેશ ચ કષ્ટતઃ । તસ્માજ્જલં સમાનેતું તસ્યા દાસ્યઃ સમાગતાઃ । તં દૃષ્ટ્વા દુઃખિનાં શ્રેષ્ઠં પપ્રચ્છુઃ સાનુકંપિતાઃ
થોડા સમય પછી, બ્રાહ્મણ, એ દુઃખી થઈ ત્યાં પહોંચ્યો. એના માટે પાણી લેવા દાસીઓ આવી. દુઃખી ને જોઈને દયાભાવથી પૂછ્યું,
દાસ્ય ઊચુઃ- કસ્ત્વં કુતઃ સમાયાતો માંસરક્તવિવર્જ્જિતઃ । રૂક્ષાંગો રૂક્ષકેશશ્ચ તત્સર્વં કથયસ્વ નઃ
દાસીઓએ પૂછ્યું: 'તુ કોણ? ક્યાંથી આવ્યો છે? તારો શરીર અને વાળ સુકા છે, માંસ અને લોહી વગર છે. બધું અમને કહેજે.'
દરિદ્ર ઉવાચ- શ્યામાબાલાપિતા ચાહં સૌરાષ્ટ્રનગરાગતઃ । કથયધ્વં ચ ભો દાસ્યઃ શ્યામાબાલાસમીપતઃ
ગરીબે કહ્યું: 'હું શ્યામા બાળાનો પિતા છું, સૌરાષ્ટ્ર શહેરથી આવ્યો છું. એ દાસીઓ, મને કહો, શ્યામા બાળા ક્યાં છે?'
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય કૌતૂહલસમન્વિતાઃ । પરસ્પરમુખાઃ સર્વા જહસુઃ સ્વપુરં ગતાઃ
એના વચન સાંભળીને, બધાં જ ઉત્સુક થઈ, એકબીજાની સામે જોઈને હસ્યા અને પોતાના શહેરે ચાલ્યા ગયા.
શ્યામાબાલા ચ કથિતં સર્વં વૃત્તં ચ ભો દ્વિજ । શ્રુત્વૈતદ્વચનં તાસાં પ્રેષયામાસ સેવકાન્
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જે કંઈ બન્યું હતું તે બધું શ્યામાબાલાને કહાયું. આ વાતો સાંભળ્યા પછી, તેણે પોતાના સેવકોને મોકલ્યા.
પુષ્પતૈલં દિવ્યવસ્ત્રં ચંદનં પર્ણવીટિકામ્ । ઘોટકં ચ તથા દત્વા પિતરં પ્રતિ સુંદરી
સુંદર સ્ત્રીએ પોતાના પિતાને ફૂલ, તેલ, દિવ્ય વસ્ત્રો, ચંદન, પાનના વિટકાં અને ઘોડો પણ આપ્યો.
ગત્વાથ સર્વે તે ભૃત્યાઃ કૃત્વા સુવેષમુત્તમમ્ । શ્યામાબાલાગૃહં નિન્યુર્દેવરાજગૃહોપમમ્
પછી બધા સેવકો themselves સુંદર રીતે શણગારીને, દેવરાજના મહેલ જેવું શ્યામાબાલાનું ઘર હતું ત્યાં તેને લઈ ગયા.
શ્યામાબાલા તતશ્ચૈવ પિતરં દુખિનાં વરમ્ । શ્યાલ્યન્નં સઘૃતં ચૈવ ભોજયામાસ યત્નતઃ
પછી શ્યામાબાલાએ પોતાના દુઃખી સસરાને યથાયોગ્ય સ્નેહપૂર્વક ઘીવાળું ભાત ખવડાવ્યું.
તુર્યેષુ સમતીતેષુ દિવસેષુ તપોધન । પ્રેષયામાસ તં દત્વા ગુપ્તપાત્રસ્થિતં ધનમ્
કેટલાક દિવસો વીતી ગયા પછી, હે મુનિ, તેણે છુપાવેલી વાસણમાં રાખેલું ધન આપી તેમને વિદાય આપી.
તતઃ પ્રવિશ્ય સ્વગૃહે ધનં પાત્રાન્તરસ્થિતમ્ । દદર્શાંગારનિચયં રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ
પછી જ્યારે તે પોતાના ઘરે ગયો, ત્યારે બીજું વાસણ ખોલ્યું તો ત્યાં ધનના બદલે કાળાં કોટલા હતા. તેને ભારે દુઃખ થયું અને રડવા લાગ્યો.