પુણ્યશેષસ્ય ભોગાર્થં જાતૌ રાજાન્વયેઽધુના । વ્રતં ચ વિસ્મૃતૌ દ્વાઃસ્થે રાજસંપત્તિગર્વિતૌ । તસ્માચ્ચ તવ તસ્યાપિ ચોપદેશાર્થમાગતા
પુણ્યના બાકી ફળ ભોગવવા માટે, હવે તેઓ રાજકુળમાં જન્મ્યા છે; પણ રાજસંપત્તિનો ગર્વ રાખીને, દ્વારપાલ અને તે સ્ત્રી બંને વ્રત ભૂલી ગયા છે; તેથી, હું તને અને તેને ઉપદેશ આપવા આવ્યો છું.
દ્વાઃસ્થોવાચ- કેનૈવ તુ વિધાનેન વૃદ્ધે વ્રતવરં કૃતમ્ । કસ્મિન્માસે વ્રતં શ્રેષ્ઠં દેવતા કા ચ પૂજ્યતે
દ્વારપાલે પૂછ્યું: વૃદ્ધે, કયા રીતે શ્રેષ્ઠ વ્રત કરવામાં આવ્યું? કયા મહિનામાં એ વ્રત શ્રેષ્ઠ છે, અને કઈ દેવીની પૂજા કરવી?
એતન્મે પૃચ્છતો માતર્યથાવદ્વક્તુમર્હસિ । કમલોવાચ- કાર્ત્તિકે ચ વ્યતિક્રાંતે માર્ગશીર્ષે સમાગતે । તસ્મિન્માસે ચ ભો પોષ્યે વાસરે ગુરુસંજ્ઞકે
માતા, હું પૂછું છું, તો સાચી રીતે કહો. કમલાએ કહ્યું: કાર્તિક મહિનો પૂરો થાય અને માર્ગશીર્ષ આવે, એ મહિનામાં, ભાઈ, ગુરુવારના દિવસે...
તતઃ પૂર્વાહ્ણસમયે સકલૈર્વ્રતિભિર્વૃતા । નારાયણેન સહિતાં લક્ષ્મીં સંપૂજયેત્તતઃ
પછી, પૂર્વાહ્ન સમયે, બધા વ્રતધારીઓ સાથે, નારાયણ સાથે લક્ષ્મીની પૂજા કરવી.
મિષ્ટૈઃ પાયસયુક્તૈશ્ચ ભુક્તૈશ્ચ ખંડમિશ્રિતૈઃ । લક્ષ્મીં સંતોષયેત્પ્રેષ્યે તતઃ સંપ્રાર્થયેદિદમ્
મીઠા ખોરાક, પાયસ અને ખાંડ મિશ્રિત ભોજનથી લક્ષ્મીને સંતોષવી, પછી આ પ્રાર્થના કરવી:
ત્રૈલોક્યપૂજિતે દેવિ કમલે વિષ્ણુવલ્લભે । યથા ત્વમચલા કૃષ્ણે તથા ભવ મયિ સ્થિતા
ત્રણે લોકે પૂજાતી દેવી, કમલા, વિષ્ણુપ્રિય, જેમ તું કૃષ્ણ સાથે અડગ છે, તેમ તું મારા સાથે પણ અડગ રહે.
ઈશ્વરી કમલે દેવિ શરણં ચ ભવાનઘે । નાનોપહારદ્રવ્યૈશ્ચ લક્ષ્મીમાજ્ઞાપ્ય તોષયેત્
ઈશ્વરી, કમલા દેવી, પાપરહિત દેવી, તું મારી શરણ બન. વિવિધ ઉપહાર અને ભેટોથી લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરવી.
શાસ્ત્રૈશ્ચ પૂજયેદ્દેવીં મહોત્સવસમન્વિતામ્ । તતો નૈવેદ્યશેષાંશ્ચ દત્વા બ્રાહ્મણસત્તમમ્
શાસ્ત્રો દ્વારા, મહોત્સવ સાથે દેવીની પૂજા કરવી; પછી, નૈવેદ્યના બાકી ભાગ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આપવું.
આત્માનં સ્વપતિં પુત્રાન્પોષ્યેઽન્યાનપિ સેવકાન્ । દ્વિતીયે તુ ગુરોર્વારે વિશેષં શૃણુ સુંદરિ
પછી પોતાને, પતિને, પુત્રોને, પોષ્ય અને અન્ય સેવકોને પણ આપવું. હવે, બીજા ગુરુવારના વિશેષ વ્રત વિશે સાંભળ, સુંદરે.
ચિત્રધૂલીપ્રશસ્તૈશ્ચ ભ્રાષ્ટ્રૈર્ગોધૂમનિર્મિતૈઃ । તોષયેત્કમલાદેવ્યાઃ કુર્ય્યાદ્વૈ ભક્તિભાવતઃ
ચિત્રધૂળીથી બનેલા, ઘઉંના લોટથી તૈયાર થયેલા ભાંડા વડે, ભક્તિભાવથી કમલાદેવીને સંતોષવી.
તૃતીયે ખંડસંયુક્તં દધ્યોદનનિવેદનમ્ । શામાક શાલિ કાસારૈશ્ચતુર્થે પૂજયેન્મુદા
ત્રીજા ગુરુવારે ખાંડ મિશ્રિત દહીં-ભાત અર્પણ કરવું; ચોથા ગુરુવારે શામાક, ચોખા અને કાસારા વડે આનંદપૂર્વક પૂજા કરવી.
લક્ષ્મીદેવીં પ્રયત્નેન રત્નદંડકરે તતઃ । લક્ષ્મીદેવી પ્રીતયે તુ બ્રાહ્મણાન્પૂજયેદ્ધનૈઃ
મહેનતથી, રત્નદંડ ધારણ કરેલી લક્ષ્મીદેવીની પૂજા કરવી; લક્ષ્મીને પ્રસન્ન કરવા માટે બ્રાહ્મણોને ધનથી સન્માન કરવું.
વસ્ત્રાલંકારભોજ્યૈશ્ચ ફલૈર્નાનાવિધૈસ્તથા । પોષ્યોવાચ- અત્રૈવ તિષ્ઠ ભો વૃદ્ધે રાજ્ઞીં સુરતિચંદ્રિકામ્
વસ્ત્ર, આભૂષણ, ભોજન અને વિવિધ પ્રકારના ફળોથી પણ. પોષ્યએ કહ્યું: અહીં જ રહો, વૃદ્ધે, હું રાણી સુરતચંદ્રિકાને જાણ કરી આવું.
વિજ્ઞાપ્ય ત્વાં નયિષ્યામિ મા ક્રોધં કુરુ સત્તમે । ઇત્યુક્ત્વા સા તુ ચાર્વંગી ગતા રાજ્ઞીસમીપતઃ
તને જાણ કરી, પછી લઈ જઈશ; ગુસ્સો ન કર, શ્રેષ્ઠે. એવું કહી, સુંદર અંગવાળી સ્ત્રી રાણી પાસે ગઈ.
શિરસ્યંજલિમાધાય પોષ્યા બ્રહ્મન્સમૂલતઃ । આરભ્ય સાંગપર્યંતં યદૂચે કમલાલયા
માથા પર હાથ જોડીને, પોષ્ય બ્રાહ્મણ સાથે, કમલાએ જે કહ્યું તે બધું શરૂઆતથી અંત સુધી બોલી બતાવ્યું.
તત્સર્વં કથયામાસ રાજ્ઞીં સુરતિચંદ્રિકામ્ । દ્વારપાલીવચઃ શ્રુત્વા રાજ્ઞી સુરતિચંદ્રિકા
તે બધું રાણી સુરતચંદ્રિકાને કહ્યું; દ્વારપાલના શબ્દો સાંભળીને, રાણી સુરતચંદ્રિકા...
જગામ બ્રાહ્મણીપાર્શ્વં સગર્વા પ્રાહ સુંદર । રાજ્ઞ્યુવાચ- વૃદ્ધે બ્રાહ્મણિ કિં વૃત્તં ચોપદેશાર્થમાગતા
રાણી ગર્વભેર સુંદર રીતે બ્રાહ્મણ સ્ત્રી પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'એ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સ્ત્રી, શું થયું છે કે તું મને સલાહ આપવા આવી છે?'
કથયસ્વ ચિરં મહ્યં ભયં ત્યક્ત્વા યથાસુખમ્ । બ્રાહ્મણ્યુવાચ- તવાનીતિમહં દૃષ્ટ્વા ગંતુમિચ્છામિ ચંચલા
તુ નિર્ભય થઈને, આનંદથી મને બધું વિગતે કહેજે. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'મારી આંખે તારી આ ચાલાકી જોઈને, હું અસ્થિર થઈ અહીંથી જવું ઈચ્છું છું.'
કથયિષ્યામિ કિં દુષ્ટે વ્રતં પરમદુર્લભમ્ । ઇંદિરાવાસરે ચાદ્ય ચાંડાલેન કરોષિ યત્
હું તને કહું છું, દુષ્ટે, એ અત્યંત દુર્લભ વ્રત વિશે. આજે ઇંદિરાના પવિત્ર દિવસે, તું એ ચંડાળ સાથે કરે છે.
તદ્દૃષ્ટં મયિ કા દુષ્ટે તદ્ગેહે ગર્વિતેઽધુના । તચ્છ્રુત્વા બ્રાહ્મણીવાક્યં ક્રોધસંરક્તલોચના
હું એ બધું તારા ઘરમાં જોઈ લીધું છે, દુષ્ટ અને ગર્વીલી. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીના આ વચન સાંભળીને રાણીના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા.
જરંતીં બ્રાહ્મણીં ચૈવ પ્રહારં ચ ચકાર સા । તતઃ સા કમલા વૃદ્ધા ક્રંદમાના પલાયિતા
પછી રાણીએ વૃદ્ધ બ્રાહ્મણ સ્ત્રીને માર મારી. એ પછી વૃદ્ધ કમલા રડતી રડતી ત્યાંથી ભાગી ગઈ.
ક્રીડમાના તતઃ શ્યામા બ્રાહ્મણીક્રન્દનધ્વનિમ્ । આગતાસ્યાઃ સમીપં તુ શ્રુત્વા બાલા તપોધના
એ સમયે શ્યામા રમતી હતી. બ્રાહ્મણ સ્ત્રીના રડવાનો અવાજ સાંભળીને, એ તપસ્વિ બાળિકા તેની પાસે આવી.
શ્યામાબાલોવાચ- વૃદ્ધે વ્યથેદૃશી કેન દત્તા તુભ્યં વદસ્વ મે । તસ્યા વચનમાકર્ણ્ય શોકગદ્ગદયા ગિરા
શ્યામા બાળાએ પૂછ્યું: 'એ વૃદ્ધા, તને આટલું દુઃખ કોણે આપ્યું? મને કહેજે.' એના વચન સાંભળીને કમલા દુઃખથી ગળામાં અવાજ અટકી ગયો.
કમલા કથિતં સર્વં વૃત્તાંતં દ્વિજસત્તમ । શ્યામાબાલા તતઃ શ્રુત્વા વ્રતં પરમદુર્લ્લભમ્
કમલાએ બધું જ, આખો બનાવ, શ્રેષ્ઠ દ્વિજને કહી દીધો. પછી શ્યામા બાળાએ એ અત્યંત દુર્લભ વ્રત વિશે સાંભળ્યું.
શાસ્ત્રોક્તવિધિના ચક્રે સશ્રદ્ધં ચ સભક્તિતઃ । ત્રિવારે પરિપૂર્ણે તુ તુર્યવારે સમાગતે
શ્યામાએ શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક, શાસ્ત્રોક્ત રીતથી એ વ્રત કર્યું. ત્રણ વખત પૂર્ણ થયા પછી, ચોથો વખત આવ્યો.
વિવાહકર્મસંસિદ્ધં દ્વિજલક્ષ્મીપ્રસાદતઃ । શ્રીસિદ્ધેશ્વરદેવસ્ય નૃપતેર્ભૂપતેજસઃ
દ્વિજલક્ષ્મી ની કૃપાથી એનું લગ્નકર્મ પૂર્ણ થયું. એ શ્રીસિદ્ધેશ્વર દેવના પુત્ર, મહારાજના તેજસ્વી પુત્ર માલાધર પાસે ગઈ.
માલાધરો નામ સુતો ગૃહીત્વા તાં ગૃહં ગતઃ । અથ તસ્યાં ગતાયાં તુ બ્રહ્મન્શૃણુષ્વ કૌતુકમ્
માલાધર નામના પુત્રએ તેને પોતાના ઘેર લઈ ગયો. હવે, બ્રાહ્મણ, એ ત્યાં ગઈ ત્યારે શું થયું, એ સાંભળ.
રાજ્ઞીગૃહે ચ સર્વાણિ સ્થિતાનિ સુબહૂનિ ચ । દ્રવ્યાણિ કેન નીતાનિ ન જ્ઞાતાન્યપિ ભૂસુર
રાણીના ઘરનાં બધાં અનેક દ્રવ્ય ત્યાં હતાં, પણ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, એ બધું કોણ લઈ ગયું એ કોઈને ખબર નહોતી.
નિર્વિત્તા બુદ્ધિહીના સા ચાન્નવસ્ત્રવિવર્જિતા । ઉપવિષ્ટા ચ કેનાપિ ગંતું ચ દુહિતુર્ગૃહમ્
એ સ્ત્રી નિર્વસન, બુદ્ધિહીન, અનાજ અને વસ્ત્ર વિના રહી ગઈ હતી. એ ત્યાં બેઠી રહી, પણ દીકરીના ઘેર જવા અસમર્થ હતી.
પ્રેષયામાસ ભર્ત્તારં કિંચિત્પ્રાર્થનહેતવે । તસ્ય માલાધરસ્યાપિ ગ્રામે ચ સરસીતટે
એણે પતિને કંઈક માંગવા મોકલ્યો. એ વચ્ચે, માલાધર પણ ગામમાં સરોવર કિનારે હતો.