ગૌર્ભૂત્વા ચ ભૃશં દીના ચાયયૌ સા મમાંતિકમ્ । નિવેદયામાસ દુઃખં રુદંતી ચ પુનઃ પુનઃ
એ ગાયનું રૂપ લઈને, ખૂબ દુઃખી થઈને, વારંવાર રડતી મારી પાસે આવી અને પોતાનું દુઃખ મને કહી બતાવ્યું.
તદ્વાક્યં ચ સમાકર્ણ્ય ગતોઽહં વિષ્ણુસંનિધિમ્ । કૃષ્ણે નિવેદિતશ્ચાશુ પૃથિવ્યા દુઃખસંચયઃ
એના શબ્દો સાંભળી, હું વિષ્ણુના દરબારમાં ગયો અને પૃથ્વી પર થયેલા દુઃખનો વારો કૃત્ને ઝડપથી જણાવી દીધો.
તેનોક્તં ગચ્છ ભો બ્રહ્મન્દેવૈઃ સાર્દ્ધં ચ ભૂતલે । અહં તત્રાપિ ગચ્છામિ પશ્ચાન્મમગણૈઃ સહ
તેણે કહ્યું: 'બ્રહ્મા, તું દેવતાઓ સાથે પૃથ્વી પર જા; હું પણ પછી મારા સહયોગીઓ સાથે ત્યાં આવીશ.'
તચ્છ્રુત્વા સહિતો દૈવૈરાગતઃ પૃથિવીતલમ્ । તતઃ કૃષ્ણઃ સમાહૂય રાધાં પ્રાણગરીયસીમ્
આ સાંભળી, હું દેવતાઓ સાથે પૃથ્વી પર આવ્યો; પછી કૃષ્ણે પોતાના જીવથી પણ પ્રિય રાધાને બોલાવી.
ઉવાચ વચનં દેવિ ગચ્છેહં પૃથિવીતલમ્ । પૃથિવીભારનાશાય ગચ્છ ત્વં મર્ત્ત્યમંડલમ્
તેણે કહ્યું: 'દેવી, હું પૃથ્વી પર જઈશ; તું પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરવા માટે માનવલોકમાં જા.'
ઇતિ શ્રુત્વાપિ સા રાધાપ્યાગતા પૃથિવીં તતઃ । ભાદ્રે માસિ સિતે પક્ષે અષ્ટમીસંજ્ઞિકે તિથૌ
આ સાંભળ્યા પછી પણ રાધા પૃથ્વી પર આવી, ભાદરવા મહિનામાં, શુક્લ પક્ષમાં, અષ્ટમીના દિવસે.
વૃષભાનો ર્યજ્ઞભૂમૌ જાતા સા રાધિકા દિવા । યજ્ઞાર્થં શોધિતાયાં ચ દૃષ્ટા સા દિવ્યરૂપિણી
વૃષભાનુના યજ્ઞસ્થળે, રાધિકા દિવસના સમયે જન્મી; યજ્ઞ માટે શુદ્ધ થયેલી તે દિવ્ય રૂપે દેખાઈ.
રાજાનં દમના ભૂત્વા તાં પ્રાપ્ય નિજમંદિરમ્ । દત્તવાન્મહિષીં નીત્વા સા ચ તાં પર્યપાલયત્
દમના રાજા બની, તેણે રાધાને પોતાના ઘરમાં લાવી અને રાણી બનાવી, પછી તેનું સાચું મનથી રક્ષણ કર્યું.
ઇતિ તે કથિતં વત્સ ત્વયા પૃષ્ટં ચ યદ્વચઃ । ગોપનીયં ગોપનીયં ગોપનીયં પ્રયત્નતઃ
હવે, બાલક, તું જે પૂછ્યું તે બધું મેં તને કહી દીધું છે; આ વાત ખૂબ જ ગુપ્ત રાખવી, બહુ જ ધ્યાનથી ગુપ્ત રાખવી.
સૂત ઉવાચ- ય ઇદં શૃણુયાદ્ભક્ત્યા ચતુર્વર્ગફલપ્રદમ્ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તશ્ચાંતેયાતિહરેર્ગૃહમ્
સૂત કહે છે: જે કોઈ આ કથા ભક્તિપૂર્વક સાંભળે છે, તેને ચાર પુરુષાર્થ ફળ મળે છે, બધા પાપો દૂર થાય છે અને અંતે હરિના ધામે જાય છે.
શૌનક ઉવાચ- સમુદ્રમથનં સૂત પુરા કસ્માત્કૃતં ગુરો
શૌનક કહે છે: હે સૂત, પ્રાચીનકાળમાં સમુદ્રમંથન શા માટે થયું હતું, હે ગુરુ?
સૂત ઉવાચ- બ્રહ્મન્વચ્મિ સમાસેન સિંધોર્મથનકારણમ્
સૂત કહે છે: હે બ્રાહ્મણ, હું તને ટૂંકમાં સમુદ્રમંથનનું કારણ કહું છું.
મહાતપા મહાતેજા દુર્વાસા ઈશ્વરાંશજઃ
મહાન તપસ્વી, તેજસ્વી અને ભગવાનના અંશરૂપ દુર્વાસા હતા.
તસ્મિન્દદર્શ કાલે તં ગજારૂઢંv શચીપતિમ્
એ સમયે, દુર્વાસાએ ગજ પર સવાર થયેલા શચીપતિને જોયા.
ગૃહીત્વા તાં સ્રજં ચેંદ્રો વિન્યસ્ય ગજમૂર્દ્ધનિ ।। દેવરાટ્પ્રયયૌ બ્રહ્મન્સસૈન્યો નંદનં પ્રતિ
ઇન્દ્રે એ માળા લઈને હાથીના માથા પર મૂકી; દેવતાઓના રાજા પોતાની સેના સાથે નંદનવન તરફ ગયા.
હસ્તી ચાદાય તાં માલાં છિત્ત્વા તુ ધરણીતલે
પણ હાથીએ એ માળા લઈને જમીન પર ફેંકી દીધી.
ત્રૈલોક્યૈકશ્રિયાયુક્તો યસ્માત્ત્વમવમન્યસે
તમે જે ત્રણેય લોકની અનન્ય લક્ષ્મીથી યુક્ત વસ્તુનું અપમાન કર્યું છે તે માટે—
તતઃ શક્રો જગામાશુ સુપ્તશ્ચ સ્વપુરં પુનઃ
પછી ઇન્દ્ર ઝડપથી ઉદાસ થઈ પોતાના શહેરમાં પાછા ફર્યા.
નષ્ટમંતર્દ્ધાનવત્યાં તદા તસ્યાં જગત્ત્રયમ્
ત્યારે, જ્યારે ધન સંપત્તિ ગુમાઈ ગઈ, ત્યારે ત્રણેય લોક પણ ખોવાઈ ગયા.
ન વવર્ષુર્વારિવાહાઃ શુષ્કાશ્ચૈવ જલાશયાઃ
વાદળોએ વરસાદ ન વરસાવ્યો અને પાણીના તળાવો સુકાઈ ગયા.
ક્ષુત્પિપાસાર્દિતાઃ સર્વે બ્રહ્મણઃ સન્નિધિં યયુઃ
બધા ભૂખ અને તરસથી પીડાઈને બ્રહ્માજીના દરબારમાં ગયા.
દેવાનાં વચનં શ્રુત્વા ધાતા દેવગણૈઃ સહ
દેવતાઓના વચન સાંભળી, ધાતા દેવગણો સાથે,
વિષ્ણું સમર્ચયામાસ ક્ષીરાબ્ધેરુત્તરે તટે
ક્ષીરસાગરના ઉત્તર કાંઠે વિષ્ણુની પૂજા કરવા લાગ્યા.
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્સર્વેષાં ચ દિવૌકસામ્
પછી સર્વે દેવતાઓ પર પ્રસન્ન થયેલા ભગવાન,
પીતવસ્ત્રં ચતુર્બાહું શંખચક્રગદાધરમ્
પીળા વસ્ત્ર પહેરેલા, ચાર હાથવાળા, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરેલા દેખાયા.
વિષ્ણું ભવોદધેઃ પોતં વનમાલાવિભૂષિતમ્
તેઓએ વિષ્ણુને, સંસારરૂપ સાગર પાર ઉતારનાર, વનમાલાથી શોભિત જોયા.
તુષ્ટુવુર્જયશબ્દેન નમશ્ચક્રુર્નિરંતરમ્ વરદોઽસ્મિ તદ્વદત વો દદામિ ચ નાન્યથા
તેમણે જયના ઘોષ સાથે ભગવાનની સ્તુતિ કરી અને સતત વંદન કર્યા. 'હું વરદાન આપનાર છું, કહો, હું તમારું ઇચ્છિત જરૂર પૂરૂં કરીશ.'
દેવા ઊચુઃ- કૃપાલો બ્રહ્મશાપેન સંપદ્ધીનં જગત્ત્રયમ્
દેવતાઓએ કહ્યું: 'દયાળુ સ્વામી, બ્રહ્માજીના શાપથી ત્રણેય લોકમાંથી સંપત્તિ દૂર થઈ ગઈ છે.'
રક્ષ સર્વાનિમાઁલ્લોકાન્યાતાઃ સ્મ શરણં તવ ।। શ્રીભગવાનુવાચ- ઇંદિરા બ્રહ્મશાપેન ચાન્તર્દ્ધાનં ગતા સુરાઃ
'બધા લોકોએ તારી શરણ લીધી છે, રક્ષા કર.' શ્રીભગવાને કહ્યું: 'દેવતાઓ, બ્રહ્માજીના શાપથી લક્ષ્મી અદૃશ્ય થઈ ગઈ છે.'
યસ્યાઃ કટાક્ષમાત્રેણ જગદૈશ્વર્યસંયુતમ્
માત્ર લક્ષ્મીજીની એક નજરથી જ જગતમાં સૌભાગ્ય અને સમૃદ્ધિ આવે છે.