પ્રેષિતા દેવદેવેન તદ્ભક્તવત્સલેન ચ । કૃષ્ણજીમૂતસંકાશાઃ સ્ફુરદ્વદનપંકજાઃ
દેવોના દેવ, પોતાના ભક્તો પર દયા કરનાર ભગવાને તેમને મોકલ્યા હતા. તેઓ કાળી મેઘ જેવી કાંતિ ધરાવતા અને કમળ જેવા તેજસ્વી ચહેરાવાળા હતા.
શ્રેણીધરાશ્ચારુનાસા દિવ્યકુંડલભૂષિતાઃ । દદૃશુઃ પથિ ગચ્છંતો વિષ્ણોર્દૂતામહાત્મનઃ
તેઓ સુંદર નાકવાળા, કાનમાં દિવ્ય કુંડળ અને ગળામાં શ્રેણીઓ પહેરેલા હતા. એ મહાન આત્માવાળા વિષ્ણુના દૂતોએ રસ્તામાં તેમને જોયા.
વિષ્ણુદૂતા ઊચુઃ- કે યૂયં વિકૃતાકારા લક્ષ્યંતે કર્બુરા ઇવ । ઇમાં વિષ્ણોઃ પ્રિયતમાં નીત્વા ક્વ વ્રજથોત્તમામ્ । ઇદં વચનમાકર્ણ્ય તેષાં તે તુ દ્રુતં યયુઃ
વિષ્ણુના દૂતોએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, એવા વિકૃત અને ભયાનક દેખાવાવાળા, જાણે છાયા જેવી? આ વિષ્ણુને પ્રિય સ્ત્રીને ક્યાં લઈ જઈ રહ્યા છો?' આ સાંભળતાં જ તેઓ તરત જ ભાગી ગયા.
અથ તે ક્રોધસંપન્ના વિષ્ણોર્દૂતા મહાબલાઃ । જઘ્નુસ્તે સંદેશહરાન્યમસ્ય જગતઃ પ્રભોઃ
પછી, વિષ્ણુના શક્તિશાળી દૂતોએ ગુસ્સામાં આવીને, યમરાજના દૂતોએ જે સંદેશો લાવ્યા હતા, તેમને માર્યા.
ચક્રાદિશસ્ત્રસંઘૈશ્ચ સૂર્યકોટિસમપ્રભૈઃ । કૃતાંતસ્ય ભટાઃ સર્વે રુદંતસ્તે પલાયિતાઃ
ચક્ર અને બીજા શસ્ત્રોથી, જે સૂર્ય કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી હતાં, યમરાજના બધા સૈનિકો રડતાં અને ડરીને ભાગી ગયા.
યમં પ્રોચુઃ સભીતાશ્ચ વૃત્તાંતં સકલં દ્વિજ । યમોઽપિ તત્કથાં શ્રુત્વા ચિત્રગુપ્તમુવાચ હ
ભયભીત થઈને, તેઓએ બધું યમરાજને કહ્યું. યમરાજે પણ એ વાત સાંભળી, ચિત્રગુપ્તને બોલાવ્યા.
ધર્મ ઉવાચ- કેન પુણ્યેન ભો મંત્રિન્વેશ્યા મુક્તિં સમાગતા । એતન્મે પૃચ્છત સર્વં કથયસ્વ યથાર્હતઃ
ધર્મરાજે પૂછ્યું: 'મારે જાણવું છે, હે મંત્રી, કયા પુણ્યથી આ વેશ્યાને મુક્તિ મળી? મને બધું યોગ્ય રીતે કહો.'
ચિત્રગુપ્ત ઉવાચ- તયા પાપાન્યર્જિતાનિ જન્મતઃ સુબહૂન્યપિ । કિંત્વાકર્ણય લોકેશ યદિ સ્યાત્પુણ્યમસ્તિ તત્
ચિત્રગુપ્તે કહ્યું: 'જન્મથી તેણે ઘણી બધી બુરાઈઓ કરી હતી, પણ, હે જગતના સ્વામી, જો કંઈક પુણ્ય હોય તો એ સાંભળો.'
ગણિકૈકદા ધર્મ્મરાજ સર્વાલંકારભૂષિતા । કાંચિત્પુરીં જગામાશુ જારકાંક્ષી ધનાર્થિની
એક વખત, હે ધર્મરાજ, એ ગાણિકા બધા આભૂષણોથી સજ્જ થઈ, પ્રેમી અને ધનની ઇચ્છા રાખીને એક શહેરમાં ઝડપથી ગઈ.
તત્ર દેવાલયે તસ્મિન્સ્થિત્વા તાંબૂલભક્ષણં । કૃત્વા તચ્છેષચૂર્ણં તુ દદૌ ભિત્તૌ તુ કૌતુકાત્
એ ત્યાં એક મંદિરમાં ઊભી રહીને પાન ખાધું અને પછી રસથી એ પાનનું બચેલું ચૂર્ણ દિવાલ પર મૂકી દીધું.
તેન પુણ્યપ્રભાવેણ ગણિકા ગતપાતકા । વૈકુંઠં પ્રતિ સા યાતિ નિર્ગતા તવ દંડતઃ
એ નાના પુણ્યના પ્રભાવથી, ગાણિકા બધા પાપોથી મુક્ત થઈ ગઈ અને હવે તે તમારી સજામાંથી છુટીને વૈકુંઠ તરફ જઈ રહી છે.
સૂત ઉવાચ- ઇતિ શ્રુત્વા તતો દૂતા યમોઽપિ વચનં દ્વિજ । વ્યાપારે ચાન્યતશ્ચિત્તં દદૌ સા ગણિકાપિ ચ
સૂતે કહ્યું: 'આ સાંભળીને, યમરાજ અને તેમના દૂતોએ પણ પોતાનું ધ્યાન બીજે ફેરવી દીધું અને એ ગાણિકાએ પણ એમ જ કર્યું.'
આરૂઢા સ્યંદને દિવ્યે રાજહંસયુતે તથા । વિષ્ણુલોકં યયૌ સા ચ વેષ્ટિતા વિષ્ણુકિંકરૈઃ
પછી, રાજહંસો જોડાયેલા દિવ્ય રથ પર બેસીને, એ વિષ્ણુના દૂતોથી ઘેરાઈને, વિષ્ણુના લોકમાં પહોંચી.
શ્રીવિષ્ણોરાજ્ઞયા સાથ કુલકોટિયુતાપિ ચ । તસ્થૌ સૌધગૃહે વિપ્ર નાનાભોગં ચકાર હ
ભગવાન વિષ્ણુની આજ્ઞાથી, એ ત્યાં પોતાના અનેક સગાઓ સાથે મહેલમાં રહી, અને અનેક આનંદો માણવા લાગી, હે બ્રાહ્મણ.
ભક્ત્યા યો વૈ હરેર્ગેહે દદ્યાચ્ચૂર્ણં પ્રયત્નતઃ । પુણ્યં કિં વા ભવેત્તસ્ય ન જાને દ્વિજપુંગવ
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જો કોઈ ભક્તિપૂર્વક અને શ્રદ્ધાથી હરિના મંદિરમાં થોડું પણ ચૂર્ણ અર્પણ કરે, તો એના માટે કયું પુણ્ય અપ્રાપ્ય રહી શકે છે એ હું કહી શકતો નથી.
ભક્ત્યાધ્યાયં પઠેદ્યો વૈ શૃણોતિ સાદરેણ ચ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાત્યસૌ હરિમંદિરમ્
જે કોઈ શ્રદ્ધાથી આ ભક્તિવિષયક પાઠનું પઠન કરે છે અથવા શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈને હરિના ધામે પહોંચે છે.
શૌનક ઉવાચ- કથયસ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ગોલોકં યાતિ કર્મણા । સુમતે દુસ્તરાત્કેન જનઃ સંસારસાગરાત્ । રાધાયાશ્ચાષ્ટમી સૂત તસ્યા માહાત્મ્યમુત્તમમ્
શૌનકએ પૂછ્યું: હે મહાજ્ઞાની, કયા કર્મ દ્વારા સારા મનવાળા માણસને દુર્લંગ્ય સંસારસાગર પાર કરીને ગોલોકમાં પહોંચવાની શક્તિ મળે છે એ કહો. અને, હે સૂત, રાધાજીની અષ્ટમીનું શ્રેષ્ઠ મહાત્મ્ય પણ જણાવો.
સૂત ઉવાચ- બ્રહ્માણં નારદોઽપૃચ્છત્પુરા ચૈતન્મહામુને । તચ્છૃણુષ્વ સમાસેન પૃષ્ટવાન્સ ઇતિ દ્વિજ
સૂત બોલ્યા: હે મહામુનિ, પ્રાચીન સમયમાં નારદજીએ બ્રહ્માજીને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો. હે દ્વિજ, એ તેમણે જે પૂછ્યું હતું તે હું સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, તમે સાંભળો.
નારદ ઉવાચ- પિતામહ મહાપ્રાજ્ઞ સર્વશાસ્ત્રવિદાં વર । રાધાજન્માષ્ટમી તાત કથયસ્વ મમાગ્રતઃ
નારદે કહ્યું: હે પિતામહ, તમે તો સર્વજ્ઞ અને બધા શાસ્ત્રોના જાણકારોમાં શ્રેષ્ઠ છો. કૃપા કરીને રાધાજીનો જન્મ અષ્ટમીના દિવસે કેમ થયો તે મારી સામે કહો.
તસ્યાઃ પુણ્યફલં કિંવા કૃતં કેન પુરા વિભો । અકુર્વતાં જનાનાં હિ કિલ્બિષં કિં ભવેદ્દ્વિજ
હે પ્રભુ, એ વ્રતનું શું પુણ્યફળ છે અને પ્રાચીન સમયમાં એ કોણે કર્યું હતું? જે લોકો એ વ્રત કરે છે, તેમના માટે કયો પાપ નાશ પામે છે, એ કહો.
કેનૈવ તુ વિધાનેન કર્ત્તવ્યં તદ્વ્રતં કદા । કસ્માજ્જાતા ચ સા રાધા તન્મે કથય મૂલતઃ
એ વ્રત કઈ રીતે અને ક્યારે કરવું જોઈએ? રાધાજીનો જન્મ કેમ થયો હતો, એ પણ મૂળથી મને કહો.
બ્રહ્મોવાચ- રાધાજન્માષ્ટમીં વત્સ શૃણુષ્વ સુસમાહિતઃ । કથયામિ સમાસેન સમગ્રં હરિણા વિના
બ્રહ્માજીએ કહ્યું: વત્સ, રાધાજીનો જન્મ અષ્ટમીના દિવસે કેવી રીતે થયો એ વાત ધ્યાનથી સાંભળ. હું તને સંક્ષિપ્તમાં બધું કહું છું, હરિજીના વિષય સિવાય.
કથિતું તત્ફલં પુણ્યં ન શક્નોત્યપિ નારદ । કોટિજન્માર્જિતં પાપં બ્રહ્મહત્યાદિકં મહત્
હે નારદ, એ વ્રતનું પુણ્ય અને ફળ હું પણ પૂરેપૂરું વર્ણવી શકતો નથી; એ કરોડો જન્મોમાં એકઠાં થયેલા, બ્રાહ્મણહત્યાજી મોટા પાપો પણ નાશ કરી નાખે છે.
કુર્વંતિ યે સકૃદ્ભક્ત્યા તેષાં નશ્યતિ તત્ક્ષણાત્ । એકાદશ્યાઃ સહસ્રેણ યત્ફલં લભતે નરઃ
જે લોકો ભક્તિપૂર્વક એક જ વાર એ વ્રત કરે છે, તેમના પાપો એ ક્ષણે જ નાશ પામે છે; અને તેમને હજાર એકાદશીનું જે ફળ મળે છે, એટલું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.
રાધાજન્માષ્ટમી પુણ્યં તસ્માચ્છતગુણાધિકમ્ । મેરુતુલ્યસુવર્ણાનિ દત્વા યત્ફલમાપ્યતે
રાધાજન્માષ્ટમીનું પુણ્ય એથી પણ સો ગણી વધારે છે; એ વ્રત કરવાથી જેટલું ફળ મળે છે, એટલું ફળ મેરુ પર્વત જેટલું સોનુ દાન આપવાથી મળે છે.
સકૃદ્રાધાષ્ટમીં કૃત્વા તસ્માચ્છતગુણાધિકમ્ । કન્યાદાનસહસ્રેણ યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે જનૈઃ
રાધાઅષ્ટમી એક જ વાર કરવાથી પણ, એ ફળથી સો ગણી વધારે પ્રાપ્તિ થાય છે; જેટલું પુણ્ય હજાર કન્યાદાનથી મળે છે, એટલું પુણ્ય એ વ્રતથી મળે છે.
વૃષભાનુસુતાષ્ટમ્યા તત્ફલં પ્રાપ્યતે જનૈઃ । ગંગાદિષુ ચ તીર્થેષુ સ્નાત્વા તુ યત્ફલં લભેત્
વૃષભાનુની દીકરીની જન્માષ્ટમીનું વ્રત રાખવાથી, લોકો ગંગા અને અન્ય પવિત્ર તીર્થોમાં સ્નાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, એ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
કૃષ્ણપ્રાણપ્રિયાષ્ટમ્યાઃ ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ । એતદ્વ્રતં તુ યઃ પાપી હેલયા શ્રદ્ધયાપિ વા
કૃષ્ણને પ્રિય એવી આઠમીનું વ્રત રાખનાર મનુષ્ય એ ફળ મેળવે છે; પાપી હોય કે શ્રદ્ધાથી કે અવગણનાથી આ વ્રત કરે, બંનેને એ ફળ મળે છે.
કરોતિ વિષ્ણુસદનં ગચ્છેત્કોટિકુલાન્વિતઃ । પુરા કૃતયુગે વત્સ વરનારી સુશોભના
એ વ્રત કરનાર અનેક પેઢીઓ સાથે વિષ્ણુના ધામમાં જાય છે. પહેલા કૃતયુગમાં, બાલક, એક સુંદર અને શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી હતી.
સુમધ્યા હરિણીનેત્રા શુભાંગી ચારુહાસિની । સુકેશી ચારુકર્ણી ચ નામ્ના લીલાવતી સ્મૃતા
તે સ્ત્રીની કમર પાતળી, આંખો હરણ જેવી, અંગો શુભ, હાસ્ય મોહક, વાળ સુંદર, કાન આકર્ષક હતા; તેનું નામ લીલાવતી હતું.